NODAVLAT OLIY TA'LIM MUASSASALARI: YUTUQLAR VA MUAMMOLAR

Аннотация

This article analyzes the development, achievements and problems of non-governmental higher education institutions in Uzbekistan. In the course of the study, the emergence, legal framework, achievements and difficulties faced by non-state OTMs are studied. The role and importance of non-governmental Osms in the country's higher education system has also been considered. The article proposes ways to solve existing problems and areas of development in the future. Keywords: non-state Higher Education, private universities, quality of Education, Competition, achievements, problems, Uzbekistan O'zbekiston mustaqillikka erishgandan so'ng mamlakat oliy ta'lim tizimida tub islohotlar amalga oshirildi. Ana shunday muhim o'zgarishlardan biri nodavlat oliy ta'lim muassasalarining paydo bo'lishi va rivojlanishi hisoblanadi. Sobiq Ittifoq davrida faqat davlat oliy o'quv yurtlari faoliyat yuritgan bo'lsa, 5 INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE International scientific-online conference mustaqillikdan so'ng xususiy universitetlar ham tashkil etila boshlandi. Bu jarayon o'z navbatida oliy ta'lim sohasida raqobat muhitini shakllantirish, ta'lim sifatini oshirish va xalqaro standartlarga moslashtirishga xizmat qildi [1]. USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI Ushbu tadqiqot ishida asosan tarixiy-qiyosiy tahlil, statistik ma'lumotlarni o'rganish va umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Shuningdek, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, huquqiy-me'yoriy hujjatlar va statistik ma'lumotlar tahlil qilindi. Nodavlat oliy ta'lim muassasalari faoliyatini o'rganishga bag'ishlangan bir qator ilmiy ishlar mavjud. Jumladan, A.Xolbekov o'zining "O'zbekistonda nodavlat oliy ta'lim: muammolar va istiqbollar" nomli monografiyasida ushbu sohaning huquqiy asoslari, rivojlanish tendensiyalari va mavjud muammolarni atroflicha tahlil qilgan [1]. B.Xodjayev va D.Qodirovlar tomonidan chop etilgan "O'zbekistonda nodavlat oliy ta'lim muassasalari faoliyatini takomillashtirish masalalari" nomli maqolada esa xususiy universitetlarning samaradorligini oshirish yo'llari ko'rsatib o'tilgan [2]. Xorijiy tajribani o'rganish maqsadida J.C. Levy tomonidan yozilgan "The Growth of Private Higher Education" nomli maqola ham ko'rib chiqildi [3]. Ushbu maqolada dunyoning turli mamlakatlarida nodavlat oliy ta'limning rivojlanish tajribasi tahlil qilingan. NATIJALAR O'tkazilgan tadqiqot natijasida O'zbekistonda nodavlat oliy ta'lim muassasalarining quyidagi asosiy yutuqlari aniqlandi: 1. Nodavlat OTMlar sonining keskin o'sishi. 2017-yilda 5 ta bo'lgan nodavlat OTMlar soni 2022-yilga kelib 38 taga yetdi. Hozirda ularning soni 76 tani tashkil etmoqda [4]. 2. Ta'lim xizmatlari turlarining kengayishi. Nodavlat OTMlar an'anaviy yo'nalishlar bilan bir qatorda zamonaviy va innovatsion yo'nalishlarni ham taklif etmoqda. 3. Xorijiy OTMlar bilan hamkorlikning kuchayishi. Ko'plab nodavlat OTMlar xorijiy universitetlar bilan qo'shma dasturlarni yo'lga qo'ygan. 4. Ta'lim sifatining oshishi. Raqobat muhitining shakllanishi natijasida ta'lim sifatiga e'tibor kuchaydi. 5. Zamonaviy o'quv-laboratoriya bazasining yaratilishi. Ayrim nodavlat OTMlar eng so'nggi rusmdagi jihozlar bilan ta'minlangan. 6 INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE International scientific-online conference Shu bilan birga, nodavlat OTMlar faoliyatida quyidagi asosiy muammolar ham aniqlandi: 1. Professor-o'qituvchilar tarkibining yetishmasligi. Malakali pedagog kadrlar tanqisligi kuzatilmoqda. 2. Moliyaviy barqarorlikning yetarli emasligi. Ko'plab nodavlat OTMlar moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelmoqda. 3. Bitiruvchilarning ish bilan ta'minlanishi borasidagi muammolar. Ayrim nodavlat OTM bitiruvchilarining diplomlari ish beruvchilar tomonidan tan olinmayapti. 4. Ilmiy-tadqiqot faoliyatining sustligi. Ko'pchilik nodavlat OTMlarda ilmiy-tadqiqot ishlari yetarli darajada yo'lga qo'yilmagan. 5. Davlat OTMlari bilan tengsiz raqobat. Davlat OTMlariga nisbatan nodavlat OTMlar uchun ko'proq cheklovlar mavjud. TAHLIL VA MUHOKAMA Nodavlat oliy ta'lim muassasalarining yuqorida sanab o'tilgan yutuqlari mamlakatimiz oliy ta'lim tizimining rivojlanishiga sezilarli hissa qo'shmoqda. Xususan, nodavlat OTMlar sonining keskin o'sishi natijasida oliy ma'lumot olish imkoniyatiga ega bo'lgan yoshlar soni ham ortdi. Bu esa o'z navbatida mamlakat iqtisodiyoti uchun malakali kadrlar tayyorlashga xizmat qilmoqda. Xorijiy OTMlar bilan hamkorlikning kuchayishi natijasida o'zbek talabalari xalqaro standartlarga mos ta'lim olish imkoniyatiga ega bo'lmoqda. Qo'shma dasturlar orqali chet el diplomlarini olish imkoniyati paydo bo'ldi. Bu esa o'z navbatida O'zbekiston oliy ta'lim tizimining jahon ta'lim makoniga integratsiyalashuviga xizmat qilmoqda [5]. Ta'lim sifatining oshishi ham nodavlat OTMlarning muhim yutuqlaridan biri hisoblanadi. Raqobat muhitining shakllanishi natijasida barcha OTMlar, shu jumladan nodavlat OTMlar ham ta'lim sifatiga alohida e'tibor qaratishga majbur bo'lmoqda. Bu esa pirovardida butun oliy ta'lim tizimi sifatining yaxshilanishiga olib kelmo