ПЕРСПЕКТИВЫ И ВЫЗОВЫ РЕВОЛЮЦИИ ТЕКСТИЛЬ 4.0

Аннотация

In the era of Industry 4.0, all industries must adapt to the new environment, be aware of social and technological changes. The textile industry, as a major industry, needs to be aware of digital transformation and technological evolution, commonly referred to as Textile 4.0. The main purpose of this article is to describe the past, present and future of the textile industry, with special emphasis on the main technological problems of the industry and social transitions. In the study, the achievements of some countries and the textile industry of our country are analyzed. Keywords: textile and knitting industry, spinning, textile, digitization, industrial revolution, clothing, fashion, Industry 4.0, Textile 4.0. Кириш. Тўртинчи саноат инқилоби шароитида, тўқимачилик корхоналарининг рақобатбардошлиги уларнинг қанчалик даражада рақамлашганлигига боғлиқ. Тўқимачилик саноатида, йигириш, тўқиш ва трикотаж жаҳон бозорида рақобат тобора кескинлашиб бораётган ҳозирги даврда корхоналарни реконструкция қилмасдан, замонавий илғор технология билан жиҳозламасдан, ишлаб чиқарилаётган маҳсулот турларини янгиламасдан, уларнинг иқтисодий ва молиявий барқарорлигини таъминлаш мумкин эмас. Ишлаб чиқаришни ташкил этишнинг узлуксиз шаклларини жорий этиш мамлакатимиз тўқимачилик саноатини ривожлантириш ҳамда экспортбоп сифатли маҳсулотлар ишлаб чиқариш бўйича амалга оширилаётган чора- тадбирларнинг энг муҳим шарти ва манбаи бўлмоғи керак. Тўқимачилик ишлаб чиқаришининг ўз хомашё базасига эга эканлиги, пахта хомашёсига қайта чуқур ишлов берадиган, Ўзбекистон тўқимачилик саноатининг жадал суръатлар билан ривожланиши учун асос бўлмоғи керак. Президентимиз Ш.Мирзиёевнинг 2017 йил 14 декабрдаги “Тўқимачилик ва тикув-трикотаж саноатини жадал ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-4947-сонли фармонида тўқимачилик саноати корхоналарида маҳсулот ишлаб чиқариш жараёнини ташкил этиш бўйича чора-тадбирларнинг белгилаб берилганлиги танланган мавзунинг долзарблигидан далолат беради (Фармон, 2017). Адабиётлар шарҳи. Бугунги кунда миллий иқтисодиётимиз жаҳон тажрибаси, бозор иқтисодиёти талаблари асосида жадал ривожланмоқда. Айни пайтда миллий иқтисодиётимизнинг тармоқ ва сохаларида ҳам туб ўзгаришлар рўй бермоқда. Иқтисодиёт ривожида саноат корхоналарининг аҳамияти ва роли ортиб бормоқда, бу саноат тармоқларининг ривожланишида ҳам ўз ифодасини топмоқда. Иқтисодиётимизнинг асосий таркибий қисми сифатида хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш асосий ўринни эгаллаган бўлса, бошқа тармоқлар қатори тўқимачилик ва енгил саноати ҳам жадал суръатлар билан ривожланиб бормоқда. Бу, ўз навбатида, мамлакатимизда соҳага оид қонун ва қарорлар қабул қилингани соҳага қай даражада эътибор қаратилаётганидан далаолат беради. Ўзбекистон Республикаси ижтимоий-иқтисодий тараққиётининг барқарорлигини таъминлаш, жаҳон тажрибасига суянган ҳолда миллий иқтисодиётни жадал суръатларда рақамлаштириш учун 2020 йил 5-октярда, “Рақамли Ўзбекистон - 2030” стратегиясини тасдиқлаш ва уни самарали амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисидаги ПФ-6079-сон президент фармони қабул қилинди (Фармон, 2020). 345 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, sentyabr www.e-itt.uz Унга асосан, пахта-тўқимачилик кластерларининг ишлаб чиқариш жараёнларига замонавий рақамли технологияларни жорий қилишга кўмаклашиш, пахта-тўқимачилик кластерлари техникаларининг агротехник тадбирларни «онлайн» назорат қилиш тизимларини жорий қилиш, пахта-тўқимачилик кластерлари экин майдонларини суғориш жараёнларини автоматлаштириш, пахта-тўқимачилик кластерларининг молиявий-хўжалик жараёнларини автоматлаштиришга қаратилган ахборот тизимни жорий этиш, каби вазифалар белгиланган. Шунингдек, қишлоқ хўжалиги техникаларида GPS қурилмалари ҳамда ёқилғи сарфини назорат қилиш, пахта териш комбайнлари бункерларида тўлганлик ҳолатини назорат қилувчи датчикларни ўрнатиш, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш жараёнларига электрон агрометеостанциялар, ер намлиги ва ҳароратини ўлчовчи датчиклар, суғориш жараёнларини бошқарувчи ускуналарни ўрнатиш, каби вазифалар белгиланган. Қайд этиш жоизки, айнан рақамли иктисодиёт ривожланишига оид миллий индикаторлар мажмуасининг яратилиши учун меъёрий-ҳуқуқий асос мавжудлиги ҳам кўрсаткичлар тизими ишлаб чиқишга пойдевор бўлди. Бинобарин, тўқимачилик саноати корхоналарининг мавжуд имкониятларини тўлиқ сафарбар этиш, уларнинг экспорт салоҳиятини янада ошириш мақсадида, “Тўқимачилик саноатини молиявий қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг 02.09.2023 йилдаги ПФ-155- сон Фармони қабул қилинди (Фармон, 2023). Қабул қилинган Фармонда, газлама, трикотаж мато ва тайёр тикув-трикотаж маҳсулотларини экспорт қилувчи корхоналарни револьвер кредитлаш асосида айланма маблағ билан таъминлаш учун экспортни қўллаб-қувватлаш жамғармасига буюртмаларга асосан 2023 йилда Тикланиш ва тараққиёт жамғармасидан қўшимча 50 миллион АҚШ доллари 2026 йил 1 январга қадар қайтариш шарти билан йиллик 4 фоиз ставкада ажратилиши белгиланган. Тўқимачилик са