Innovatsion taraqqiyotning fan va ta’lim rivojlanishidagi ahamiyati

Аннотация

Ushbu maqolada fan va ta‘lim sohasining rivojlanishida innovatsion taraqqiyotning o‘rni hamda ahamiyati haqidagi nazariy qarashlar to‘g‘risida so‘z yuritiladi. Kalit so‘zlar: ta‘lim, innovatsion, fan, taraqqiyot, texnika, texnologiya, fundamental, nazariy, amaliy, integratsiya, strategiya. Bugungi kunda har qanday davlatning barqaror taraqqiyoti asosini innovatsion faoliyat tashkil etadi. Tarix shundan dalolat beradiki, inson o‗zining aql-zakovati bilan dastlabki mehnat qurollarini o‗ylab topishdan, algoritm va nanozarralar, zamonaviy innovatsion kompyuter, quyosh va boshqa yuqori texnologiyalarni kashf etishgacha bo‗lgan murakkab yo‗lni bosib o‗tdi. Shu bilan bir qatorda global rivojlanish nafaqat ta‘lim tizimiga, balki jamiyatning barcha sohalarining rivojiga o‗zining aks ta‘sirini ko‗rsatadi. Shu bois ham ana shu ta‘sir va bo‗shliqning oldini olish maqsadida Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan mazkur 2018- yilni ―Faol tadbirkorlik, innovatsion g‗oyalar va texnologiyalarni qo‗llab-quvvatlash yili‖ deb e‘lon qilindi. ―Bugun biz davlat va jamiyat hayotining barcha sohalarini tubdan yangilashga qaratilgan innovatsion rivojlanish yo‗liga o‗tmoqdamiz. Bu bejis emas, albatta. Chunki zamon shiddat bilan rivojlanib borayotgan hozirgi davrda kim yutadi? Yangi fikr, yangi g‗oyaga innovatsiyaga tayangan davlat yutadi. Innovatsiya – bu kelajak degani. Biz buyuk kelajagimizni barpo etishni bugundan boshlaydigan bo‗lsak, uni aynan innovatsion g‗oyalar, innovatsion yondashuv asosida boshlashimiz kerak‖- deb ta‘kidladi Prezidentimiz [2]. Bizga ma‘lumki, XXI asr - texnika va texnologiya asri. Atrof-muhitda sodir bo‗ladigan hodisalar uni o‗rganishga bo‗lgan qiziqishni yanada orttirmoqda. Bu qiziqish ortidan ilm-fan sohasida misli ko‗rilmagan kashfiyotlar paydo bo‗lmoqda. Kundan kunga kishini hayratga 204 soladigan yangiliklar yaratilmoqda. Shu sababli, biz g‘oyalar bilan davlatimiz ilm-faniga o‘z hissamizni qo‘shishimiz lozim. Ta‘limda eng muhim strategik yo‗nalish ta‘lim muassasalarining innovatsion faoliyati hisoblanadi. Bu esa barcha ta‘lim muassasalarida, ayniqsa ijodkor, yuqori salohiyatli mutaxassis kadrlarni tayyorlovchi oliy ta‘lim maskanlarida innovatsion texnologiya ko‗rinishida faoliyat olib borish dolzarb masalalardan biri bo‗lib kelgan. Hozirgi kunda ta‘lim jarayonida innovatsion texnologiyalar, pedagogik va axborot texnologiyalarini o‗quv jarayonida qo‗llashga bo‗lgan qiziqish, e‘tibor kuchayib bormoqda. Ta‘lim jarayonidagi o‗zgarishlarga, ta‘lim mazmuni, sifati, boyishiga va samarali tashkil etilishiga sabab bo‗ladigan turli tashabbus va yangiliklarning yaxlit tizimida namoyon bo‗ladi. Ilm, fan va texnikaning jadal rivojlanishi, yangi texnika va texnologiyalarning jamiyatning barcha qatlamlariga kirib borishi, axborot texnologiyasi vositalarining barcha davlat va nodavlat muassasalarida qo‗llanilishi o‗qituvchilardan uzluksiz bilim olishni talab qilmoqda. O‗qituvchilarning faoliyati ko‗p qirrali bo‗lib, ular boshqaruvchi, muloqot qiluvchi, yo‗naltiruvchi, tashkil etuvchi va baholovchi rollarini amalga oshirishlari kerak bo‗ladi [3]. Bugungi kunda an‘anaviy ta‘lim o‗rniga o‘qitishning innovatsion ko‘rinishlari paydo bo‘lmoqda. Innovatsiya (in-―lik‖, novus-―yangi‖) yangilik kiritish, yangilik degan ma‘noni anglatadi. Hayotimizga tadbiq etilayotgan innovatsiyalar albatta yangilik bo‘lib kirib kelishi kerak. Ta‘lim sohasi – mamlakatimizda birinchilardan bo‗lib faol innovatsion harakatni boshladi. Jahon tajribasi shuni ko‗rsatmoqdaki, har tomonlama rivojlangan innovatsion tizimga ega mamlakatlardagina innovatsiya jarayonlari samarali amalga oshirilib, texnologiyalar va boshqa ilm talab mahsulotlar tijoratlashtirilmoqda. Bu jarayonda davlatning ishtiroki, innovatsiya faoliyatini qo‗llab-quvvatlashi muhim ahamiyatga egadir. Taʼlim oʻz ildizlarini ilm-fan va ishlab chiqarish, ijtimoiy turmush, bir soʻz bilan aytganda, hayot bilan bogʻlay olgan, ichki va turdosh tarmoqlar bilan har tomonlama integratsiyaga kirishgan taqdirdagina oʻz oldiga qoʻygan natijalarga erisha oladi. Fan, taʼlim- tarbiya va iqtisodiyotning oʻzaro chuqur, har tomonlama uzluksiz aloqasini taʼminlay olgan va jamiyat hayotining barcha sohalariga tatbiq eta olgan davlat esa taraqqiyotga erishadi. Bu borada mamlakatimiz taʼlim sohasida salmoqli ishlar amalga oshirilayotganligi hech kimga sir emas [4]. Taʼlim tizimini tubdan takomillashtirish, oliy maʼlumotli mutaxassislar tayyorlashning maqsadli yoʻnalishlarini aniqlash, ayniqsa, pedagog kadrlarning kasbiy malakalari va bilim saviyasini uzluksiz yuksaltirish eng dolzarb masalalardandir. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil uchun moʻljallangan eng muhim ustuvor vazifalar toʻgʻrisidagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida ham dolzarb masalalar qatorida ilm-fan, taʼlim va ijtimoiy-iqtisodiy hayot munosabatlariga alohida urgʻu berilganligi bejiz emas [1]. Bunda taʼlim muassasalari va jamiyat boshqa manfaatdor tomonlarining oʻzaro uzviy va uzluksiz aloqasini taʼminlash, taʼlim jarayonining as