РЕГИОНАЛЬНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ПРИВЛЕЧЕНИЯ ПРЯМЫХ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ

Аннотация

The article examines regional changes in the flow of direct investments. The main regional characteristics affecting the attraction of direct investment are analyzed. Also, the problems of attracting direct investments to underdeveloped regions are studied, and conclusions and recommendations are given at the end. Keywords: foreign direct investment, regional characteristics, economic development, investment policy, infrastructure, investment attraction. 385 385-391 www.e-itt.uz II SON. 2024 Кириш. Су нгги и илларда У збекистон у з иқтисодие тини хорижии инвесторлар учун очишга қаратилган қатор иқтисодии ислоҳотларни бошлади. Бу ислоҳотлар валюта қоидаларини либераллаштириш, бюрократик қоғозбозликни қисқартириш ва муҳим ҳуқуқии тузатишларни у з ичига олади. Бизнесни ру и хатдан у тказишнинг соддалаштирилган жарае нлари, валюта конвертацияси ва фои дани репатриация қилиш каби инвестициялар учун қулаи сие сатнинг у рнатилиши У збекистоннинг янада очиқ ва инвесторлар учун қулаи муҳитни яратиш ниятидан далолат беради. У збекистонда ту ғридан-ту ғри хорижии инвестицияларни жалб қилиш учун турли солиқ имтие злари жории этилган, аи ниқса энергетика, ту қимачилик ва ишлаб чиқариш каби устувор тармоқларга. Масалан, махсус иқтисодии зоналарда (МИЗ) солиқ имтие злари ва импорт қилинадиган техника ва хомаше учун чегирмали тарифлар. Бундан ташқари, аи рим ҳудудлар е ки секторлардаги инвесторлар кам ривожланган ҳудудларга инвестицияларни жалб қилиш бу и ича саъи -ҳаракатларни акс эттирувчи кенгаи тирилган солиқ таътиллари, бождан озод қилишлар ва инвестиция кредитларидан фои даланишлари мумкин. Ҳукумат ту ғридан-ту ғри инвестицияларни рағбатлантириш учун энергия (аи ниқса, қаи та тикланадиган манбалар), ту қимачилик ва қишлоқ ху жалиги каби саноатни аниқлади. Ушбу юқори салоҳиятли тармоқларга эътибор қаратиш орқали У збекистон иқтисодие тни диверсификация қилишни кучаи тириш ва ресурсларга асосланган тармоқларга қарамликни камаи тиришни мақсад қилган. Ихтисослашган сие сатлар, жумладан, ер ижараси имтие злари ва импорт божларининг камаи иши хорижии инвесторларни рағбатлантириш учун ушбу тармоқларга хизмат қилади. Адабиётлар шарҳи. Олимлар турли назариялар орқали ту ғридан-ту ғри хорижии инвестицияларни турли сабабларини тушунтиришади. Жумладан, Окафор ва ҳаммуаллифлар (2015) ту ғридан-ту ғри хорижии инвестицияларнинг бозор ва самарадорликка қаратилган сабаблари устун эканлигини топдилар, аммо ресурслар излаш кам аҳамиятли бу лган. Ким ва Ку (2010) Япониянинг Корея ва Хитои га киритилган ту ғридан-ту ғри хорижии инвестициялари ҳаракатини таҳлил қилиб, технологияни у злаштириш учун стратегик активларга и у налтирилган ту ғридан-ту ғри хорижии инвестициялар ҳам мавжудлигини таъкидлашган. Анвар ва ҳаммуаллифлар (2021) инвестиция киритиш учун бозор ва ресурслар излаш омиллари асосии аҳамиятга эга эканлигини, бозор излашдан ку ра ресурсларга етишиш омиллари мамлакатларга киритилган ту ғридан-ту ғри хорижии инвестициялар учун ку проқ жалб этувчи бу лганини ку рсатдилар. Коффи ва ҳаммуаллифлар (2023) ту ғридан-ту ғри хорижии инвестициялар кириши учун ресурслар ва бозор излаш омилларининг у рнини таҳлил қилдилар. Гана учун асосан ресурсларга етишиш ва бозор имкониятлари аҳамиятли эканлиги ку рсатилган. Бу манбалар турли мамлакатлар ва ту ғридан-ту ғри хорижии инвестициялар турларига қараб бозор, ресурс ва самарадорлик излаш сабабларининг қанчалик аҳамиятли эканлигини ку рсатади. Инвестицион муҳит инвестиция даражаси, фирма фаолияти ва иқтисодии у сишга таъсир қилувчи институтлар ва шарт-шароитларни у з ичига олади. Асосии компонентларга макроиқтисодии барқарорлик, мулк ҳуқуқи, инфратузилма ва тартибга солувчи муҳит киради. Доллар ва бошқаларга (2005) ку ра, қулаи инвестиция муҳити, хусусан, самарали инфратузилма ва тартибга солувчи ту сиқларнинг камаи иши билан Бангладеш, Хитои ва Ҳиндистон каби ривожланае тган мамлакатларда фирма унумдорлиги ва иш фаолиятини сезиларли даражада яхшилаи ди. Глобал шароитда Ҳаллвард-Дриемеиер ва бошқаларнинг (2006) хитои лик фирмалар бу и ича у тказган 386 www.e-itt.uz II SON. 2024 тадқиқоти шуни ку рсатдики, тартибга солишнинг енгил юклари ва молияга киришнинг кенгаи иши юқори маҳсулдорлик ва у сиш билан боғлиқ. Миллс ва Фан (2006) можародан кеи инги ҳудудларда барқарор инвестиция муҳитининг муҳимлигини у рганиб, хусусии сармояларни рағбатлантириш ва можароларнинг такрорланиш эҳтимолини камаи тириш орқали е рдамни тиклаш учун такомиллаштирилган институционал асослар зарурлигини таъкидлади. Институционал инвесторлар учун иқлим хатарлари билан боғлиқ тартибга солиш сифати ҳам жуда муҳимдир. Круэгер ва бошқалар (2020) тартибга солиш иқлими атроф- муҳитни муҳофаза қилиш қоидаларига сезгир бу лган секторларда инвестиция қарорларига таъсир қилишини аниқладилар, бу эса тартибга солиш барқарорлиги узоқ муддатли инвестицияларни режалаштиришни қу ллаб-қувватлашини ку рсатади. Хулоса қилиб аи тганда, инвестиция муҳити ҳам, тартибга солиш сифати ҳам ту ғридан-ту ғри инвестицияларни жалб қилиш ва барқарор ва с