К содержанию
РецензированоRU2024

ЭНЕРГИЯ РЕСУРСЛАРИ ВА УНДАН ФОЙДАЛАНИШ ИСТЕКБОЛЛАРИ

П.ф.д.проф. У.Н.Султонова

Исследования в области технических наук в Узбекистане · 2024

Аннотация

ҳозирда ноанъанавий ва қайта тикланувчи энергия манбалари асосидаги замонавий энергия турларига асосан, қуёш фотоэнергетикаси, шамол энергетикаси, геотермал энергетика, биоэнергетика ва водород энергетикаларини ривожланиши муаммо сифатида ечимлари берилган Кириш.Маълумки, ҳозирда ноанъанавий ва қайта тикланувчи энергия манбалари асосидаги замонавий энергия турларига асосан, қуёш фотоэнергетикаси, шамол энергетикаси, геотермал энергетика, биоэнергетика ва водород энергетикаларини мисол тариқасида келтириш мумкин . Қуёш энергетикаси. Қуёш фотоэнергетикаси деганда, физикада фундаментал қонунлардан бири, ички фотоэффект қонуни асосида қуёш ёруғлик нурланиш энергияси электр ёки иссиқлик энергиясига (иситиш тизими, иссиқ сув ва ҳакозо) айлантириб бериш соҳаси тушунилади. Бунда қуёш ёруғлик нурланишини яхши ютадиган материаллардан (асосан кремний хом-ашё материали ҳисобланади) турли хилдаги ва механизмдаги фотоўзгарткичлар ёки фотоайлантиргичлар, фотоэлементлар ҳосил қилинади. (тайёрланади). Қуёш оптик нурланиш энергияси Ер шарининг 1 м2 юзасига ўртача 1370 Ж энергия тушиши аниқланган. Бундан кўринадики, келажакда инсоният турмуш тарзида қуёш энергиясидан фойдаланишни янада такомиллаштириш, янги замонавий конструкцияларни яратиш ва барча соҳаларда энергия манбаи сифатида фойдаланишни кенг жорий этиш ривожланиб бориши кутилмоқда. Қуёш оптик нурланиш энергиясини электр 14 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-9 энергиясига айлантиришда қуёш фотоэлементлари ёки улардан ташкил топган (1.-расм) қуёш панеллари (қуёш батареялари) ва улар асосидаги қуёш фотоэлектрик системаларидан фойдаланилади. 1-расм. Қуёш батареясининг энг содда модели 1. Фотоннинг ютилиши электрон-ковак жуфтлигини ҳосил қилишга олиб келади. 2. Электр майдон таъсирида p-n ўтиш чегарасидаги баъзи электронлар ва тешиклар рекомбинацияси кузатилади. 3. p-n ўтиш чегарасида электронлар ва тешиклар мусбат ҳамда манфий қутбларга ажралади. 4. Қутбларга ажралган электрон ва коваклар электр занжирида электр токини ҳосил қилади. 5. Қутблар қисқа туташтирилганда ёки уларга истеъмолчи уланганда электронлар ва ковакларнинг шу қисмда рекомбинацияси ҳосил бўлади . Панел қуёшдан олинган энергияни электр энергиясига айлантириш орқали ишлайди. Қуёш энергиясидан электр энергияси олиш 1-расмда келтирилган конструкция орқали амалга оширилади. Қуёш нурланиши (1) панел (батарея) юзасига (2) тушади ва панелда ёруғлик энергияси тўғридан- тўғри электр энергиясига айлантирилади. Контроллер (3) ёрдамида қуёш панелида (батареяси) олинадиган электр энергия назорат қилинади. Аккумулятор (4) электр энергиясини тўплаш ва куннинг тунги қисмида ишлатиш учун хизмат қилади. Инвертор (5) ўзгармас 12 В кучланишли электр токини ўзгарувчан (6) 220 В кучланишли электр токига айлантириб беради. 15 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-9 2.-расм. Қуёш энергиясидан электр энергия олиш. Шамол энергетикаси. Шамол энергетикаси замонавий энергия манбаларидан амалий фойдаланиш учун энг ривожланган соҳа ҳисобланади. Бунда шамолнинг кинетик энергияси электр энергиясига айланади. Конструкцияси бўйича шамол генераторлари икки гуруҳга бўлинади: - горизонтал айланиш ўқига эга бўлган шамол генераторлари (3.-расм); - вертикал айланиш ўқига эга бўлган шамол генераторлари; Шамол қувватини одатда  тезликда шамол генератори орқали ўтган ҳаво оқими сифатида қараб унинг кинетик энергиясини ҳисоблаш мумкин: m2 1 E = = V 2 (1.1) k 2 2 бу ерда: m - ҳаракатланувчи ҳаво массаси (кг),  - ҳавонинг зичлиги (кг/м3),  - шамол тезлиги (м/с), V - ҳаво ҳажми (м3); 16 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-9 3-расм. Шамол генератори Ер оладиган Қуёш энергиясининг тахминан 1% атмосфера ҳавоси массаларини ҳаракатга келтиради. Бу Ернинг турли жойларида ҳарорат фарқлари туфайли ҳаво ҳаракатлана бошлаганда содир бўлади. Умуман олганда, бу энергия дунёдаги барча энергия истеъмолидан 100 баравар юқори. Аммо амалда бу энергиянинг кичик қисми ишлатилади. Шамол электростанциялари фақат етарлича кучли шамол бўлганда электр энергиясини ишлаб чиқаради. Горизонтал айланиш ўқи бўлган шамол генераторлари учун у 4-5 м/с дан ошиши керак - агар уларнинг қуввати катта бўлса, 200 kW дан ортиқ ёки қуввати 100 kW дан кам бўлса, 2-3 м/с дан ошмаслиги керак. Шамол генераторларининг афзалликлари: - шамол электростанциялари атроф-муҳитни ифлослантирмайди. - шамол энергияси, худди биоэнергия каби, маълум шароитларда (юқори шамол тезлиги, анъанавий электр станциялари учун қиммат ёқилғи) қайта тикланмайдиган энергия манбалари билан муваффақиятли рақобатлаша олади (4-расм). 17 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-9 4-расм. Шамол энергиясидан электр энергияси олиш. Биоэнергетика. Ҳар хил турдаги биологик массалардан (биомасса) олинадиган энергия биоэнергия деб аталади. Яшил барглар махсус яшил модда - хлорофилл ёрдамида фотосинтез пай

Доказательный фрагмент

«ҳозирда ноанъанавий ва қайта тикланувчи энергия манбалари асосидаги замонавий энергия турларига асосан, қуёш фотоэнергетикаси, шамол энергетикаси, геотермал энергетика, биоэнергетика ва водород энергетикаларини ривожл…»

Образец извлечения

Демо-превью

ҳозирда ноанъанавий ва қайта тикланувчи энергия манбалари асосидаги замонавий энергия турларига асосан, қуёш фотоэнергетикаси, шамол энергетикаси, геотермал энергетика, биоэнергетика ва водород энергетикаларини ривожл… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
энергия, фотоэнергетикаси, қуёш, шамол
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники

[2]ТехникаENРецензированоОткрытый доступ
THE ROLE OF FOLKLORE IN NARRATIVE ART

Международный журнал искусственного интеллектаMamayusupova S.M., Senior Lecturer +12025

3