Особенности развития страхования жизни

Аннотация

The article analyzes various scientific and theoretical views on the economic nature of life insurance, and gives an overview of the features of life insurance, which differ from other types of insurance. Keywords: life insurance, insurance premium, insurance reserve, insurance culture, beneficiary. Кириш. Ихтиёрий суғурта турлари ора- томонидан тайинланган шахсга суғурталовчи сида ҳаёт суғуртасининг ижтимоий аҳамияти томонидан суғурта суммасини тўлаш кафола- жуда катта. Қолаверса, ҳаёт суғуртаси аҳоли- тини берилиши тушунилади [1]. нинг вақтинча бўш пул маблағларини жамға- б) Ҳаёт суғуртаси – бу суғурта класси бў- ришда муҳим инвестицион манба бўлиб хизмат либ, унда инсон ҳаёти суғурта объекти ҳисоб- қилади. Мамлакатимизда ҳаёт суғурта хизмат- ланади [2]. лари бозорининг ривожланиш даражаси мав- в) Ҳаёт суғуртаси – суғурта тармоғи жуд имкониятларни ва салоҳиятни инобатга бўлиб, бунда суғурталовчининг жавобгарлиги олганда анча паст, яъни ривожланишнинг суғурталанган шахс суғурта шартномаси амал амалдаги ҳолати ва имконияти ўртасида тес- қилган даврда вафот этганда ёки маълум бир кари пропорция мавжуд. ёшга тўлганда қатъий белгиланган миқдордаги Ҳозирги пайтда иқтисодиёти ривожлан- пулни тўлашдан иборатдир [3]. ган мамлакатларда аҳоли ўртасида оммавий г) Ҳаёт суғуртаси иқтисодий категория бўлган кўплаб суғурта маҳсулотлари миллий сифатида, суғурталовчи томонидан суғурта суғурта бозоримизга энди кириб келмоқда. қилдирувчилар тўлаган суғурта мукофотлари Бунда ривожланган мамлакатларда ҳаёт суғур- ҳамда суғурта заҳираларини инвестиция қи- тасининг тарқалиш кўлами ва ижтимоий аҳа- лишдан олинган фойда ҳисобидан мақсадли миятлилик даражаси юқори эканлиги бизнинг суғурта фондларини шакллантириш ва улардан мамлакатимизда ҳам унинг истиқболи порлоқ суғурта шартномасида ўрнатилган суғурта эканлиги ва салоҳияти мавжудлигидан далолат ҳодисалари содир бўлганда, суғурталанган беради. Аммо, ҳаёт суғуртаси тўғрисида ўзбек шахсларга (наф олувчиларга) суғурта суммаси- тилида маълумотларнинг етарли эмаслиги, на- ни тўлаш учун фойдаланиш билан боғлиқ юзага зарий манбаларнинг камлиги аҳолининг суғур- келадиган ҳаёт суғуртаси иштирокчилари та маданияти, айниқса ҳаёт суғуртаси бўйича ўртасидаги қайта тақсимлаш муносабатларини тасаввури ва билими шаклланмаганлигига са- ифодалайди [4]. баб бўлмоқда. Шу нуқта-назардан, тадқиқотла- д) Ҳаёт суғуртаси шахсий суғурта турла- римизнинг мазкур босқичида ҳаёт суғуртаси- ридан бири сифатида суғурта суммасини суғур- нинг моҳияти ва ўзига хос хусусиятларини очиб таланган шахсга ёки бошқа шахсга қуйидаги берамиз. шартлар асосида тўлашни назарда тутади: Мавзуга оид адабиётлар таҳлили. - шарномада белгиланган даврда ёки Иқтисодий адабиётларда “ҳаёт суғуртаси”нинг ҳодисадан, ёхуд пенсия ёшига қадар омон моҳиятига оид кўпгина ёндашувлар мавжуд қолганда, ўрнатилган миқдорда умрбод ойлик бўлиб, уларни тизимлаштириш асосида, энг пенсия тўлаш шартлари асосида; асосийларини қуйида келтириш мумкин: - суғурталанган шахс вафот этганда; а) Ҳаётни суғурталаш деганда, суғурта- - суғурта муддати давомида содир бўлган ланган шахс вафот этган ёки муайян муддатга бахтсиз ҳодисалар натижасида турли хил ши- қадар тирик қолган ҳолатда, тўланган суғурта кастланиш (майиб бўлиш, меҳнат қобилиятини мукофотлари ўрнига суғурта қилдирувчи ёки у йўқотиш)лар юзага келганда [5]. Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 5 208 СУҒУРТА ИШИ е) Ҳаётни суғурта қилиш - бу суғурта Ҳаёт суғуртасида суғурталанаётган риск – ҳодисаси (суғурталанган шахснинг ўлими ёки инсон ҳаётининг давомийлиги – учта ҳолатни ҳаётининг давом этиши) натижасидаги риск- ўз ичига олади: нинг оқибатларини суғурта қилдирувчидан - суғурталанган шахснинг ёш пайтида суғурталовчига ўтказишдир. Ҳаётни суғурта ёки ўртача умр кўриш ёшидан олдин вафот қилиш шартнома асосида расмийлаштирилиб, этиш эҳтимоллиги; унга биноан суғурта қилдирувчи суғурта муко- - маълум вақт оралиғида вафот этиш ёки фотларини тўлаш мажбуриятини, суғурталовчи яшаб қолиш эҳтимоллиги; ўзининг суғурта фонди маблағлари ҳисобидан - қарилик даврида узоқ умр кўриш ва шартномада келишилган суммани суғурта муд- ушбу даврда меҳнат фаолиятисиз доимий даро- дати давомида кўзда тутилган суғурта ҳодисаси мад талаб қилиниши эҳтимоллиги. (суғурталанган шахснинг ўлими ёки ҳаётининг Ҳаёт суғуртаси, ўзининг пайдо бўлиши ва давом этиши) содир бўлганда наф олувчига ривожланишига сабаб бўлган омиллар орқали тўлаш мажбуриятини ўз зиммасига олади [6]. ҳам ўзига хослиги билан ажралиб туради: ж) Инсон ҳаёти суғурта объекти бўлиб 1) Оиланинг боқувчисидан айрилиб қоли- хизмат қиладиган барча суғурта турлари ҳаёт ши ёки оила бошлиғининг даромад олиш қоби- суғуртасига мансубдир [7]. лияти йўқолишидан оилани ҳимоя қилиш за- з) Ҳаёт суғуртаси аҳолининг шахсий ва рурати; оилавий даромадларини суғуртавий ҳимоялаш 2) Бизнес бўйича ҳамкорнинг, корхона орқали уларнинг фаровонлигини оширишга раҳбарининг ёки муҳим ходимнинг вафот эти- қаратилган суғурта турларини ўзини намаён ши натижасида корхонанинг фаолият кўрсати- этади [8]. ши ва бизнес