ATOM ELEKTROSTANSIYASINING – YURTIMIZ UCHUN AHAMIYATI

Аннотация

Ushbu maqolada, atom elektrostansiyasi qanday ishlashi haqida va uning O’zbekiston uchun ta’siri tahlil qilinadi. Bundan tashqari, O,zbekiston uran savdosi ham ko’rib chiqilib, boshqa elektrostansiyalarni ishlab chiqarayotgan elektr energiyasi ham keltirib o’tiladi va muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev katta e’tibor qaratayotgan atom elektrostansiyasi haqida gap boradi. Kalit so’zlar: Stansiya, atom, elektr, AES, kilovatt, raqobat, O’zbekiston taraqqiyoti, uchinchi renessans. ANNOTATION: This article analyzes how a nuclear power plant works and its impact on Uzbekistan. In addition, Uzbekistan's uranium trade is also reviewed, the electricity generated by other power plants is also mentioned, and the nuclear power plant, which our esteemed President Shavkat Mirziyoyev is paying great attention to, is discussed. Keywords: plant, nuclear, electricity, NPP, HPP, TPP, solar panels, kilowatt, competition, development of Uzbekistan. Kirish: Energetika sanoati yildan-yilga rivojlanib bormoqda, bunga proporsional ravishda elektr energiyasi iste’molchilari soni ham yilda-yilga ortib bormoqda. Shuning uchun, ko’pgina davlatlarda elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi ko’paymoqda desak, mubolag’a bo’lmaydi. Jamiyatlar energiyadan transport, ishlab chiqarish, yoritish, isitish, havoni tozalash, aloqa, sanoat, tijorat va maishiy maqsadlarda foydalanib kelishmoqda. Yurtimizda ham aholi soni har yili sal kam 1 mln odamga ko’payib bormoqda. Asosiy qism: Energiya resurslari birlamchi manbalar sifatida tasniflanishi mumkin, bunda resurs asosan asl shaklida ishlatilishi mumkin yoki energiya manbasini qulayroq foydalanishga yaroqli shaklga aylantirish kerak boʻlgan ikkilamchi resurslarga boʻlinadi. Qayta tiklanmaydigan resurslar inson foydalanishi natijasida sezilarli darajada tugaydi, qayta tiklanuvchi resurslar esa insonning cheksiz ekspluatatsiyasini davom ettira oladigan jarayonlar natijasida ishlab chiqariladi. Minglab odamlar energetika sohasida faoliyat olib boradi. Anʼanaviy sanoatga neft sanoati, tabiiy gaz sanoati, elektr energetikasi va atom sanoati kiradi. Yangi energiya sanoati muqobil va barqaror ishlab chiqarish, tarqatish va muqobil yoqilgʻilarni sotishni oʻz ichiga olgan qayta tiklanuvchi energiya sanoatini oʻz ichiga oladi. Yadro energiyasi foydali issiqlik va elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun yadro boʻlinishidan foydalanishdir. Uranning boʻlinishi deyarli barcha iqtisodiy ahamiyatga ega boʻlgan atom energiyasini ishlab chiqaradi. Radioizotopli termoelektr generatorlari energiya ishlab chiqarishning juda kichik komponentini tashkil qiladi. 51 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Atom elektr stansiyalari, dengiz reaktorlari bundan mustasno, 2012-yilda dunyo energiyasining qariyb 5,7 foizini va elektr energiyasining 13 foizini atom energiyasidan olinmoqda. 2013-yilda MAGATE (Atom energiyasi boʻyicha xalqaro agentlik) dunyo boʻyicha 31 mamlakatda 437 ta yadroviy energiya reaktorlari mavjudligini xabar qilgan. Bundan tashqari, 180 ga yaqin reaktorlar quvvatiga ega boʻlgan 140 ga yaqin harbiy-dengiz kemalari yadroviy energiyasida ishlaydi. 2013-yil holatiga koʻra, barqaror yadro sintezi reaksiyalaridan sof energiya olish xalqaro fizika va muhandislik tadqiqotlarining davom etayotgan sohasi boʻlib qolmoqda. Ilk sinovlardan 60 yil vaqt oʻtgach, 2050-yilgacha tijorat termoyadroviy quvvat ishlab chiqarish ehtimoldan yiroq emas. Atom elektr stansiyasidagi avariyalar qatoriga Chernobil fojiasi (1986), Fukusima-Daiichi atom falokati (2011) va Uch mil orolidagi avariya (1979) kiradi. Shuningdek, yadroviy suv osti kemalarida ham baʼzi avariyalar sodir boʻlgan. Ishlab chiqarilgan energiya birligi uchun yoʻqolgan odamlarning hayoti nuqtai nazaridan tahlil shuni koʻrsatdiki, atom energiyasi boshqa asosiy energiya ishlab chiqarish manbalariga qaraganda ishlab chiqarilgan energiya birligi uchun kamroq oʻlimga olib keldi. Koʻmir, neft, tabiiy gaz va gidroenergetikadan energiya ishlab chiqarish havoning ifloslanishi va energiya avariyalari taʼsiri tufayli ishlab chiqarilgan energiya birligi uchun koʻproq oʻlimga olib kelgan. Biroq, atom energetikasidagi avariyalarning iqtisodiy xarajatlari yuqori va erishlarni tozalash uchun oʻnlab yillar ketishi mumkin. Zarar koʻrgan aholini evakuatsiya qilish va tirikchilik vositalarini tiklash uchun inson xarajatlari ham katta. Yadroning yashirin saraton oʻlimini, masalan, saratonni boshqa energiya manbalari bilan ishlab chiqarilgan energiya birligi uchun darhol oʻlim bilan solishtirishadi (GWeyr). Tangani ikki tarafi bo’lganidek, atom elektrostansiya qurishning afzalliklari ham yetarlicha. Xususan, bu elektrostansiya qurilganda O’zbekistonda elektr energiyasi narxi tushishi va elektr energiyasi eksporti ko’payishi kutilmoqda. Bu AES qurilishi uchun “O’zatom” “Rosatom” bilan kelishuvlar olib borishmoqda. “Shartnoma bo‘yicha muzokaralar ancha muvaffaqiyatli kechmoqda. Men hech kimga ta’sir o‘tkazmaslik uchun bunday holatlarni, sanalarni aytmaslik