FARGʻONA VODIYSI FOLKLORIDA KICHIK LIRIK VA EPIK JANRLARNING QIYOSIY TAHLILI

Аннотация

Ushbu maqolada kichik lirik va epik janrlarning ta'riflari, ularning o‘ziga xos xususiyatlari, farqlari va o‘xshashliklari tahlil qilinadi. Kalit soʻzlar:Farg‘ona vodiysi folklori,Kichik lirik janrlar, Epik janrlar, Xalq adabiyoti, Dostonlar,Qo‘shiqlar, to‘y qo‘shiqlari, Farg‘ona folklorining xususiyatlari Fargʻona vodiysi — Oʻzbekistonning eng boy va qadimiy madaniy merosiga ega boʻlgan hududlaridan biridir. Ushbu mintaqa xalqlarining anʼanaviy folkloriy merosi, turli janrlar orqali xalqning dunyoqarashi, urf- odatlari va hayot tarzini aks ettiradi. Fargʻona vodiysining folklori, ayniqsa, kichik lirik va epik janrlar bilan ajralib turadi. Bu janrlar xalqning emosional holati, ichki dunyosi va tarixi haqida beqiyos ma'lumotlar beradi. Kichik lirik janrlar: Tavsif va farqlari Kichik lirik janrlar, asosan, odamning shaxsiy tuyg‘ularini, his-tuyg‘ularini, orzularini va ruhiy holatini ifodalovchi asarlar hisoblanadi. Ushbu janrlar qisqa shaklda bo‘lib, ko‘proq insonning ichki dunyosini aks ettiradi. Farg‘ona vodiysi folklorida kichik lirik janrlar quyidagi turlarda namoyon bo‘ladi: Qo‘shiqlar Qo‘shiqlar kichik lirik janrlar orasida eng mashhuri bo‘lib, ular xalqning ishchi faoliyatini, muhabbatni, oilaviy qadriyatlarni, tabiatni tasvirlashga xizmat qiladi. Farg‘ona vodiysi xalqining qo‘shiqlari, asosan, oddiy kishilarning kundalik hayotini, ishlash jarayonini va o‘zaro munosabatlarini ifodalaydi. Bu qo‘shiqlarda ko‘plab romantik, ishqiy va ma'rifiy mavzular mavjud. Masalan, Farg‘onada oʻziga xos "yurak sirlari" qo‘shiqlari mavjud boʻlib, ularning har biri insonning mehr-oqibatga bo‘lgan munosabati va shahsiy tuyg‘ularini ifodalaydi. Ayniqsa, bu janrda sevgi va muhabbatning tasvirlari keng tarqalgan, chunki Farg‘ona vodiysidagi xalq qo‘shiqlari ko‘pincha sevgi hikoyalari, orzular va ajralishlarni aks ettiradi. Marosim va to‘y qo‘shiqlari Farg‘ona vodiysi folklorida to‘ylar va marosimlar juda katta ahamiyatga ega. Marosimlar va to‘y qo‘shiqlari, asosan, odamlarning o‘zaro munosabatlaridagi ruhi va salomatlik, orzularni va baxtni tilash kabi his-tuyg‘ularni aks ettiradi. Marosimlar, shuningdek, xalqning to‘y marosimlarida ilgari suriladigan qadriyatlar, ularning atrof-muhitga bo‘lgan munosabatini ham ifodalaydi. 49 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Xalq dostonlari va maqollar Farg‘ona vodiysining kichik lirik janrlari orasida xalq dostonlari va maqollar ham katta ahamiyatga ega. Bu asarlar ham qiyin sharoitlarda, ham oddiy kundalik holatlarda kishining tuyg‘ularini ifodalashga qaratilgan. Maqollar, ayniqsa, xalqning axloqiy va ma'naviy qadriyatlarini o‘zida mujassamlashtirgan. Bu maqollar ko‘pincha qisqa, lekin chuqur ma'no va tahlilni talab qiladigan iboralardan tashkil topadi. II. Epik janrlar: Tavsif va farqlari Epik janrlar xalqning tarixini, urf-odatlarini, qadriyatlarini, jasoratini va ma'naviyatini aks ettiruvchi janrlar hisoblanadi. Epik janrlar asosan uzoq vaqtda yuz beradigan voqealarni tasvirlash bilan bog‘liq. Farg‘ona vodiysi folklorida epik janrlar, ko‘pincha xalqning tarixiy yutuqlari va urushlarga oid voqealar orqali shakllanadi. Dostonlar Epik janrlar orasida dostonlar Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos janrlaridan biridir. Dostonlar, asosan, qahramonlik, jasorat, sevgi, vatanparvarlik va ma'naviyatni tasvirlaydi. Farg‘onadagi dostonlar o‘zining xalqona uslubiga ega bo‘lib, ko‘plab qahramonlik voqealarini aks ettiradi. Masalan, "Alpomish" dostoni o‘zining qahramonlik va jasorat bilan ajralib turadi. Bu dostonlarda, ayniqsa, jangovar sahnalar va xalqni himoya qilish, adolat yo‘lida kurashish kabi mavzular muhim o‘rin tutadi. Qahramonlar haqidagi rivoyatlar Farg‘ona vodiysi folklorida qahramonlar haqidagi rivoyatlar ham katta ahamiyatga ega. Bu rivoyatlar ko‘pincha o‘tmishdagi voqealarni, davlatlar o‘rtasidagi janglarni va qahramonlarning xalq uchun ko‘rsatgan jasoratlarini tasvirlaydi. Rivoyatlar orqali xalqning tarixiy xotirasi saqlanadi va bugungi kunda ham zamonaviy odamlar uchun muhim ma'lumotlar beradi. Urushlar va jangovar voqealar Farg‘ona vodiysi folklorida ko‘plab urush va jangovar voqealar haqida hikoyalar mavjud. Bu hikoyalar xalqning xalqaro maydondagi urushlarda, mamlakatni himoya qilishdagi jasoratini aks ettiradi. Bu janrlar odatda uzun hikoyalar shaklida, tarixi va urushlarga oid batafsil tavsiflar bilan taqdim etiladi. III. Kichik lirik va epik janrlar o‘rtasidagi farqlar va o‘xshashliklar Farqlar: 1. Mavzu va tuzilish: Kichik lirik janrlar asosan odamning shaxsiy his- tuyg‘ularini, tuyg‘ularini va ichki holatini aks ettirsa, epik janrlar kengroq ijtimoiy va tarixiy voqealarni tasvirlaydi. 50 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference 2. Ijro shakli: Kichik lirik janrlar ko‘pincha qisqa, zamonaviy va jonli bo‘lib, odatda musiqiy shaklda ijro etiladi. Epik janrlar esa uzunroq, batafsil va tarixiy voqealarni tasvirlashga qaratilgan. 3. Nihoyav