Oliy ta‘limda kommunikatsion texnologiyalar: ahamiyati va foydalari

Аннотация

Ushbu maqolada jahon tajribasiga muvofiq telekommunikatsiya texnologiyalarini oliy o'quv yurtlariga joriy etish masalalari muhokama qilinadi. Yangi texnologiyalarning ijobiy ta'siri va ba'zi salbiy tomonlari tasvirlangan Kalit so`zlar: texnologiya; telekommunikatsiya; masofaviy ta'lim. O‗quv jarayoniga aloqa va axborot texnologiyalarining joriy etilishi butun dunyo boshdan kechirayotgan koronavirus pandemiyasi sharoitida rivojlanishga qo‗shimcha turtki bo‗ldi. O'zgargan turmush sharoiti o'qitishning yangi shakllari va usullarini shakllantirishga olib keldi. Ta'limning an'anaviy shakli zudlik bilan masofaviy ta'limga o'tdi. O‗zbekiston ta‘lim tizimiga axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish masalasi anchadan beri muhokama qilinib kelinmoqda. Bu borada qator me‘yoriy-huquqiy hujjatlar, xususan, Prezidentning 2019-yil 11-iyuldagi ―Oliy va o‗rta maxsus ta‘lim tizimida boshqaruvning yangi tamoyillarini joriy etish chora-tadbirlari to‗g‗risida‖gi PQ-4391-son qarori qabul qilindi. Oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligining asosiy vazifalaridan biri etib belgilangan ―ta‘lim jarayonini xalqaro amaliyotga muvofiq tashkil etish, ta‘limning yangi pedagogik texnologiyalari va o‗qitish usullarini joriy etish, ta‘limning zamonaviy shakllari va axborot- kommunikatsiya texnologiyalari vositalarini joriy etgan holda o‗quv jarayonini sifat jihatidan yangilash‖[1]. Koronavirus pandemiyasi sharoyitida Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni keng joriy etish, shuningdek, elektron hukumat tizimini rivojlantirish masalalari boʻyicha videoselektor yigʻilishi boʻlib oʻtdi. Albatta, epidemiologik vaziyat taqozosi bilan oliy ta‘lim muassasalarida masofaviy ta‘limga o‗tish ham davr talabidir. Hech kimga sir emaski, o'qituvchilarning aksariyati an'anaviy ta'lim shaklida tayyorlangan, ular standart dasturlardan aniq tashkil etilgan ma'lumotlarni olishga odatlangan, zamonaviy yoshlar esa, umuman olganda, Internetdan tasodifiy ma'lumot olishadi, shuning uchun zamonaviy ta'limning an'anaviy va masofaviy shakllarini uyg'unlashtirgan holda ta'limni birlashtirish va tartibga solish zarur[2]. Respublikamizning koʻpgina oliy oʻquv yurtlari samarali masofaviy taʼlim uchun mavjud imkoniyatlarni qayta koʻrib chiqish va takomillashtirishga toʻgʻri keldi, bu esa asta-sekin yaxshilana boshladi. O‗qituvchi va talabalarga ko‗rsatmalar berildi, elektron platformalar bilan ishlashni o‗rgatish uchun zarur materiallar yaratildi. Masofaviy ta'lim ingliz tilidan MOODLE ta'lim platformasi orqali amalga oshirildi. Modulli ob'ektga yo'naltirilgan dinamik o'quv muhiti, bu ham o'qituvchilar, ham talabalar uchun 159 juda ko'p funksiyalarga ega. Ushbu platforma doirasida talabalar oʻrganilayotgan fan boʻyicha oʻzlarini qiziqtirgan barcha maʼlumotlarni olishlari, har bir mavzu boʻyicha oʻqituvchilar tomonidan joylashtirilgan zarur va qoʻshimcha materiallar bilan tanishishlari, tegishli media- kontentni koʻrishlari yoki tinglashlari mumkin. Platforma yordamida talabalar mustaqil ishlarni bemalol bajarishlari, taqdimotlar yaratishlari, loyiha ishlarini olib borishlari mumkin. O'qituvchilar Moodle orqali o'quvchilarga topshiriqlar berishi, ularning bajarilishini nazorat qilishi, baho qo'yishi va sharhlar berishi mumkin. Moodle platformasi taʼlim sifatini nazorat qiluvchi menejerlarga talaba yoki oʻqituvchining ushbu elektron tizimda qancha vaqt oʻtkazganligini aniqlash, taʼlim jarayonining amaldagi oʻquv-uslubiy standartlarga qanchalik mos kelishini baholash imkonini beradi. Ushbu ta'lim platformasi orqali o'rganishning afzalligi shundaki, undan foydalanishda katta hajmdagi trafik sarflanmaydi, bu esa talabalarga jamoat mulki bo'lgan katta hajmdagi materiallardan foydalanish imkonini beradi. Lekin shu bilan birga o‗qituvchining o‗quvchilarning fan bo‗yicha topshiriqlarni qanday bajarishlarini aniq nazorat qilish imkoniyati yo‗q. Masalan, o‗ziga qattiqqo‗l bo‗lishni istamaydigan ba‘zi o‗quvchilar inshoni internetdan ko‗chirib yozishlari yoki elektron dastur yordamida tarjima vazifasini bajarishlari mumkin. Qolaversa, ayrim o‗quvchilar darslarga qatnashmaydi, ko‗plari ishga joylashib, dars vaqtida ishda bo‗ladilar yoki video ishlamayotganiga ishora qilib, karavotda yotib, videotizimni yoqmaydilar. Samaradorlik ba'zan 50% ga tushadi. Ayniqsa, chet tillarini o'rganishda ko'proq interfaol harakatlar talab etiladi: kartalar bilan ishlash, harakatni talab qiladigan rolli o'yinlar, guruhlarda ishlash, juftlik bilan ishlash. Albatta Pandemiya davrida masofaviy ta‘lim yordam beradi, ammo afzalliklari bilan bir qatorda kamchiliklari ham yo‗q emas[3]. Pandemiya sharoitida ko‗plab universitet o‗qituvchilari ZOOM platformasidan darslarni videokonferensaloqa shaklida o‗tkazish uchun foydalanishadi. Bu usul o'qituvchi va talabalar o'rtasidagi shaxsiy aloqa nuqtai nazaridan ham o'zining ijobiy natijalarini beradi, bu ayniqsa, masalan, chet tillarini o'qitishda, o'quvchilarning og'zaki nutq qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim ahami