SOTSIOLOGIYA KECHA VA BUGUN

Аннотация

This article is about the emergence of the sociology direction and how it has developed to this day. It states how much sociology has developed today. Keywords: Sociology, sociology of the ancient world, classical sociology, O. Comte, modern sociology, sociological research, G. Simmel, modern views. СОЦИОЛОГИЯ ВЧЕРА И СЕГОДНЯ Аннотация В данной статье описывается возникновение области социологии и ее развитие до наших дней. Ключевые слова: Социология, социология древнего мира, классическая социология, О. Конт, современная социология, социологические исследования, Г. Циммель, современные перспективы. Sotsiologiya fanining rivojlanishi qadimgi antik davrlardan boshlandi. Antik dunyo sotsiologiyasi jahon sotsiologiya maktabining nazariy-psixologik asosi va unga uzluksiz ilhom beruvchi bebaho me’ros boyliklari bo’lib hisoblanadi. Antik dunyo sotsiologiyasining o’zi yuzaga kelgan davrdagi sotsial sistema va tartiblari, davlat va jamiyat qurilishi, shu sistemalardagi shaxslarning o’rni va roli, siyosiy va manaviy turmush protsesslari aniq va real dalillovchi sifatida juda kuchli saboq bo’lib hisoblanadi.Antik davr sotsiologiyasining birinch namunalari Kichik Osiyoning g’arb taraflari Ioniya elidagi shaharlarda yashovchi greklar tomonidan dunyoga keltirildi.Antik dunyo sotsiologiyasining paydo bo’lishi hamda rivojlanish tendensiyalari o’zgachaliklaridan kelib chiqqan holda uni shartli ravishda guruhlarga bo’lish mumkin. 1.Eng qadimgi grek sotsiologiya maktabi. Bu guruhga eramizdan oldingi XII asrda yashab mehnat qilgan Gomerdan boshlab eramizdan oldingi VI asrgacham xizmat qilgan Milet maktabi vakillari hamda Gretsiyaning turli shaharlarida yashab harakat qilgan Ksenofan Pifagorning sotsiologik ko’z qarashlarini kirishi mumkin.1 2.Grek demokratiyasi rivojlanish davri sotsiologiyasi. Bu bosqichda jamiyattanuvchilar ya’ni jamiyatshunoslar qatoriga Geraklit, Parmenid, Zinon, Empidoki, Anoksagor, Pratagor, Gariy va boshqalariini keltirish mumkin. 1 Bеlаnоvskiy S.А. Mеtоd fоkus-grupp. -M.: Mаgistr, 1996 9 28 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 3. Antik dunyoning ,,oltin davri’’. Bu davrdagi sotsilogik ko’z-qarashashlarni ilgari surgan olimlar qatoriga insoniyatning ulkan donishmandlari Sokrat, Levkipp, Demokrit, Platon, Aristotel va boshqalarni kiritish mumkin. Bu davrda Aristotel o’z davridagi bor bo’gan strafikatsiyali ya’ni sotsiologik qatlamlashish tartiblarini qo’llab-quvvatlashdi. Aristotel komil inson, komil fuqaro, adolatli mamlakat, tomonidagi ko’z qarashlarni ilmiy asoslashga intildi. Komil inson tarbiyasi shaxsning o’z davlatiga bo’lgan katta vatanparvarligi, o’z ijtimoiy-siyosiy tuzimiga sodiqlgini shakllantirishdan boshlanadi. Komil fuqaro tarbiya bo’lsa har taraflama shakllangan davlat qoidasini yuzaga keltirishdan boshlanadi. Demak komillik sistemasidagi ,,mamlakat-fuqaro-inson’’ qoidasi Aristotelning davlat va jamiyatni yetishtirishdan iborat sotsiologik konsepsiyasini paydo qildi. U jamiyat a’zolarining ma’naviy-ideologik tarbiyasi masalasida umumiy mamlakat tarafida turdi. Jamiyatning tarbiya vazifasi individual shaxlar yoki ayrim guruhlar qo’liga topshirib qo’ymasligi lozim. Aristotel davlat va jamiyatning ideal maqsadlari bir qo’l ostida, umumiy bo’ganligi sababli va mazmunli asosi bir xil bo’lgan tarbiyaviy sistema ishga tushishi kerak deb hisoblaydi.2 Shu tariqa sotsiologiya rivojlana boshlaydi. Sotsiologiya zardushtiylikning muqaddas kitobi ‘’Avesto’’, shuningdek Konfutsiy, o’zbek namoyondalarining ya’ni Al-Farobiy, Abu Rayhon Beruniy, Ibn Xaldun, Ibn Sino, Yusuf Hos Xojib kabi buyuk allomalarning asoslari orqali rivojlana boshlaydi. Keyinchalik sotsiologiya fan sifatida rivojlana boshlaydi. Sotsiologiya fan sifatida rivojlana boshlaydi. Sotsiologiyani ‘’Nazoratga asoslangan fan darajasiga’’ ko’tarish talabini fransuz utopsiti Sen-Simon, Sharl Fure va Robert Ouenlar olga surgan. Ular XVIII asr 2-yarmida bu fanning ayrim masalalariga o’z fikr-mulohazalarini bildirgan. Sotsiologiyaning fan sifatidagi asosiy rivojlanish bosqichlari: klassik, klassik emas, marksislik va XX asr Amerikali sotsiologiyasi kabi bo’limlarga bo’linadi. Bulardan birinchisi klassik sotsiologik ko’z qarashlarga Nemis klassik falsafasida sotsial rivojlanish teoriyasi olg’a surildi. Nemis klassik falsafasining asoschilaridan biri sifatida tan olingan. I.Kant (1724-1804) dialektika idealarini qayta tiklagan faylasuf hisoblanadi. U aytadiki falafaning borliq, etika va din kabi masalalari bilan shug’ullanishdan oldin insonning bilish imkoniyatlarini aniq olish kerak deydi.3 Klassik sotsiologik ko’zqarash bilan yana G.F.Gegel, I.Feyerbax ,O.Kont kabi olimlar shug’ullangan. O.Kont (1798-1857) fransuz faylasufi fikricha sotsiologiya pozitiv ma’no- mazmunga ega ilim bo’lib hisoblanadi deydi.O.Kont tarafidan 1839-yili ‘’Pozitiv falasafa kursi’’ asarining uchinchi tomi bosmadan chiqadi va uning natijasida birinchi marta u jamiyatni ilmiy asos