БОЛАЛАРДА ЗОТИЛЖАМ КАСАЛЛИГИ

Аннотация

Зотилжам касаллиги ўпка паренхимасини ўткир инфекцион касаллиги ҳисобланиб, вируслар, бактериялар замбуруғлар билан чақирилиши мумкин. Шунинг учун зотилжам билан беморларни иммунизация қилиш , тўғри овқатлантириш ва экологик зарарли омилларни четлатиш билан олдини олиш мумкин. Бактериялар билан чақирилган зотилжамни антибиотиклар билан даволаш мумкин, аммо зотилжам билан 30% болалар керакли антибиотикларни олишади. Бутун дунёда болалар ўлимини асосий сабабларидан бири зотилжам ҳисобланади. Ҳар йили I,I миллион 5 ёшгача бўлган болалар зотилжамдан ўлади. Зотилжам касаллиги кенг тарқалган бўлиб, агар бу касалликни эрта аниқлаб, вақтида шифохонага ётқизиб, даволаса асоратсиз ўтади. Калит сўзлари: зотилжам, болалар, диагностика, антибиотиклар. Зотилжам ўпка тўқимасини ўткир инфекцион касаллиги ҳисобланиб, нафас бузилиш синдроми белгилри билан ёки рентгенограммада учоқли ёки инфильтратив ўзгаришлар бўлиши натижасида келиб чиқади, рентгенологик “ олтин стандарт” белгиларни бўлиши бутуниттифоқ соғлиқни сақлаш ташкилотларини фикрича жараённи бактериал этиологияли ҳисоблаб пастки нафас йўлларини касалликлари: Зотилжам, бронхитлар, антибактериал препаратлар бериш шарт бўлмаган респиратор касалликлардан келиб чиқадиган обструктив касалликларни аниқлаш керак. Мавзуни долзарблиги: Ўткир зотилжамни кенг тарқалиши болалар учун хавф туғдиради. Дунё буйича зотилджам касаллиги болалар ўлимини асосий савбабларидан бири ҳисобланади. Ҳар йили болалар ўлимини тахминан 1,1 миллион 5 ёшгача бўлган болалар ташкил қилади. Зотилжам иккига бўлинади: шифохонадан ташқари ва шифохона ичида ривожланадиган турларга бўлинади. 46 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2,Issue-10 Болаларда учрайдиган ўткир зотилжамни ўз вақтида тўғри ташҳислаш, ҳамроҳ касалликларни ҳисобга олган ҳолда кечишини тўғри баҳолаш, антибактериал терапияни тўғри танлаш, болаларни зотилжам касакллигидан тўлиқ тузалиб кетишига олиб келади, асоратларни ва ўлимни камайтиради. Зотилжам иккига бўлинади: шифохонадан ташқари ва шифохона ичига. Шифохонадан ташқари зотилжам болаларда оддий шароитдан келиб чиқади, шифохонаичи Зотилжам эса шифохонада 72 соат ичида ва жавоб бергандан кейин 72 соат давомида ривожланса. Алоҳида чақалоқлар зотилжами ҳам бор. Шифохонадан ташқари зотилжам кенг тарқалганлиги ва ўлимнинг юқори бўлиши тиббиёт соҳасида муҳим муоммолардан бири бўлиб қолмоқда. Шифохонадан ташқари Зотилжамни кўп учрайдиган чақирувчиси Streptococcus pneumoniae ҳисобланади. Ундан ташқари Зотилжамни атипик чақирувчилари ( (Mycoplasma pneumoniae, Legionella sp., Chlamydia pneumonia), муҳим аҳамиятга эга, яъни 40% гача шифохонадан ташқари зотилжамни чақиради, болалардаги ўлим 25% гача ошиши мумкин. Зотилжамни оғирлик даражаси ўпка-юрак етишмовчилиги, токсикоз ва асоратларни (плеврит, ўпка деструкцияси, инфекцион-токс ик шок) бўлишига боғлиқ. Асоратланмаган зотилжам кўпинча тўғри даволанганда 2-4 ҳафтада сўрилиб кетади, асоратланган зотилжам эса 1-2 ойда тузалади, зотилджамни кечиши 1,5 ойдан 6 ойгача давом этса даволашда динамика кузатилмаса, чўзилувчан Зотилжам ташҳиси қуйилади. Шифохонага ётқизиш учун кўрсатма: 2 ойгача бўлган болалар, 3 ёшгача бўлган болалар, лобар зотилжам бўлса, 5 ёшгаса бўлган болалар ўпка бўлагини бир ёки бир нечта бўлагини яллиғланиши. лейкопения 20 минг, ателектазлар, оғир энцефалопатияси бор болалар, бир ёшгача бўлган болалар ҳомила ичи инфекцияси , тўғма юрак нўқсони бўлса, ундан ташқари болаларда ҳамроҳ касалликлар: бронхиал астма, қандли диабит, юрак қон-томир ва буйрак касалликлари, онкогематология бўлса, ва ижтимоий шароити ёмон бўлса, уй шароитида Зотилжамни тўғри даволаш учун гарантия бўлмаса, бундай болаларни шифохона шароитида даволаш зарур. Зотилжам перкуссия ва аускультация йўли билан ташҳисланади. Зотилжамни белгиларига : иситма, ҳансираш, йўтал, ўпкада хириллашлар эшитилиши. 3-5 кун давомида тана ҳарорати 38,0°C ва ундан юқори, бронхларда обструкция бўлмаса ҳам ҳансираш кузатилади, (2 ойгача бўлган болаларда >60/мин ,2-12 ойгача >50, 47 ISSN (E): 2181-4570 ResearchBib Impact Factor: 6,4 / 2023 SJIF 2024 = 5.073/Volume-2,Issue-10 ва1-5 ёшгача >40 ), ўпкада намли хириллашлар эшитилади. Гемограммада лейкоцитоз 15х109/л дан паст, 40% беморларда касалликни биринчи кунларида бактериал сабабли зотилжамда ва атипик зотилжам билан 96% беморларда кузатилади. Лейкоцитоз миқдори 15х109/л дан юқори бўлса ва прокальцитонин (ПКТ) 2 нг/м л дан баланд бўлса, унда бу атипик зотилжамга хос бўлмайди. 6 ойгача бўлган болаларда C. Trachomatis чақирган зотилжамда лейкоцитоз кўпинча жуда баланд бўлади (30-40*109/л) ва эозинофилия 5% дан юқори бўлади. Шифохонадан ташқари зотилжам. 1-6 ойгача бўлган болаларда кўпинча Chlamidia trachomati чақирган атипик зотилжамя кўп учрайди. Касалланган беморларни ярмида типик зотилжамни сабаби: овқатдан аспирация бўлиш, муковисцидоз, бирламчи иммунодефицит ҳолатлар, манфий ичак таёқчаси, стафилококклар ҳисобланади. Шуни ҳисобга олиш керакки, ҳар хил усуллар билан а