LOGISTIKANING NAZARIY ASOSLARI VA UNING TARIXI

Аннотация

Maqolada logistikaning nazariy asoslari va uning jahon iqtisodiyotidagi o‘rni bo‘yicha tadqiqot olib borilgan bo‘lib, iqtisodchi olimlarning tadqiqotlaridan nazariyalar ,logistikaning tarixi haqida va logistikaning qo’llanilishi natijasida xom ashyo va tovar zahiralari minimallashadi, yetkazib beruvchilar va zahiralar optimal tarzda joylashishi yoritilgan. Tayanch iboralar: Logistika, xalqaro transport, tovar, Makrologistika, Mezologistika, Mikrologistika. Logistika – moddiy, moliyaviy va axborot oqimlarini joriy manbadan to iste’mol sohasigacha bo’lgan harakatini rejelashtirish, tashkil etish, boshqarish, optimallashtirish, nazorat qilish va muvofiqlashtirish to’g’risidagi sohadir. Moddiy va unga taaluqli bo’lgan boshqa barcha oqimlarning ro’y berishi, harakati, miqdoriy va sifat o’zgarishlarini logistika nuqtai nazaridan mikro yoki makro darajada o’rganish, tadqiq qilish va boshqarish tizimli yondashishni talab qiladi. Bunda yuqorida ta’kidlangan jarayonlar bir butun va ma’lum maqsadga yo’naltirilgan tizimning o’zaro uzviy bog’langan elementlari deb qaraladi. Moddiy oqimlar ta’minot, ishlab chiqarish, taqsimot va iste’mol jarayonlarining turli bo’g’inlaridan o’tganda turlicha miqdoriy, tarkibiy va sifat o’zgarishlari ro’y beradi. Logistika sohasidagi faoliyat ko’p qirralidir. Ularga tashish va, taqsimot jarayonlari, zahira va ombor xo’jaliklarini boshqarish, axborot tizimini tashkil qilish, tijorat va moliyaviy faoliyatlarni boshqarish kabilar kiradi. Logistikaing qo’llanilishi natijasida xom ashyo va tovar zahiralari minimallashadi, yetkazib beruvchilar va zahiralar optimal tarzda joylashadi, tovarlarning ishlab chiqarishdan iste’mol sohasigacha bo’lgan harakat vaqti qisqaradi, bularning barchasi esa pirovard natijada umumiy xarajatlarning kamayishiga olib keladi.Logistikaning asosiy maqsadi ta’minot tizimidagi moddiy resurslarni optimallashtirish, ishlab chiqarish bo’g’inlarining xom ashyo, materiallar, detallar, yarim tayyor mahsulotlarga bo’lgan talabini samarali qondirish va tayyor mahsulotni iste’molchilarga yetkazib berish uchun 389 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 qilinadigan barcha harakatlarni hisobga olgan holda umumiy xarajatlarni, kamaytirishdan iboratdir. Logistika (yunoncha - fikr yuritish san'ati, keyinchalik - armiya va uning harakatini ta'minlash, matematik logistika). Qadimgi matematikada logistika o'sha paytda ma'lum bo'lgan hisoblash va o'lchash algoritmlarining kombinatsiyasi sifatida tushunilgan. Leybnits "logistika" atamasini o'z xulosalarini hisoblashda ishlatgan. Logistikaning shakllanish davri (1950 1970 yy.) Logistika nazariyasining jadal rivojlanishi va uni amalda birinchi marta qo'llash. marketing logistikasi tushunchasi bilan birgalikda bozor ehtiyojlariga e'tibor berishga, sotishni rag'batlantirishga va xarajatlarni kamaytirish amaliyotini ishlab chiqishga olib keladi. Biznes logistikasi konsepsiyasining paydo bo'lishi (1960-1970 yillar) Logistika yondoshuvi, transport, omborxona, materiallarni qayta ishlash, himoya qadoqlash, inventarizatsiya nazorati, ishlab chiqarish joyi va omborning joylashishini tanlash, ishlab chiqarish buyurtmalarini boshqarish, talabni prognozlash, ishlab chiqaruvchilar va iste'molchilarga xizmat ko'rsatishda marketing yondashuvi. Ishlab chiqarishda yuqori sifatli xom ashyo yetishmasligi fonida raqobatning kuchayishi va shafqatsizligi. qadoqlash inqilobi davri (1970 yil oxirlari) Ombor jarayonidagi tub o'zgarish, uning operatsion tarkibi, ombor ishlarini tashkil etish tamoyili, texnik va texnologik ta'minot. Transport va saqlash uskunalari, yangi turdagi idishlar va qadoqlash vositalaridan foydalanishning boshlanishi, birinchi konteynerlardan foydalanish, ombor operatsiyalarida, qadoqlashda, o'lchamlarda standartlashtirishni joriy etish. To'liq logistik (ta'minot) zanjiri g'oyasining paydo bo'lishi (1980-1990- yillari) Shaxsiy kompyuterlarning jadal rivojlanishi va ularning biznesda keng qo'llanilishi global ma'lumotlardan foydalanishga olib keldi. tashkilotni logistik boshqarish uchun bo'sh joy, barcha logistika funktsiyalari va operatsiyalarini kompleks ko'rib chiqish va umumiy logistika xarajatlarini minimallashtirish, bozorni globallashtirish va yagona iqtisodiy makonni shakllantirish uchun imkoniyatlar paydo bo'ldi. Hozirgi globallashgan iqtisodiyotda kompaniyalar dunyoning turli burchaklaridan materiallar va mahsulotlarni sotib olishga va ularni turli mintaqalardagi mijozlarga sotishga intilishlari sababli logistika tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Global logistika tarmoqlari bir nechta funktsiyalar va tashkilotlarda samarali muvofiqlashtirish, hamkorlik va axborot almashishni talab 390 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 qiladi. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, logistika jahon iqtisodiyotining muhim tarkibiy qi