INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI BOG‘LOVCHILARNING VAZIFADOSHLIGI

Аннотация

Связующее (коннекторы) в узбекском и английском языках-это слова или фразы, которые соединяются между собой. Их функция-логически связывать предложения и фразы вместе. Хотя эти союзы выполняют схожую функцию, их использование и стиль различаются в зависимости от языка. Ключевые слова: Связующее, а также но, однако, сходства. Kirish: Ingliz tilida bog’lovchi, uning o‘ziga xosligi, qo‘llanilishi, turlari, vazifalari monografiya, darslik, o‘quv qo‘llanmalarida batafsil yoritilgan. O‘zbek va ingliz tillarida bog’lovchining vazifasi va semantik tipologiyasi o‘rganilayotgan tillarda so‘zning turkumga mansubligini o‘rganishdan boshlanadi. O‘zbek tilida bo‘lgani kabi ingliz tilida ham bosh gap bo‘laklari ot, sifat, son, olmosh, ergash gap va fe’ldan iborat. Predloglar va bog’lovchilar ikkinchi darajali bo‘laklar sifatida alohida guruhlanadi. Kuzatishlar shuni ko‘rsatadiki, ingliz tilidagi predlog o‘zbek tilida yuklama vazifasini bajaradi. Darslik va o‘quv qo‘llanmalarida bog‘lovchiga berilgan ta’riflar deyarli bir biridan farqlanmaydi. Bog‘lovchi - mantiqiy fikrni, gapning grammatik qismlarini bog‘lash uchun xos bo‘lgan gap bo‘lagi. Bog‘lovchi – sodda gap tarkibidagi bo‘laklarni, qo‘shma gap bo‘laklarini va matndagi gaplarni o‘zaro bog‘laydigan ikkinchi darajali bo‘lak. Keling, ba’zi asosiy bog‘lovchilarni ko‘rib chiqaylik: O‘zbek tilidagi bog‘lovchilar: Ø Va - bir xil fikrni birlashtirish uchun ishlatiladi. Misol: "Men kitob o‘qiyapman va do‘stim film ko‘rayapti." Ø Yoki - tanlovni ko‘rsatadi. Misol: "Suv ichasizmi yoki choy?" Ø Lekin - qarama-qarshilikni ifodalaydi."U yaxshi o‘qiydi, lekin darslarga kelmaydi." 7.1 113 2 10 Ø Shuningdek - qo‘shimcha ma’lumot berish uchun. Misol: "U sport bilan shug‘ullanadi, shuningdek, musiqa ham o‘rganadi." Ingliz tilidagi bog‘lovchilar: Ø And - bir xil fikrni birlashtirish uchun. Example: "I am reading a book and my friend is watching a movie." Ø Or - tanlovni ko‘rsatadi. Example: "Do you want water or tea?" Ø But - qarama-qarshilikni ifodalaydi. Example: "She studies hard, but she doesn't attend classes." Ø Also - qo‘shimcha ma’lumot berish uchun. Example: "He plays sports; he also learns music." Umumiy o'xshashliklar va farqlar: Ø O'xshashliklar: Har ikki tillarda bog‘lovchilar bir xil vazifani bajaradi, ya'ni fikrlarni birlashtiradi, tanlovlarni ko‘rsatadi yoki qarama-qarshiliklarni ifodalaydi. Ø Farqlar: O‘zbek tilida ba’zi bog‘lovchilar (masalan, "ham" va "balki") o‘zining o‘ziga xos konteksti va ishlatilishiga ega, ingliz tilida esa "also" yoki "maybe" kabi bog‘lovchilar bilan ifodalanadi. Ingliz tilida gapni mantiqiy jihatdan to‘g‘ri tuzish, fikrni aniq ifodalash uchun bog’lovchi turlarini bilish va undan o‘rinli foydalana olish muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy ingliz tilida muvofiqlashtiruvchi qo‘shma gaplar, korrelyativ bog‘lovchilar va tobe bog‘lovchilar mavjud. M.G‘apporov qo‘shma gaplarning ikki turini ajratadi: kelishik va tobe bog‘lovchilar. N.A.Myltseva, T.M. Jimalenko ham “Universal murojaat grammatikasi” kitobida qo‘shma gaplarni ikki turga ajratadi: muvofiqlashtiruvchi va bo‘ysunuvchi bog‘lovchilar. Muvofiqlashtiruvchi birikma. M.A.Rustamov va M.I.Asriyanlar va, lekin, yoki, na, uchun, shuning uchun, hali, va/yoki kabi so‘zlarni kelishik bog‘lovchisi deb hisoblaydi; ular bir grammatik turkumdagi ikki yoki undan ortiq so‘z, ibora yoki gaplarni bog‘lashini ta’kidlaydilar. Bu manbada so, yet bog‘lovchilarining boshqa vazifada kelishi ham qayd etilgan. Va qoʻshish maʼnosini bildiradi: qoʻshimchani ifodalaganda oʻzbek tiliga -ga (to), boshqa holatda va (and), bilan, hamda soʻzlari orqali tarjima qilinadi: Olti va ikki sakkizni tashkil etadi. Guruch va kartoshka inson hayoti uchun juda muhim mahsulotlardir. But mano qarama-qarshilik: o‘zbek tilida ammo, lekin, biroq so‘zlari tarzida tarjima qilinadi: Ko‘p daraxtlar qishda barglarini yo‘qotadi, doim yashil daraxtlar esa yo‘q. Bog'lovchilar gapda qo'llanilishiga ko'ra ikki xil: yakka holda qo'llaniladigan bog'lovchilar va takrorlangan holda qo'llaniladigan bog'lovchilar. Yakka holda qo‘llaniluvchi bog'lovchilarga va, ham, hamda, ammo, lekin, biroq, balki 7.1 114 2 10 bog'lovchilari kiradi. Takrorlangan holda qo'llaniluvchi bog'lovchilarga bir bir, goh goh, ba'zan ba'zan, yo yo, yoki yoki kabilar kiradi. Bog'lovchilar vazifasiga ko'ra teng bog'lovchilar va ergashtiruvchi bog'lovchilargabo'linadi. Teng bog'lovchilar so'zlarni va qo'shma gap tarkibidagi sodda gaplarni teng munosabatda bog'laydi va ular o'rtasidagi mazmuniy munosabatlarni qay tarzda ifodalashiga ko'ra biriktiruv bog'lovchilari(va, ham, hamda), zidlov bog'lovchilari(ammo, lekin, biroq, balki), ayiruv bog'lovchilari(yo, yoki, yo...yo, yoki...yoki, goh...goh, ba'zan...ba'zan, bir...bir) inkor bog'lovchisi(na...na) kabi turlarga bo'linadi. Teng bog‘lovchilar gapning uyushuq bo‘laklarini va mustaqil gaplarni bir- biriga bog‘lash uchun ishlatiladi: I have received a letter and a telegram - Men xat va telegramma oldim. Bog‘lovchilar shakliga ko‘ra sodda va qo‘shm