ВОЗМОЖНОСТИ ОХРАНЫ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА НАМАНГАНСКОЙ ОБЛАСТИ

Аннотация

This article provides information on the main factors causing atmospheric air pollution in Namangan region and the negative impact of harmful gases in the air on agriculture and human health. Also, suggestions and recommendations were given regarding measures to protect atmospheric air. Key words: atmospheric air, plants and factories, vehicles, carbon oxides (CO, CO2), sulfur oxides (SO2, SO3), aerosols. Annotatsiya: Ushbu maqolada Namangan viloyati atmosfera havosining ifloslanishiga sabab bo’layotgan asosiy omillar hamda havo tarkibida tobora ortib borayotgan zararli gazlarning qishloq xo’jaligi va inson salomatligiga salbiy ta’siri to’g’risida ma’lumotlar berilgan. Shuningdek, atmosfera havosini muhofaza qilish chora- tadbirlar xususida taklif va tavsiyalar berilgan. Kalit so’zlar: atmosfera havosi, zavod va fabrikalar, transport vositalari, uglerod oksidlari (CO, CO2), oltingugurt oksidlari (SO2, SO3), aerozollar. Аннотация: В данной статье представлена информация об основных факторах, вызывающих загрязнение атмосферного воздуха Наманганской области и негативное влияние вредных газов воздуха на 36 Universaljurnal.uz 26 Universal International Scientific Journal 2024, 1(6) сельское хозяйство и здоровье человека. Также были даны предложения и рекомендации по мерам по охране атмосферного воздуха. Ключевые слова: атмосферный воздух, заводы и фабрики, транспортные средства, оксиды углерода (СО, СО2), оксиды серы (SO2, SO3), аэрозоли. Language: English Citation: Qoriyev , M., & Mahammadjanova , R. (2024). NAMANGAN PROVINCE ATMOSPHERIC AIR PROTECTION POSSIBILITIES. Universal International Scientific Journal, 1(6), 36–40. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1105 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.13889537 chiqayotgan har xil kimyoviy chiqindilar va KIRISH. Bugungi kunda atmosfera havosining zaharli gazlar sabab bo’lmoqda. Bundan tashqari ifloslanib borishi global muammoga aylanib aholi honadonlarining isitish pechlaridan ulgurdi. Atmosfera havosining ifloslanishi – bu chiqayotgan, shuningdek, ekin dalalarida qolib atmosferada odamlar va boshqa tirik ketgan o’simlik poyalarini, to’plab qo’yilgan barg- mavjudotlarning sog’lig’iga zarar yetkazadigan, hazonlarni aqlsizlarcha yoqib yuborilishi iqlimga ta’sir ko’rsatadigan hamda materiallarning natijasida hosil bo’ladigan ko’p miqdordagi (moddiy jismlarning) o’zgarishiga olib keladigan zaharli tutunlar ham havoni ifloslanishiga olib moddalarning mavjudligidir [1]. Atmosfera kelayotgan omillardan biri hisoblanadi [2, 3]. havosini ifloslantiruvchi moddalarning bir nechta Namangan viloyat ekologiya va atrof-muhitni turlari mavjud bo’lib, ularga har xil gazlar muhofaza qilish boshqarmasining 2019 yilgi (ammiak, uglerod oksidi, oltingugurt dioksidi, azot ma’lumotlariga ko’ra Namangan viloyatida oksidi, metan va b.), zarrachalar (ham organik, atmosfera havosini ifloslanishiga ta’sir ham noorganik) va biologik molekulalar kabilar ko’rsatadigan ishlab chiqarish korxona va misol bo’ladi. tashkilotlarining jami soni 760 tani tashkil etadi. Ma’lumki, havoning ifloslanishi insonlarda Shundan neft va gaz korxonalari 23 tani, turli kasalliklarni, jumladan, nafas yo’llari energetika korxonalari 3 tani, mashinasozlik infektsiyalari, yurak kasalliklari, qon tomirlari va korxonalari 6 tani, metallurgiya korxonalari 2 tani, o’pka saratonini keltirib chiqarishi [4] va hatto oziq-ovqat korxonalari 63 tani, paxta sanoatiga o’limga ham olib kelishi mumkin. Shuningdek, u tegishli bo’lgan korxonalar 10 tani, yengil hayvonlar va qishloq xo’jalik ekinlari kabi boshqa sanoatiga tegishli bo’lgan korxonalari 68 tani, tirik organizmlarga ham kuchli ta’sir ko’rsatishi transport korxonalari 241 tani, avtoyo’l tizimidagi aniqlangan. Shuning uchun atmosfera havosining korxonalar soni 14 tani, boshqa turdagi korxonalar ifloslanishini doimo nazorat qilib borish hamda soni 284 tani tashkil etadi. Namangan viloyatida atmosfera havosinining ifloslanishini oldini atmosferaga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi olishga va muhofaza qilishga qaratilgan ilmiy moddalarning 55,5%i qattiq zarrachlardan, 15,8%i tadqiqot ishlarini kuchaytirish dolzarb ahamiyatga uglerod oksidlaridan, 13,05%i uglevodorodlardan, ega bo’lgan masalalardan biri hisoblanadi. 0,0009% esa uchuvchan organik birikmali ASOSIY QISM. Atmosfera havosining moddalardan tashkil topganligi aniqlangan [5, 6]. ifloslanishi O’zbekistonda, jumladan, Namangan 1-jadvalda Namangan viloyat ekologiya va viloyatining ayrim hududlarida ham jiddiy atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmasining ekologik muammolardan biri sanaladi. sanoat korxonalari hamda transport vositalari Namangan viloyati atmosfera havosining tomonidan 2018-2019 yillarda atmosferaga ifloslanishiga zavod-fabrikalardan, maishiy chiqarilgan zararli moddalar miqdorini shahar va korxonalar va transport texnika vositalaridandan tumanlar miqyosida taqsimlanishi bo’yicha 37 Universaljurnal.uz 38 Universal International Scientific Journal 2024, 1(6) ma’lumotlar kelti