FARG‘ONA O‘ZBEK VA TOJIKLARI FOLKLORINING O‘XSHASH TOMONLARI

Аннотация

Ushbu maqolada Farg‘ona o‘zbek va tojiklarining folkloridagi o‘xshash tomonlar, ularning umumiy ildizlari va bir-birini to‘ldiruvchi jihatlari tahlil qilinadi. Kalit soʻzlar: folklor, oʻzbek, tojik, milliy, qoʻshiq, maqol, ertak,urf-odat Farg‘ona vodiysi – O‘zbekistondagi eng yirik va tarixan boy mintaqalardan biri bo‘lib, uning hududi bugungi kunda O‘zbekiston, Tojikiston va Qirg‘iziston davlatlarining chegaralariga to‘g‘ri keladi. Bu mintaqada yashovchi o‘zbek va tojik xalqlari tarixan, madaniyatda, urf-odatlarida va folklorida ko‘plab o‘xshashliklarga ega. Farg‘ona o‘zbek va tojiklarining folklori, o‘tmishdagi umumiy madaniy merosni saqlab qolgan holda, turli milliy xususiyatlar bilan boyitilgan. I. Farg‘ona o‘zbek va tojiklarining folkloriy o‘xshashliklari Farg‘ona vodiysida o‘zbeklar va tojiklar ko‘p jihatdan bir-biriga yaqin millatlar bo‘lishadi. Ularning folklorlaridagi o‘xshashliklar asosan tarixiy va madaniy birlashmalar natijasida shakllangan. Xususan, ikkala xalqqa ham o‘xshash og‘zaki ijod turlari, shu jumladan qo‘shiqlar, dostonlar, maqollar, afsonalar va xalq she'riyatining boshqa janrlari mavjud. Ular orasidagi o‘xshashliklar, asosan, quyidagi yo‘nalishlarda ko‘zga tashlanadi: Qo‘shiqlar va xalq musiqasi Farg‘ona o‘zbek va tojiklari folkloridagi eng katta o‘xshashliklardan biri — qo‘shiqlar va xalq musiqasidir. Har ikki xalqning qo‘shiqlari ko‘pincha sevgi, orzu, tabiat, muhabbat, ajralish va boshqa shaxsiy hissiyotlarga bag‘ishlanadi. O‘zbek va tojik qo‘shiqlari umumiy tarixiy rivojlanish va turli madaniy almashuvlar natijasida bir-biriga o‘xshash mavzularni va melodik tuzilmalarga ega. Masalan, tojikona "balkh" qo‘shiqlari va o‘zbekona "balkh" qo‘shiqlari ko‘pincha bir-biriga juda o‘xshash, faqat ularning so‘z va ijro uslublarida kichik farqlar mavjud. Qo‘shiqlarda ko‘proq oilaviy qadriyatlar, oila, muhabbat, yoshlik, va har ikkala xalqning hayot tarzi aks ettiriladi. Dostonlar va qahramonlik hikoyalari Farg‘ona o‘zbeklari va tojiklarining folklorida dostonlar va qahramonlik hikoyalari katta o‘rin tutadi. Bu janrda insonning jasorati, ma'naviy kuchi va vatanparvarlik ko‘rsatiladi. "Alpomish" dostoni, masalan, o‘zbek va tojik xalqlari 17 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference orasida keng tarqalgan bo‘lib, har ikkala xalqda ham qahramonlikni yuksaltirish, yovuz kuchlarga qarshi kurashish va adolatni tiklash g‘oyalari mavjud. Tojik va o‘zbek xalqlarining qahramonlik dostonlarida ko‘plab o‘xshash elementlar mavjud: xalqni himoya qilish, urush sahnalarini tasvirlash va to‘g‘rilik yo‘lida kurashish. Shuningdek, "Rustam va Sohrab" kabi o‘xshash hikoyalar, ikkala xalqning o‘tmishdagi tarixiy va mifologik qahramonlariga bo‘lgan ehtiromni aks ettiradi. Maqollar va iboralar O‘zbek va tojiklarning folklorida maqollar va iboralar o‘xshash bo‘lib, ularning asosiy maqsadi axloqiy, hayotiy tajribalarni o‘rganish va xalqqa maslahatlar berishdir. Ikkala xalqning maqollarida xalqning qadriyatlari, turmush tarziga nisbatan qarashlar va ma'naviy tomondan yuksaklikka erishish istagi ifodalanadi. Misol uchun, "Mehnat – g‘alaba" degan maqol o‘zbek va tojiklarning qiyoslanadigan maqollaridir. O‘zbek va tojik maqollarida o‘xshashliklar bo‘lishi, ularning milliy e'tiqodlari, hayot haqidagi umumiy qarashlari va ularning dunyoqarashlarining o‘zaro ta'siridan kelib chiqadi. Afsonalar va ertaklar O‘zbek va tojiklarning folkloridagi afsonalar va ertaklar ko‘p jihatdan o‘xshash xarakterga ega. Bu afsonalar ko‘pincha odamlarning ongida mustahkam joylashgan qadimiy tushunchalarni aks ettiradi. Farg‘ona mintaqasidagi ikki xalqning afsonalarida ko‘plab umumbashariy mavzular, masalan, muhabbat, do‘stlik, haqiqiy qahramonlik va yovuz kuchlarga qarshi kurashish mavjud. Ushbu afsonalarda xalqning an'analari, tabiiy kuchlar va tushunchalar o‘z ifodasini topadi. Shuningdek, o‘zbek va tojik ertaklarida "Xudbinlikning jazosi" yoki "Do‘stlikning ahamiyati" kabi bir xil ma'nolarni anglatadigan to‘plamlar ham mavjud. Xulosa qilib aytganda, Farg‘ona o‘zbek va tojiklarining folkloridagi o‘xshashliklar ko‘plab umumiy tarixiy, madaniy va ma'naviy omillar bilan izohlanadi. Har ikki xalqning og‘zaki ijodi, qo‘shiqlari, dostonlari, maqollari va ertaklarida aks etgan qadriyatlar bir-birini to‘ldiruvchi va bir-biridan ilhomlanadigan asosiy elementlarni tashkil etadi. Biroq, til, marosimlar va ba'zi madaniy farqlar ularning folklorining o‘ziga xosligini saqlab qoladi. Umuman olganda, Farg‘ona o‘zbek va tojiklari folklori o‘rtasidagi o‘xshashliklar, bu ikki xalqning tarixiy, 18 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference madaniy va ma'naviy jihatdan yanada mustahkam aloqalarda bo‘lganligini ko‘rsatadi. Adabiyotlar ro‘yxati: 1. Beshimov, A. (2006). Farg‘ona vodiysi folklori. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. 2. Rahmonov, M. (2002). Tojik xalq adabiyoti va folklori. Dushanbe: Donish. 3. Zarif, B. (1983). O‘zbekiston va Tojikisto