ПРАКТИКА СОСТАВЛЕНИЯ И ПРЕДСТАВЛЕНИЯ ОТЧЕТОВ О ФИНАНСОВЫХ РЕЗУЛЬТАТАХ В БЮДЖЕТНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ

Аннотация

In this article, the process of creating and presenting reports on financial results in budget organizations, its specific aspects, and the problems associated with it are studied. During the research, the theoretical and methodological foundations of financial reports, international experience and national operations were analyzed. Ways to solve the existing problems and promising directions are justified. Research results serve to improve the reporting system in budget organizations and increase the efficiency of using state funds. Keywords: budget organizations, financial result, report, accounting, financial analysis, transparency, digitization. Кириш. Бюджет ташкилотларида молиявий натижа тўғрисидаги ҳисоботларни тузиш ва тақдим этиш масаласи ҳозирги кунда долзарб аҳамият касб этмоқда. Бюджет ташкилотлари давлат бюджети харажатларининг асосий истеъмолчилари ҳисобланади ва Молия вазирлигининг маълумотларига кўра, бюджет харажатларининг 60% дан ортиғи айнан бюджет ташкилотларини молиялаштиришга йўналтирилади. Бу эса ўз навбатида уларда молиявий ҳисоботларни тўғри юритиш, давлат маблағларидан мақсадли ва самарали фойдаланишни таъминлашнинг муҳим шарти эканлигини кўрсатади. Давлат бошқаруви тизимини такомиллаштириш шароитида бюджет маблағларидан мақсадли ва самарали фойдаланиш устидан назоратни кучайтириш талаб этилмоқда. Бу эса молиявий ҳисоботларнинг сифати ва шаффофлигини оширишни тақозо этади. Шу билан бирга, ҳозирги кунда рақамли технологиялар ҳисобот тузиш амалиётини такомиллаштириш учун янги имкониятлар яратмоқда. Электрон ҳисобот тизимларини жорий этиш орқали ҳисоботларнинг тезкорлиги ва ишончлилигини ошириш мумкин. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 августдаги ПФ-6044-сон "Давлат молиясини бошқариш тизимини янада такомиллаштириш тўғрисида"ги Фармонида "давлат молиясини бошқариш тизимини такомиллаштириш, бюджет маблағларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш ва бюджет жараёнининг шаффофлигини таъминлаш" устувор вазифалар сифатида белгиланган. Бу эса бюджет ташкилотларида молиявий ҳисобот тизимини халқаро стандартларга мослаштириш заруратини келтириб чиқармоқда. Бюджет ташкилотларида молиявий натижа тўғрисидаги ҳисоботларни такомиллаштириш масаласи кўплаб хорижий олимлар томонидан ўрганилган бўлсада, миллий амалиётда бу борада ҳали етарлича тадқиқотлар олиб борилмаган. Мавжуд тадқиқотларда асосан ҳисоботларнинг айрим жиҳатлари ўрганилган бўлиб, масалага комплекс ёндашув етишмайди. Юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда, мақоланинг мақсади бюджет ташкилотларида молиявий натижа тўғрисидаги ҳисоботларни тузиш ва тақдим этиш амалиётини такомиллаштириш бўйича илмий асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. Бу борада халқаро тажрибани ўрганиш, миллий амалиётдаги муаммоларни аниқлаш ва уларни бартараф этиш йўлларини топиш муҳим аҳамият касб этади. 516 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, noyabr www.e-itt.uz Адабиётлар шарҳи. Бюджет ташкилотларида молиявий ҳисобот масалалари кўплаб хорижий олимлар томонидан тадқиқ этилган. Тадқиқот методологиясининг асосини тизимли ёндашув ташкил этади. Унга кўра бюджет ташкилотларида молиявий ҳисобот тизими яхлит тизим сифатида ўрганилган бўлиб, тизимли таҳлил, қиёсий таҳлил, статистик ва иқтисодий таҳлил усулларидан фойдаланилган. Давлат секторида молиявий ҳисобот тизимини такомиллаштириш масаласи Grossi ва Steccolini (2015) томонидан чуқур ўрганилган. Уларнинг фикрича: "IPSAS стандартларини жорий этиш давлат секторида молиявий ҳисоботларнинг шаффофлиги ва ҳисобдорлигини таъминлашнинг энг самарали воситасидир. Бу орқали маҳаллий бошқарув органлари фаолиятини баҳолаш ва назорат қилиш имконияти янада кенгаяди". Халқаро стандартларга ўтиш масаласини тадқиқ этган Brusca ва Martínez (2016) қуйидагиларни таъкидлайдилар: "IPSAS стандартларини жорий этиш давлат бухгалтерия ҳисобини модернизация қилиш ва халқаро амалиёт билан уйғунлаштиришнинг асосий йўналишидир. Бу узоқ муддатли жараён бўлиб, мунтазам ислоҳотларни талаб этади". OECD (Organization for Economic Cooperation and Development) мамлакатлари тажрибасини ўрганган Adhikari ва Gårseth-Nesbakk (2016) муҳим хулосага келганлар: "Давлат секторида ҳисоблаш тамойилини жорий этишда учта асосий тўсиқ мавжуд - малакали кадрлар етишмаслиги, ахборот тизимларининг ривожланмаганлиги ва институционал қийинчиликлар. Бу муаммоларни ҳал этмасдан туриб, халқаро стандартларга тўлиқ ўтиш мураккаб" . Jorge ва бошқалар (2016) Европа Иттифоқи мамлакатлари тажрибасини таҳлил қилиб, шундай хулосага келганлар: "IPSAS стандартларига ўтиш жараёни ҳар бир мамлакатда ўзига хос кечмоқда. Муваффақиятли ўтиш учун давлат бошқаруви тизимининг етуклиги, сиёсий ирода ва молиявий ресурслар муҳим аҳамиятга эга" . Christiaens ва бошқалар (2015) эса қуйидагиларни аниқлаганлар: "IPSAS стандартларини жорий этиш нафақат молиявий ҳисоботлар сифатини, балки умуман давлат бошқаруви самарадорлигини оширади. Бу давлат молиясини бошқаришда янги имкониятлар яратади" . Тадқиқот методологияси. Тадқиқот жараёнида Ўзбекистон Республикаси Молия вазир