ЗНАЧЕНИЕ РЫНКА ЦЕННЫХ БУМАГ ПРИ ПРИВАТИЗАЦИИ ПРЕДПРИЯТИЙ С ГОСУДАРСТВЕННЫМ УЧАСТИЕМ

Аннотация

Annotation: as a result of the reforms carried out today in order to attract international and local consultants or organizations for the sale of state assets and further improve the competitive environment, according to the relevant decision and assignments of the state commission for the privatization of state assets and coordination of privatization processes, in the last three years the state share of the Taking into account this, this article explores the existing problems in the development of reforms carried out in order to establish constant control over the course of the implementation of the schedules for attracting foreign investors to Joint- Stock Companies and to implement the processes of privatization of state-owned objects on the principles of openness and transparency, legality, to create equal conditions. Keywords: state, openness, transparency, privatization of state property, initial placement, buyers, public sales, state unitary enterprises, priority of private property. Кириш. Ўзбекистон иқтисодиёти ривожланишини қўрсатадиган таъсирини ҳисобга олган ҳолда алоҳида принципиал ёндошувни амалга оширишимиз лозим. Ушбу масалалар қимматли қоғозлар, фонд бозорлари, уларни сақланиш жойлари бўйича хусусийлаштириш жараёнин халқаро стандартлар асосида ташкил қилиш мажбуриятини вужудга келтиради. Республикамизда қимматли қоғозлар бозори муҳим ва долзарблиги сабабли ушбу масалага кейинги йилларда алоҳида эътибор берилмоқда. Қимматли қоғозлар бозори иқтисодиётдаги бўш пул маблағларини жамлаш ва уни инвестиция жараёнларига йўналтиришнинг муҳим воситасидир. Давлатимз раҳбарининг таъкидлашича “Мамлакатимизда Фонд бозори профессионал иштирокчилари сони юзтагаям бормайди. Шу боис 2020-2025 йилларда фонд бозорини ривожлантириш стратегиясини ишлаб чиқиш режалаштирилган. Эркин муомаладаги жами қимматли қоғозларнинг ялпи ички маҳсулотга нисбатини 2025 йил охиригача камида 10-15 фоизга етказиш мўлжалланган” (Мирзиёев, 2019). Устав капиталидаги давлат улуши миқдори 50 фоиздан ортиқ бўлган хўжалик жамияти ёхуд устав капиталидаги давлат улуши миқдори хўжалик жамиятининг бошқа ҳар бир акциядори (иштирокчиси) улушига нисбатан кўп бўлган хўжалик жамияти, шунингдек давлат унитар корхоналарининг (кейинги ўринларда — давлат иштирокидаги корхоналар) етарли даражада асослантирмасдан ташкил этилишига, шунингдек, тегишли тармоқ ва соҳалардаги бошқа корхоналарга нисбатан эксклюзив имтиёз ва афзалликларга эга бўлишига йўл қўймаслик зарур. Шу боис, хусусийлаштириш иқтисодиётнинг реал сектори самарадорлигини оширишга ва иқтисодиёт фаолиятининг тубдан янги тузилмасини яратишга йўналтирилган асосий иқтисодий ислоҳотлардан бири бўлиб, ушбу жараёнга хорижий инвесторларнинг жалб қилиниши хўжалик субъектларининг жаҳон бозорларига чиқиш каби хусусийлаштириш мақсадларига эришишдаги мавжуд муаммоларга барҳам бериш ва уни такомиллаштириш бўйича илмий-тадқиқот ишларини олиб боришни тaқозo этaди. Тадқиқот методологияси. Тадқиқотда илмий абстракциялаш, гуруҳлаш, қиёслаш, ретроспектив ва истиқболли, эмпирик таҳлил ва бошқа услублардан фойдаланилди. Мақолада қиёсий таққослаш усулида жаҳон амалиётида давлат иштирокидаги корхоналарини 364 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, sentyabr www.e-itt.uz хусусийлаштиришда қимматли қоғозлар бозорининг аҳамиятининг ташкилий-ҳуқуқий асосларини мамлакатимиздаги мавжуд асослар билан таққослаб, тегишли хулосалар шакллантирилди. Адабиётлар шарҳи. Давлат мулкини хусусийлаштириш жараёни, шу жумладан хусусийлаштирилаётган давлат мулки тўғрисидаги маълумотлар очиқ ва шаффоф бўлиши керак. Давлат органлари хусусийлаштирилаётган давлат мулки ҳақидаги маълумотлардан давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолиятининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликда назарда тутилган усулларда эркин фойдаланиш имкониятини яратиши муҳим аҳамият касб этади. Бу борада бир қанча хорижий ва маҳаллий олимлан илмий-амалий изланишлар олиб бормоқдалар. Хусусан, И.П.Хомичиннинг таъкидлашича, “замонавий қимматли қоғозлар бозори ва унинг савдо тизимлари молиявий глобаллашувнинг асосий кўринишларидан бири сифатида жаҳон иқтисодиёти ҳолатини ўзида акс эттиради, у ҳақида умумий тасаввур ҳосил қилиш имкониятини тақдим этади ҳамда ривожланишини белгилаб беради” (Хоминич, 2002). Россиялик олим Aлексеев М.Ю. томонидан қуйидагича фикр билдирилганлигини кўришимиз мумкин. Жумладан, “қимматли қоғозлар – бу хужжат бўлиб, унда капиталдаги улушини тасдиқловчи хужжат ҳисобланади” Демак қимматли қоғознинг капиталдаги улушини аниқлайди деб бир томонлама ёндашилганлигини кўришимиз мумкин. Чунки улушга қараб ҳисса олиш мумкинлигини ва унинг бошқа ҳуқуқлари тўғрисида батафсил изоҳ берилмаганлигини кўришимиз мумкин (Алексеев,1992). Миркиннинг (1995) фикрича, “ҳамма қимматли қоғозлар ва уларнинг айланмаси қимматли қоғозлар бозори деган тушунчани беради. Уларнинг ривожланиши молиявий тизимнинг ривожланишига шароит яратади ва инвестицион ресурсларни тақсимлашни билдиради. Қимматли қоғознинг ўзи капитал ҳисобланмайди. Лекин улар ўз егаларига даромад олиб келади (