Mamlakazimiz mintaqalarida qishloq xo‘jalik tarmog‘ini barqaror rivojlantirish holati

Аннотация

Ushbu maqolada mamlakazimiz mintaqalarida qishloq xo‘jalik tarmog‘ini barqaror rivojlantirish zarurligi va holati yoritilgan. Kalit so‘zlar. Qishloq xo‘jalik, tarmoq, barqaror rivojlanish, qishloq xo‘jaligi mahsuloti hajmi, o‘sish sur’ati. Jahonda iqtisodiyotning muhim tarmoqlaridan biri bo‘lgan qishloq xo‘jaligi aholini oziq-ovqat mahsulotlari va qayta ishlash sanoati tarmoqlarining xom- ashyoga bo‘lgan talabini qondirishda asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi. 2021- yilda qishloq xo‘jaligida 873 mln. nafarga yaqin kishi yoki jahon ishchi kuchining 27 foizi band bo‘lgan [1]. Bu borada jahon mamlakatlarida qishloq xo‘jalik tarmog‘ini barqaror rivojlantirish eng ustuvor yo ‘nalish bo‘lib hisoblanadi. Jahon mamlakatlarida oziq-ovqat mahsulotlarining 90 foizga yaqini agrar tarmoqdan olinadi yoki unda yetishtirilgan mahsulotlarni qayta ishlash hisobiga tayyorlanadi. Qishloq xo‘jaligi aholi bandligini ta’minlash, daromadlarini shakllantirishda alohida ahamiyatga ega bo‘lib, soha iqtisodiy balki iqtisodiy jihatdan ham muhimlik kasb etadi. Bu borada mamlakatimizda qishloq xo‘jaligini isloh qilish, sohaga zamonaviy texnologiyalarni olib kirish, turli ekologik muammolarning salbiy oqibatlarini yumshatish kabi masalalarga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bugungi kunga kelib, mamlakazimiz mintaqalarida qishloq xo‘jalik tarmog‘ini barqaror rivojlantirish yuzasidan tegishli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda, ushbu sohada islohotlar chuqurlashib, uning tarkibi chuqur isloh qilinmoqda. Bu esa ushbu sohaning haqiqiy holatini aks ettiradi va qator ko‘rsatkichlar bilan ifodalanadi. Avvalo, mamlakatimizda qishloq xo‘jaligi mahsuloti hajmi hududlarda ishlab chiqarilib, o‘z natijasini ko‘rsatdi (1-jadval). Mazkur 1-jadvalga asosan, O‘zbekiston Respublikasi bo‘yicha qishloq xo‘jaligi mahsuloti hajmi 2010-yilda 30856,7 mlrd. so‘mga teng bo‘lsa-da, 2022- yilga kelib, 345191,7 mlrd. so‘mga teng bo‘lgan. Hududlar bo‘yicha esa, xususan Qoraqalpog‘iston Respublikasida 990,4 va 13348,2 mlrd. so‘mga, Andijon viloyatida 2841,1 va 35587,4 mlrd. so‘mga, Buxoro viloyatida 2426,3 va 32867,5 mlrd. so‘mga, Jizzax viloyatida 1736,2 va 23239,2 mlrd. so‘mga, Qashqadaryo viloyatida 2753,7 va 32240,7 mlrd. so‘mga, Navoiy viloyatida 1349,7 va 15151,7 mlrd. so‘mga, Namangan viloyatida 1908,9 va 25157,7 mlrd. so‘mga, Samarqand viloyatida 5368,6 va 40428,1 mlrd. so‘mga, Surxondaryo viloyatida 2286,8 va 26755,7 mlrd. so‘mga, Sirdaryo viloyatida 1075,0 va 11523,3 mlrd. so‘mga, Toshkent viloyatida 3617,8 va 33010,7 mlrd. so‘mga, Farg‘ona viloyatida 2570,0 va 32737,0 mlrd. so‘mga, Xorazm viloyatida 1932,2 va 23144,5 mlrd. 164 “MILLIY IQTISODIYOTNI ISLOH QILISH VA BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI” mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi so‘mga teng bo‘lgan. Toshkent shahrida esa ushbu mahsulot ishlab chiqarish umuman amalga oshirilmagan. 1-jadval Mamlakatimizda yetishtirilgan qishloq xo‘jaligi mahsuloti hajmi (jami), mlrd. so‘m [2] № Hududlar nomi 2010-y. 2012-y. 2014-y. 2016-y. 2018-y. 2020-y. 2022-y. O‘zbekiston Respublikasi 30856,7 55750,0 81794,3 115599,2 187425,6 250250,6 345191,7 Qoraqalpog‘iston 1 Respublikasi 990,4 1812,2 2558,7 3929,8 6562,9 9751,6 13348,2 2 Andijon viloyati 2841,1 5283,6 7992,4 11873,4 19606,3 26096,1 35587,4 3 Buxoro viloyati 2426,3 4489,6 6856,6 9812,2 17064,6 23876,0 32867,5 4 Jizzax viloyati 1736,2 3247,7 4772,0 6827,1 11448,2 16352,8 23239,2 5 Qashqadaryo viloyati 2753,7 5442,2 7689,1 10863,6 17206,5 23777,8 32240,7 6 Navoiy viloyati 1349,7 2484,7 3556,7 5034,7 8299,8 11309,7 15151,7 7 Namangan viloyati 1908,9 3552,1 5470,5 7973,7 12639,6 17913,1 25157,7 8 Samarqand viloyati 5368,6 7808,6 11747,6 17088,6 25658,0 32158,0 40428,1 9 Surxondaryo viloyati 2286,8 4825,7 6761,9 8737,2 15046,2 19424,0 26755,7 10 Sirdaryo viloyati 1075,0 2078,8 2868,0 4088,4 5654,3 8002,0 11523,3 11 Toshkent viloyati 3617,8 6484,4 9069,2 12034,2 18359,1 23875,1 33010,7 12 Farg‘ona viloyati 2570,0 4788,9 7274,3 9824,6 17457,1 21455,5 32737,0 13 Xorazm viloyati 1932,2 3451,5 5177,3 7511,7 12423,0 16258,9 23144,5 14 Toshkent shahri 0 0 0 0 0 0 0 Ushbu yetishtirilgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari hajmining o‘sish sur’ati o‘tgan yilga nisbatan foizda tahlil qilindi. Unga asosan, O‘zbekiston Respublikasi bo‘yicha yetishtirilgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari hajmining o‘sish sur’ati 2010-yilda 106,3 foizga teng bo‘lsa-da, 2022-yilga kelib esa 103,6 foizga teng bo‘lgan. Hududlar bo‘yicha mos ravishda Qoraqalpog‘iston Respublikasida 121,3 (103,7) foizga, Andijon viloyatida 108,0 (102,3) foizga, Buxoro viloyatida 107,6 (103,9) foizga, Jizzax viloyatida 106,4 (101,8) foizga, Qashqadaryo viloyatida 107,0 (104,9) foizga, Navoiy viloyatida 105,9 (103,8) foizga, Namangan viloyatida 105,8 (105,7) foizga, Samarqand viloyatida 107,0 (102,3) foizga, Surxondaryo viloyatida 105,2 (101,7) foizga, Sirdaryo viloyatida 105,6 (103,9) foizga, Toshkent viloyatida 102,9 (104,2) foizga, Farg‘ona viloyatida 106,1 (104,9) foizga, Xorazm viloyatida 102,5 (103,9) foizga teng b