МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ВЕДЕНИЯ СТРАТЕГИЧЕСКОГО УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА И ВОЗМОЖНОСТИ ЕГО ПРИМЕНЕНИЯ В РИСОВОЙ ОТРАСЛИ

Аннотация

Мақолада корхоналарда стратегик бошқарув ҳисоби ва таҳлилини шакллантиришнинг назарий-услубий асосларини ривожлантириш, шунингдек, стратегик бошқарув ҳисобини юритиш усулларини такомиллаштириш, самарали бошқарув қарорларини қабул қилишда даромадлар ва харажатларни стратегик таҳлил қилиш тизимини халқаро стандартларга мувофиқ ташкил қилиш йўналишлари кўриб чиқилган. Калит сўзлар: корхона, бошқарув, стратегия, бошқарув ҳисоби, қишлоқ хўжалиги, иқтисодий ўсиш, бозор хизматлари, қайта ишлаш, харажатлар, иқтисодий таҳлил. МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ВЕДЕНИЯ СТРАТЕГИЧЕСКОГО УПРАВЛЕНЧЕСКОГО УЧЕТА И ВОЗМОЖНОСТИ ЕГО ПРИМЕНЕНИЯ В РИСОВОЙ ОТРАСЛИ PhD доцент Нурманов Каржаубай Тилеубаевич Каракалпакский государственный университет Аннотация. В статье рассматривается развитие теоретических и методологических основ формирования стратегического управленческого учета и анализа на предприятиях, а также совершенствование методов ведения стратегического управленческого учета, организация системы стратегического анализа доходов и расходов в соответствии с международными стандартами при принятии эффективных управленческих решений . Ключевые слова: предприятие, управление, стратегия, управлен-ческий учет, сельское хозяйство, экономический рост, рынок услуг, переработка, затраты, экономический анализ. INTERNATIONAL EXPERIENCE IN STRATEGIC MANAGEMENT ACCOUNTING AND ITS APPLICATION IN THE RICE INDUSTRY PhD Associate Professor Nurmanov Karzhaubai Tileubaevich Karakalpak State University Annotation. The article considers the development of theoretical and methodological foundations for the formation of strategic management accounting and analysis at enterprises, as well as the improvement of methods of strategic management accounting, the organization of a system of strategic analysis of income and expenses in accordance with international standards when making effective management decisions. Keywords: enterprise, management, strategy, management accounting, agriculture, economic growth, service market, processing, costs, economic analysis. 398 X SON - OKTABR, 2024 398-405 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, oktabr www.e-itt.uz Кириш. Жаҳонда стратегик бошқарув ҳисоби ва таҳлилини xaлқaрo стaндaртлaргa мyвoфиқлaштириш, кoмпанияларни стрaтегик бoшқaришнинг умyмий кoнцепциясини ишлаб чиқиш ва тaмoйиллaрини жорий этиш, унинг услубий aсoслaрини ислoҳ қилиш бўйича қатор илмий излaнишлaр aмaлгa oширилмоқда. Халқаро CIMA (Бошқарув ҳисоби бўйича сертификатланган мутахассислар институти) томонидан стратегик бошқарув ҳисоби (Strategic management accounting)нинг концептуал асослари ишлаб чиқилган бўлиб, унда асосий эътибор компания фаолиятига таъсир қилувчи ташқи ва ички омиллар билан боғлиқ бўлган ахборотларга қаратилади. АҚШнинг бошқарув ҳисоби институти йилига 60 тагача бошқарув ҳисоби бўйича тавсиялар ишлаб чиқади. Европа ва АҚШ давлатлари амалиётида бошқарув ҳисобини тартибга солиш, молиявий ҳисоб ва ҳисоботни юритиш тамойиллари асосида илмий тадқиқотлар олиб бориш устувор йўналишлардан ҳисобланади. Ўзбекистонда бошқарув ҳисобини халқаро стандартларга трансформация қилиш зарурати стратегик бошқарув ҳисоби ва таҳлили олдига хорижий инвесторларни зарур ахборот муҳити билан таъминлаш ва халқаро молия бозорларига кириш имкониятларини кенгайтириш вазифасини қўяди. Мамлакатимизнинг жаҳон иқтисодиётига интеграциялашуви стратегик бошқарув ҳисобини истеъмол қиймати занжири, самарадорликнинг муҳим кўрсаткичлари тизими, товарнинг ҳаётий цикли бўйича харажатлар ва молиявий натижаларни аниқлаш, соф фойданинг ўсишига таъсир этувчи омилларни узоқ муддатли прогнозлаш каби йўналишларда юритишни талаб қилмоқда. Қишлоқ хўжалиги корхоналарида стратегик бошқарув ҳисоби ва таҳлилининг назарий-услубий ҳамда ташкилий асосларини такомиллаштириш бўйича илмий тадқиқотлар олиб бориш муҳим аҳамиятга эга. Адабиётлар шарҳи. Стратегик бошқарув ҳисоби ва таҳлилининг айрим жиҳатлари ватанимиз ҳамда хорижий олимларнинг илмий-тадқиқотларида ўрганилган. Хусусан тадқиқотчи Пардаева (2022) ўз тадқиқотларида харажатларнинг стратегик бошқаруви масалаларига етарлича эътибор қаратади ва харажатларни бошқаришда жаҳон амалиётидан келиб чиқиб иш кўриш лозимлигини таъкидлайди ва стратегик бошқарув соҳасида кўрсаткичлар тизимини таклиф қилади (Пардаева, 2022). Вахрушинанинг (2014) қарашлари бўйича “бошқарув ҳисоби мақсадлари”: 1. Тезкор бошқарув қарорларини қабул қилиш учун раҳбарларни маълумотлар билан таъминлаш; 2. Корхона ва унинг масъулият марказлари фаолияти иқтисодий самарадорлигини назорат қилиш, режалаштириш ва истиқболини белгилаш; 3. Нархни белгилаш учун маълумотлар базасини яратиш; 4. Корхона ривожланишининг янада самаралироқ йўлларини танлаш кабиларни ифодалаши такидланган. Муаллифнинг ѐндашуви қуйидагиларни назарда тутади: бошқарув ҳисобининг хўжалик юритувчи субъект бошқаруви мақсадларига мўлжалланган бўлишлиги; ахборот таъминотининг корхона бўлинмалари бошқарувига йўналтирилганлиги; фақат тезкор қарорларни тайѐрлашга йўналтирилганлик (ваҳоланки, тўртинчи вазифанинг стратегик