KUZGI YUMSHOQ BUG‘DOY DONI YETISHTIRISHDA EKISH-OZIQLANTIRISH INTEGRATSIYASI

Аннотация

При оптимальное сроки посева (15.Х) озимой пшеницы с применением повышенной нормы и соотношения (N P K ) 210 110 70 минеральные удобрения чем с рекомендованному (N P K ) нормами и 180 90 60 соотношениями являются одним из способов повышения зимостойкости что способствует повышения урожайности зерна. Ключевые слова: Озимая пшеницы, зимостойкость, агрохимические основы, сухая вещества, сахар, урожайность зерна. Annotation: With optimal timing of sowing (15.X) of winter wheat with application of increased norm and ratio (N P K ), mineral fertilizers are one 210 110 70 of the ways to increase winter hardiness in comparison with the recommended norms (N P K ), which contributes to the increase of grain yield. 180 90 60 Key words: winter wheat, winter hardiness, agrochemical basis, dry matter, sugar, grain yield. Dehqonchilik qonunlaridan biri uning mintaqaviyligidan iboratligidir. Chunki mintaqalar ob-havo sharoitlari bir-biridan keskin farq qilib, kuzgi bug‘doy va boshqa ekinlar yetishtirilganda aniq mintaqa sharoitiga mos bо‘lgan agrotexnologiyalar qо‘llanilgandagina rejalashtirilgan hosilni yetishtirishga erishish mumkin. Shu sababli ham kuzgi yumshoq bug‘doyning tezpishar va о‘rtapishar navlarini birinchi galda ekish muddati va unga mos bо‘lgan oziqlantirish meyorlari va nisbatlari barcha tajriba variantlari va takrorlanishlarida bir xilda sug‘orilib dala tajribalari Qashqadaryo viloyatining bо‘z-о‘tloqi tuproqlari mintaqasi sharoitida о‘rganildi. 68 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Kuzgi yumshoq bug‘doyning tezpishar Chillaki va о‘rtapishar Krasnodarskaya-99 navlari oktabr oyi о‘rtasida (15.X), noyabr oyi boshida (1.XI) va о‘rtasida (15.XI) ekilib ekish bilan birga tajriba variantlari bо‘yicha fosforli va kaliyli о‘g‘itlar (P K ; R K ; R K ) qо‘llanildi. Belgilangan azotli о‘g‘itlar esa 70 50 90 60 110 70 kuzgi bug‘doyning bahorgi tuplash, naychalash va boshoqlash fazalarida (N ;N ;N ) qо‘llanildi. Belgilangan azotli о‘g‘itlar meyorlari bahorgi tuplash 150 180 210 fazasida 35%, naychalash fazasida ham 35% va boshoqlash fazasida 30% berilib, har bir о‘g‘it qо‘llanilgan vaqtda belgilangan meyorlarda barcha tajriba variantlari bir xilda sug‘orildi. Birinchi nazorat variantiga mineral о‘g‘itlar qо‘llanilmadi. Ikkinchi nazorat varianti sifatida kuzgi bug‘doydan 60 s/ga don hosili olish uchun rejalashtirilgan, ya’ni tavsiya etilgan (N P K ) mineral о‘g‘itlar qо‘llash 180 90 60 meyorlari olindi. О‘tkazilgan tajribalarimiz natijalari bо‘yicha kuzgi bug‘doy navlari oktabr oyi о‘rtasida ekilganda tо‘liq dala unuvchanligi 6 kundan keyin sodir bо‘lib, noyabr oyi boshida va oxirida ekilganda muvofiq ravishda ekilgan urug‘larining tо‘liq unib chiqishi 7 va 8 kunlarda sodir bо‘lib qо‘llanilgan fosforli va kaliyli о‘g‘itlar meyorlari va nisbatlari ta’siri kuzatilmadi. Biroq, kuzda maqbul muddatda ekilib fosforli va kaliyli о‘g‘itlar meyorlari va nisbatlari oshirilib borilgani sayin tuplanish darajasi, tuplash bо‘g‘inlarining joylashish chuqurligi maysalarida quruq moddalar, tuplash bо‘g‘inlarida shakar tо‘planishi oshishi natijasida qishlashga tayyorgarlik jarayoni jadallashganligini kо‘rsatdi. О‘z navbatida bunday maysalarning qishlashga chidamliligi oshishi natijasida saqlanuvchanlilik darajasining 5,9 % gacha oshishi kuzatildi. Shuningdek, kuzgi bug‘doyning tezpishar Chillaki va о‘rtapishar Krasnodarskaya-99 navlarining о‘sish va rivojlanish davrlari davomli bо‘lishi barg yuzasi о‘sishi, fotosintetik sof mahsuldorligi, hosil strukturasi, don chiqimi va hosildorligi oshib borishi oktabr oyi о‘rtasida ekilib, mineral о‘g‘itlar meyorlari va nisbatlari oshirilib (N N N ) qо‘llanilganda yuqori bо‘lishi 210 110 70 kuzatildi. Don sifati ham ekish va oziqlantirish muddatlari va meyorlariga mutanosib holda о‘zgarib borishi kuzatildi. Kuzgi bug‘doyning tezpishar va о‘rtapishar navlari oktabr oyi о‘rtasida ekilib mineral о‘g‘itlar meyorlari va nisbatlari oshirilib qо‘llanilganda (N N N ) don hosildorligi mineral о‘g‘itlar qо‘llanilmagan nazorat variantiga 210 110 70 nisbatan ikki hissagacha oshishi bilan birga donning texnologik sifatini 69 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference belgilovchi 1000 don vazni, shishasimonlilik darajasi, oqsil va kleykovina miqdorining ham oshishini kо‘rsatdi. Mineral о‘g‘itlar meyorlari tajribaning oktabr oyi о‘rtasida ekilgan variantida oshirilib qо‘llanilganda sof foydaning oshishi bilan birga rentabellikning 26,9 % gacha oshishini kо‘rsatdi. Kuzgi bug‘doyning tezpishar va о‘rtapishar navlari mintaqa sharoiti uchun maqbul bо‘lgan muddatda ekilib mineral о‘g‘itlar bilan yetarlicha oziqlantirilib о‘z vaqtida meyorida sug‘orish alohida ahamiyat kasb etadi. Chunki, tajriba mintaqasi sharoiti qurg‘oqchilikka moyil bо‘lgan mintaqa bо‘lib, kuzgi bug‘doy yetishtirilganda sug‘orishsiz umuman hosil olib bо‘lmaydi. Shu sababli ham mineral о‘g‘itlarning har bir qо‘llanilish vaqtida tegishli