IJTIMOIY TARMOQLARNING INSON ONGIGA TA’SIRI

Аннотация

Bu maqola hozirgi davrda eng dolzarb mavzulardan biri bo’lib ulgurgan ijtimoiy tarmoqlar orqali insonlar ongiga kirib kelayotgan buzg’unchi g’oyalar ularning salbiy oqibatlari va shu bilan birgalikda virtual hayot tarizining ijobiy tomonlari haqida tanishtiradi. Kishilar orasida keng mushohadaga sabab bo’layotgan holatlar bo’yicha ham kerarklicha ma’lumotlar ham berib boriladi. Kalit so’zlar: globallashuv, ijtimoiy tarmoqlar, virtual hayot, internet, axborot, buzg’unchi g’oyalar, ko‘ngilochаr nаrsаlаr, diniy qarashlar, ma’naviyat, golabal. Yigirma birinchi asrga kelib raqamli texnologiya rivojlanishda eng cho’qqisiga chiqmoqda desak adashmaymiz, chunki hozirga kunga kelib hujjat deymizmi yoki hujjatlarga aloqador barcha ishlar barcha-barchasini elektron shaklda ommaga yetkazilib berilmaoqda. Albatta buning ijobiy taraflarini sanasak bir qancha. Shu bilan birgalikda ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish ko’rsatkichi ham kundan kunga o’sib bormoqda. Bu holat bir tarafdan kishiliarga keraklicha ijobiy taraflarini namoyon etadi, bir tarafdan esa insonlar bunday globallashuv davrida ijtimoiy tarmoqlardan to’g’ri foydanaolmayotganligi va bu kishilar ongiga o’zining chirkin urug’larini sepayotganligini ko’rishimiz mumkin. Bunga chuqurroq yondashsak. Ijtimoiy media platformalari bizning bir-biriga bog’langgan dunyomizning yurak urishiga yalanggan. Turli xil kelib chiqishi va yosh guruhlarini qamrab olgan millardalab odamlar ushbu platformalarni hayotlarining ajralmas qismi sifatida qabul qilishdi. Umuman Internetning paydo bo'lishi bilan hayotning juda ko'p aspektlari, jumladan, kundalik maishiy xizmatlardan tortib, biznes va menejment, yuridik va konsullik xizmatlari va hatto davlat boshqaruvigacha birin-ketin virtual dunyoga ko'cha boshladi. Keyingi 15-20 yil davomida dunyo mamlakatlari aholisi, shu jumladan, O'zbekistonlik yoshlar hayotida mobil aloqa urf tusini olgan bo'lsa, hozirgi davrga kelib mobil uskunalardagi WhatsApp, ICQ, MSN Messenger va Telegram 156 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference orqali matnli muloqot (ing. text messaging) ommaviylik kasb etmoqda. Qayd etish kerak, bugungi kunda dunyo aholisining qariyb yarmi – ya'ni 3 mlrd.ga yaqin kishi turli ijtimoiy tarmoqlardan foydalanmoqda. Shulardan eng katta qismi – 2 mlrd. odam “Facebook”da (https://napoleoncat.com sayti bergan ma'lumotga ko'ra), O'zbekistonda “Facebook” tarmog'idan foydalanuvchilar 1 millionga yaqinlashib qolgan. Ular o'rtacha 25-34 yoshda bo'lib, 65,5 foizini erkaklar, 34,5 foizini xotin-qizlarimiz tashkil etar ekan. Ayni paytda dunyoda 1 mlrd.lik auditoriyaga ega Instagram O'zbekistonda 1.586.500 nafar foydalanuvchiga ega. 2.476.590lik Facebook esa mamlakatimizda 686.400 kishini birlashtirgan. 200 mln.lik Telegram – O'zbekistonda 18 mln.kishiga xizmat ko'rsatmoqda. Bundan ko’rinib turibdiki ijtimoiy tarmoqlardan foydalaish yoki internetdan foydalish ko’rsatkichi keskin tarizda o’smoqda. Bu holatning ham ijobiy ham salbiy taraflari mavjud har bir shaxs uchun . Shiddаt bilаn yuksаlib borаyotgаn fаn-texnikа аsridа, internet vа ijtimoiy tаrmoqlаrning ijobiy jihаtlаri bilаn bir qаtordа uning yoshlаr mа’nаviyаtigа, ulаrning yаngiliklаrgа chаnqoq ongigа sаlbiy tа’sirining hаm guvohi bo‘lyаpmiz. Mаsаlаn, internet kаfelаrigа serqаtnov yoshlаr, аyniqsа, o‘smirlаr u yergа borishib, hаr xil buzg‘unchi g‘oyаlаr ruhidаgi kompyuter o‘yinlаrini tomoshа qilаyotgаnligini, tuturuqsiz nаrsаlаr bilаn vаqtlаrini besаmаr o‘tkаzаyotgаnligigа guvoh bo‘lyаpmiz. Bundаy yoshlаrni biz internet imkoniyаtlаridаn to‘lаqonli, fаqаt bilim olish bilаn mаshg‘ul deyа olmаymiz. Eng аchinаrlisi, аyrim befаrq otа-onаlаr bundаy holаtlаrgа e’tibor berishmаydi. Biz kundаlik hаyotdа odаmlаr bilаn jonli muloqotdа bo‘lаmiz, jonli fikr аlmаshishаmiz vа o‘zimizgа kerаkli bo‘lgаn xulosаlаrni chiqаrаmiz.Virtuаl hаyot esа insonni tаmomilа dunyoqаrаshi vа ongini o‘zgаrtirib yuborishi mumkin. Undаn tаshqаri, ijtimoiy tаrmoqlаr g‘аrаzgo‘y odаmlаrning yovuz mаqsаdlаrigа xizmаt qilishi mumkin. Mаsаlаn, tаrmoqqа qo‘yilgаn аxborot vа xаbаrlаr boshqаlаr tomonidаn o‘g‘irlаnishi, buzilishi vа boshqа tаrmoq а’zolаrigа yuborilishi mumkin. Yoki firibgаrlаr qаlbаki rаsmlаr vа yolg‘on mа’lumotlаr bilаn o‘z mаqsаdlаrigа erishishlаri mumkin. Hаtto ijtimoiy tаrmoqlаr butun boshli qotilliklаr, urushlаrgа hаm sаbаb bo‘lаdi. So’nggi yillarimizga qaraydigan bo’lsak nafaqat O’zbekistonda balki dunyo aholisi hayot kechirish tarzini kuzatadigan bo’lsak ular orasida bir-birini pichoqlash holatlari yoki qasddan tanajarohatlari yetkazishi, ayniqsa o’smirlar orsaida bir birini zo’rlash “urf”ga aylanmoqda. Bularning barchasiga albatta ijtimoiy tarmoqlar, virtual olam sabab bolmoqda deya olamiz. Ayniqsa o’smirlar 157 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference orasida buday holat avj olgan. Misol uchun instagarmsiz hozir hech biri hayotini tasavvur qilaolamydi. Vaholanki uyqudan turgandan boshlab to uxlagu