ФАКТОРЫ ВЛИЯЮЩИЕ НА РАЗВИТИЕ ТЕКСТИЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ

Аннотация

The article describes how to increase the volume and quality of textile products, reduce the cost of products according to innovative approaches, effectively use the internal capabilities of the production costs of the textile industry, and improve the mechanism of rational organization of production according to modern technologies. Keywords: production, cost, product, economy, cost, income, textile, technology, economic efficiency, price, competitiveness, finished product. 209 209-215 I SON – IYUL-AVGUST www.e-itt.uz I SON. 2024 Кириш. Бугунги кунда жаҳонда ту қимачилик маҳсулотларининг, энг аввало юқори қу шилган қии матли рақобатбардош маҳсулотларни илғор технологик ишлаб чиқариш орқали ҳажми ва сифатини ошириш, маҳсулотлар тан-нархини инновацион е ндашувларга ку ра пасаи тириш каби и у налишларда устувор даражада тадқиқотлар амалга оширилмоқда. Амалга оширилае тган тадқиқотлар таркибида ту қимачилик саноати ишлаб чиқариш харажатларини ички имкониятлардан самарали фои даланиш, ишлаб чиқаришни замонавии технологияларга ку ра оқилона ташкил қилиш механизмини такомиллаштириш муҳим аҳамият касб этмоқда. Янги У збекистонни барпо этиш жарае нида рақобатбардош ту қимачилик саноатини ташкил қилиш, жаҳон бозорларида харидоргир маҳсулотлар ишлаб чиқариш, қу шимча қии матни шакллантиришнинг ту лиқ занжирини яратиш кабилар юзасидан ислоҳотлар амалга оширилмоқда. “Ип-калавани чуқур қаи та ишлаш 2026-и илга қадар ип калавани ту лиқ қаи та ишлашни и у лга қу и иш, ишлаб чиқариш занжирида мавжуд бу шлиқларни ту лдиришга қаратилган лои иҳалар ру и хатини шакллантириш, таи е р маҳсулотлар учун миллии брендларни ривожлантириш ва уларнинг экспортини ошириш, жумладан миллии ва хорижии бренддаги таи е р маҳсулот экспорти ҳажмини 2026 и илда 5 млрд АҚШ долларига етказиш” (Фармон, 2022) вазифалари белгилаб қу и илган. Мазкур вазифаларни амалга оширишда ту қимачилик саноати корхоналари ишлаб чиқариш харажатларини камаи тиришнинг самарали усулларини такомиллаштириш, харажатларини камаи тириш стратегиясини асосалаш, ишлаб чиқариш харажатларини камаи тиришнинг прогноз ку рсаткичларини асослаш каби и у налишдаги тадқиқотлар ку ламини янада кенгаи тириш мақсадга мувофиқ. У збекистон Республикаси Президентининг 2021-и ил 28-январдаги ПФ-60-сон “2022-2026-и илларда Янги У збекистонни ривожлантириш стратегияси ту ғрисида”, ҳамда 2022-и ил 21-январдаги ПФ-53-сон “Ту қимачилик ва тикув-трикотаж корхоналарида чуқур қаи та ишлаш ва юқори қу шилган қии матли таи е р маҳсулотлар ишлаб чиқаришни ҳамда уларнинг экспортини рағбатлантириш чора-тадбирлари ту ғрисида”ги фармони, шунингдек соҳага оид бошқа норматив-ҳуқуқии ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга ошириш муҳумдир (Фармон, 2022). Адабиётлар шарҳи. Саноат корхоналарида ишлаб чиқариш харажатлари моҳияти, таснифланиши ва уларга турли омиллар таъсири, уларни таркибии ва таҳлилии такомиллаштириш масалалари қатор хорижии ва маҳаллии олимлар томонидан тадқиқ қилинган. Классик таълимот намояндалари Смит (2020), Рикардо (1955) ва Кенелар (1984) томонидан ишлаб чиқарилган товар ва маҳсулотларнинг қийматини бир маромда ушлаб туриш ёки уларни пасайтириш омиллари ҳақида фикр юритганлар. Смит (2020) томонидан илгари сурилган ғояга асосан, исталган предметнинг ҳақиқий қиймати уни сотиб олмоқчи бўлганлар томонидан тўлашга рози бўлган қиймат билан баҳоланади, яъни улар томонидан бажариладиган ишларнинг сотиб олинувчи товар нархи эквивалентидаги меҳнат ҳажми кўринишида намоён бўлади. Мисол учун, темирчининг 1 кунлик нонни сотиб олиш нархи у томонидан ишлаб чиқарилувчи темир ускунанинг ярим қиёматига тенг бўлиши мумкин. Рикардо (1955) томонидан товарлар нархининг пасайиши ёки ошишини аниқлашда алоҳида ўзгармас мезон киритилиши таклиф этилган ва ўз навбатида бундай ўлчов бирилиги мавжуд эмаслигини ўзи ҳам тан олган. Иқтисодчи олимлар Клейн ва Леффлер (1984) фикрига кўра, харидорларнинг тўлов қобилиятларига қараб, арзон нархдаги товарлар қиммат нархдаги товарларни уларнинг юқори сифатга эга эканлигига қарамай, бозордан сиқиб чиқаришини тадқиқ этганлар. 210 www.e-itt.uz I SON. 2024 Хорижлик иқтисодчи Баскервилга (2011) кўра, бухгалтерия ҳисобидаги харажат корхонанинг даромад олиш учун қилган ҳаракатларига сарфланган пул ёки моддий неъматлардир. Харажатлар асосан бизнес юритиш харажатларини ифодалайди, бунда бизнес юритиш фойда олишга қаратилган фаолиятнинг йиғиндисидир. Ўзбекистонлик иқтисодчи олимлар Карлибаева ва Темиров (2019) томонидан берилган таърифга кўра, ишлаб чиқаришнинг дастлабки босқичида, ҳали моддий ресурслар ва асосий воситалар тўла бандлик даражасига эришмаган даврда ўртача доимий харажатларнинг қиймати юқори бўлади ва ишлаб чиқариш ҳажмининг ошиб бориши билан у камайиб бориш хусусиятига эга бўлади. Азларовга (2002) кўра, маҳсулотнинг режа таннархини ҳисоблашда харажатларнинг аксарияти маҳсулот турларига тўғридан – тўғри олиб борилган бўлсада, ҳақиқий харажатларни ҳисобга олишда эса харажатларни тақсимлашнинг билвосита усули устун келмоқда. Ибрагимовга (2002) кўра, ишлаб чиқариш харажатл