GARVARD UNIVERSITETI RAVNAQI. P. SOROKIN IJODI

Аннотация

This article highlights the work of Pitirim Sorokin, who made a significant contribution to the development of Harvard University, and his work with Talcott Parsons, as well as Sorokin's contribution to sociology. Alternatively, we will get acquainted with its concept on the topic of sociol disorders and the sociology of culture. Keywords: classification, differentiation, social psychology, cultural anthropology, social analytics, altruistic love, social mechanics, social genetics, theory of social evolution, integral, non-integral, semi-integral, sociology of revolution. Kirish: Garvard universitetida sotsiologiyaning rivojlanishiga katta hissa qo’shgan shaxslardan biri bu Pitirim Sorokin bo’lib uning ish boshlash davrini 1930-yildan ko’rishimiz mumkin.Uning Garvardda sotsiologiya bo’limini ochishi hamda T.Parsonsni sotsiologiya bo’yicha o’qituvchilikka taklif etkanligi ularni nafaqat yaqinlashtirdi keyinchalik esa o’rtalarida nizo kelib chiqishiga ham sababchi bo’ldi.Chunki ularning qilayotgan nazariyalari juda o’xshash edi.Nazariyalar xususiyatlari o’xshash bo’lsada, Parsons ishlari e’tiborga tushgan edi. Sorokin Parsons ishlab chiqqan nazariyalarni o’g’irlangan deya tanqid ostiga olgandi. Ularning bunday ziddiyati O.Kont va Sensimon o’rtasida ham bo’lgan edi. Asosiy qisim: Shunday qilib ular o’rtasidagi nizo tufayli Sorokin Garvardda yakkalanib qolib qoladi. Parsons sotsiologiya bo’limini “Sotsial munosabatlar bo’limi” deb qayta nomlaydi. Sorokin “yakka tadqiqotchi” tamg’asini oladi. Pitirim Aleksandrovich Sorokin XX asrning yirik olimi hamda Petrograd universiteti professori 1922-yil Rossiyadan surgun qilingan. Uning ijodini ikki 814 Dekabr, 2024-Yil davrga Rossiya va AQSh davrlariga ajratishimiz mumkin. Chunki u qilgan barcha nazariya va konsepsiyalar AQShda bo’lgan bo’lsada Rossiyada kechgan ijtimoiy –siyosiy vaziyat ham o’z ta’sirini o’tkizgan edi. U 15 yoshida 1905-yil eserlar partiyasiga a’zo bo’ladi va aktiv inqilobchiga aylanadi. Uning inqilobiy fikr klassik namoyondalari Marks, Lenin, Lavrov, Mixaylovskiy va sotsial-falsafa vakillari Darvin, Spenser, Kont ishlari bilan tanishuvi uning fikr va g’oyalariga katta ta’sir ko’rsatgan. 1910-yil u “Bilim xabarnomasi” “Psixologiya, criminal antropologiya va gipnotizm xabarnomasi” kabi ilmiy jurnallarda o’z maqolalarini nashr ettirgan . U 1913- yil navbatdagi qamoqqa olinishi bo’ladi. Ammo ungacham u diplom ishi hamda besh yuz sahifalik “Jinoyat va jazo, jasorat va mukofot” asarini yaratadi. M.M.Kovalevskiy kitobining boshida shu so’zlarni yozadi “Kelajakda rus sotsiologik kutubxonasida “Jinoyat va jazo, jasorat va mukofot” asari muallifining qalamiga mansub bir qator asarlar bo’ladi”.1 Bu asar keyinchalik ham Rossiya hamda yevropada mashhurlikka erishadi. 1950- yillarga kelib uning ijodida altuistik muhabbat ham o’rin ola boshlaydi. Keyinchalik u haqida ketma- ket kitob yoza boshlaydi.Ular quyidagilar; “Inqiroz asrida sotsial falsafa”, “Altuistik muhabbat”, “Altuistik muhabbat va xulq-atvor sohasida izlanishlar”, “Muhabbat yo’llari va hokimiyati”, “Muhabbatning ko’rinishlari va uning kuchi”, “Sotsilogiya va bir- biriga yaqin fanlarning injiqliklari va kamchiliklari”, “Amerika shohnaviy inqilobi”, “Hokimiyat va axloq- odob”. Sotsiologik bilimlar strukturasi uning “Sotsiologiya tizimi “ asarining birinchi jildida “Sotsiologiya arxitektonikasi va uning asosiy bo’limlari” nomli ikkinchi bobida qayt etadi, shuningdek umumiylashtirilgan sxemasini chizadi.2 Uning nazariyasi bo’yicha sotsiologiyani ikki qismga ajratadi:nazariy va amaliy. Nazariyni uch boshqichga bo’ladi: 1) aholining tuzilishini o’rganadigan sotsial analitika yoki sotsial anatomiya va morfologiya. 2) Sotsial kuchlar va sotsial jarayonlarni o’rganuvchi sotsial mexanika 3)sotsial genetika, yoki voqea – hodisalar taraqqiyoti qonunlarini tadqiq etuvchi , ijtimoiy hayot va uning alohida tomonlari evolyutsiyasi nazariyasi uni sotsial evolyutsiyasi nazariyasi deb ham atashimish mumkin. Sorokin ijodining Amerika davridagi asosiy mavzularidan biri bu- sotsial buzulishlar nazariyasidir. Sotsial buzilishlar konsepsiyasining asosini urushlar va inqiloblar tashkil etadi. Sorokin ilmiy qiziqishiga Rossiyadagi ijtimoiy- siyosiy vaziyatlar tasir ko’rsatmay qolmaydi. U 1 Farfiev B.A, Nurullayev U.N. Sotsiologiya tarixi . Uslubiy qo’llanma –Toshkent. 2009.-B 2 Sistema sotsiologiyasi Pitirim Aleksondrivich Sorokin.- M:Astrel, 2008. C 56 815 Dekabr, 2024-Yil sotsiol buzilishni ikkiga bo’ladi: klassifikatsiya va differensiatsiya va asosan buzulishni 5 turga ajratadi. 1) Mavjud siyosiy rejim yoki siyosiy tuzumni o’zgartirishga qodir bo’lga siyosiy tizim 2) Sotsiol va iqtisodiy tartibotni modifikatsiya qilishga yo’naltirilgan ijtimoiy – iqtisodiy buzulishlar. 3) Milliy mustaqillik, astonomiya yoki milliy asosga ega qandaydir bir imtiyozlarga ega bo’lish uchun yo’naltirilgan milliy va separatistik buzulishlar. 4) Diniy buzilishlar – dezorganizatsiyasi, cherkov hayotining buzilishi, turli xil konsefessiyalarda konflikt