O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASIDA PEDAGOGIK MAQOM BERILGANLIGINI BILASIZMI?

Аннотация

В данной статье предоставлена подробная информация о значении и закреплении педагогического статуса в Конституции Республики Узбекистан. Анализируются права и обязанности, предоставленные педагогам в рамках конституции. Указывается, что высокий уровень педагогического статуса является важной частью политических и социальных реформ, направленных на развитие системы образования и подготовку квалифицированных кадров в Узбекистане. В статье также подчеркивается важность внимания, уделяемого государством роли педагогов в обществе. Kalit so‘zlar: O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Pedagogik maqom, Ta'lim tizimi, Pedagoglar huquqlari, Pedagoglar majburiyatlari, Ta'lim islohotlari, Ijtimoiy siyosat, Sifatli ta'lim. 5 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Key words: Constitution of the Republic of Uzbekistan, Pedagogical status, Education system, Teachers' rights, Teachers' duties, Educational reforms, Social policy , Quality education Ключевые слови: Конституция Республики Узбекистан, Педагогический статус, Система образования, Права педагогов, Обязанности педагогов, Реформы образования, Социальная политика, Качественное образование . Pedagogik maqom to’risidagi qonun nafaqat ta’lim sohasini rivojlanishiga yordam beradi hamda har bitta pedagok qonunchiligimizda belgilanga o’z sohasiga oid qonun va qoidalar doimo ularni qo’llab-quvvatlashidan ham darak berib ularni himoya qiladi. Shu bilan birgalikda pedagoglarning davlat bojidan ozod qilinishi , ularni kasbiy faoliyatiga aralashishni taqiqlash, va kasbiy faoliyati boshlangan shaxslarga o’qituvchilik –murabbiylik tizimi joriy etilganligi bu pedagogika sohasida yanada qulayliklar olib keldi desak mubolag’a bo’lmaydi. Ta’lim insonni yuksak va yetuklik darajasiga ko’tarib qolmasdan, u davlatimizning ham yuksalishida eng kata ahamiyatga ega . Jahon tajribasi ham faqat ta’lim orqaligina ko’plab muammolargani hal qilish mumkinligini ko’rsatadi . Qayerda va qachon bo’lmasib bilimi yuksak qobilyatli kishilar o’z yutuqlari bilan mamlakatimizni rivojlantirishda yordam beradi. Fuqarolarning bilimli bo’lishga undash va ularni ruhlantirish ham katta ahamiyat kasb etadi, chunki ta’lim tizimidagi yangi islohat va shart – sharoitlar har bitta ilm izlagan insonlarning nazaridan chetda qolmaydi. “ O’zbekistonda har bir shaxsning ta’lim olish huquqini ta’minlash maqsadida mukammal ta’lim tizimi shakllantirildi va takomillashtirmoqda.1992- yil 80 dekabrda qabul qilingan Konstitutsiyaning 41-moddasida: “ Har kim bilim olish huquqiga ega. Bepul umumiy ta’lim olish davlat tomonidan kafolatlanadi.maktab ishlari davlat nazoratidadir ” – deb ta’lim olish huquqi qisqa bayon qilingan edi. Hozirgi paytda ta'limning jahon mamlakatlarining rivojlanishda o`rni hisobga olinib yangi tahrirdagi Konstitutsiyada ta'limga taalluqli munosabatlar uchun 4 ta modda ajratildi va huquqiy normalar ham ko'paytirildi . Konstitutsiyaning 50- moddasida:” Har kim talim olish huquqiga ega .Davlat uzluksiz ta'lim tizimi, uning har xil turdagi va shakllari ,davlat va nodavlat ta'lim tashkilotlari rivojlanishini ta'minlaydi. Davlat maktabgacha ta'lim va tarbiyani rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratadi. Davlat bepul umumiy o' rta ta'lim va boshlang'ich professional ta'lim olishni kafolatlaydi. Umumiy o'rta ta'lim majburiydir. Maktabgacha ta'lim va tarbiya umumiy o'rta ta'lim davlat 6 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference nazoratidadir. Ta'lim tashkilotlarda alohida ta'lim ehtiyojlarga ega bo'lgan bolalar uchun inklyuziv ta'lim va tarbiya ta'minlanadi” - deb ta'lim munosabatlarni keng va mukammal belgilangan . Konstitutsiyaning 51-moddasi fuqarolar oliy ta'lim olish huquqini belgilaydi. Unga asosan “Fuqarolar davlat ta'lim tashkilotlarda tanlov asosida davlat hisobidan oliy ma'lumot olishga haqli. Oliy ma'lumot tashkilotlari qonunga muvofiq akademik erkinlik, o`zini o'zi boshqarish, tadqiqotlar o'tkazish va o'qitish erkinligiga ega”. Umumiy o'rta ta'lim olish huquqi hammaga tegishli bo'lsa oliy ta'lim tanlovlari tanlovdan o'tgan uchun davlat hisobidan qolganlarga o'z hisobidan ta'minlanadi. Yangi tahrirdagi konstitutsiyaning diqqatga sazovor tomonlaridan biri - uning maxsus normalari bilan o'qituvchi maqomini alohida yuqori darajada belgilash bo`ladi. Konstitutsiyaning 52- moddasida O'zbekiston respublikasida o'qituvchining mehnati jamiyat va davlatni rivojlantirish, sog'lom, barkamol avlodni shakllantirish hamda tarbiyalash, xalqining ma'naviy va madaniy salohiyatini saqlash hamda boyitishning asosi sifatida e'tirof etiladi .Davlat oʻqituvchilarining shani va qadr-qimmatini himoya qilish ularni ijtimoiy va madaniy farovonligi, kasbiy jihatdan o`sishi to'g'risidagi g'amxo'rlik qiladi”- deb mustahkamlanadi va jamiyat davlatni rivojlantiruvchi kuch sifatida o'qituvchi mehnati faoliyati eʼtirof etiladi. Konstitutsiyaning 53- moddasida belgilangan erkinlikni ta'lim-huquqini davom davomi hisoblash mumkin. Shu sababli bu masalani