ЖИСМОНИЙ ТАРБИЯ ТАЪЛИМИ, УНИНГ ВАЗИФАЛАРИ ВА ХУСУСИЯТЛАРИ

Аннотация

Ушбу мақолада жисмоний тарбия таълимиб унинг вазифалари ва хусусиятлари ҳаракат фаолиятини ўқитишда ҳаракат малакаси шакллантириш, кўникма вужудга келиши ҳақида маълумот берилади. Калит сўзлар: ҳаракат фаолияти таълими, ҳаракатга ўргатиш, ҳаракат малакаси, ҳаракат кўникмаси, назарий билим, қила билиш, тарбиялаш, ривожлантириш. АННОТАЦИЯ В данной статье представлена информация о формировании физического воспитания, его задачах и особенностях, формировании двигательных навыков, формировании навыков. Ключевые слова: обучение двигательной активности, двигательная тренировка, двигательные навыки, двигательные навыки, теоретические знания, умение действовать, обучение, развитие. Ўкувчига билим беришда жисмоний тарбия таълими мухим уринни эгаллайди. Бу жараёнда ҳаракат фаолиятини ёки унинг маълум бўлагини бажаришга ўргатилади, жараён машк килиш такрорлаш оркали амлга оширилади ва шуғулланувчида шу ҳаракат хакида назарий билимнинг шаклланишига, жисмоний сифатларни ривожлантириш тарбиялашга олиб келади. Демак, жисмоний тарбия жараёнида таълим махсус билимларни ва ҳаракатни бажара олишни ўзлаштириш ва уни ўкувчига, шуғулланувчига узатишни уюштирилишини йўлга қўйишдан иборатдир. Ўкитиш практикасида «ҳаракат фаолияти таълими», «ҳаракатга ўргатиш», «ҳаракат малакаси», «ҳаракат кўникмаси», «назарий билим», «қила билиш», «тарбиялаш», «ривожлантириш» ва хоказодек атамалардан фойдаланилади ҳамда юкорида кайд килинганидек жисмоний маълумот беришдек мақсадни амалга оширади. «Ҳаракат фаолиятини (ёки жисмоний машқни) ўрганиш», нисбатан киска педагогик вазифадир. «Ҳаракат фаолиятини ўрганиш» ( ёки жисмоний машқни ўқитиш) атамаси ҳаракат фаолияти аниқ бўлиб унинг назарий билими ҳам берилганда 31 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference қўлланилади. Ҳаракат фаолиятини ўқитишда ҳаракат малакаси шаклланади, кўникма вужудга келади, бир вақтнинг ўзида жисмоний ҳаракат сифатлари: куч, тезлик, чидамлилик, чаққонлик, мусқўллар эгилувчанлиги ва бўғинлар ҳаракатчанлиги ривожланади. Шу сабабли педагогик жараёнда эътибор малакани шакллантиришга ёки аниқ бир нарсага, таълимга ҳаракат сифатларини ривожлантиришга каратилиши лозим. Ҳаракат фаолиятини ўқитишнинг хусусиятлари. Ҳаракат фаолиятини ўқитиш жараёнида фақатгина билим бериш ва тарбиялаш вазифалари қўшиб ҳал қилинмай, соғломлатириш хусусиятига оид вазифалар ҳам ҳал қилинади. Ҳеч қайси умумтаълим предметида бунчалар яққол намоён бўлмайдиган соғломлаштириш вазифаси ҳаракат фаолиятини ўқитишда ёркин намаён бўлади. Ҳаракат фаолиятини ўкитишда билим бериш вазифалари ҳам ўзини хусусиятларига эга. Ўкув материалларини эгаллаш жараёнининг етакчи компоненти ўкувчиларнинг актив ҳаракат фаолиятидир. Уларнинг ўкув- мехнат фаолияти ҳаммадан аввал иш потенциал жисмоний куч сарфлашни талаб қилади. Ўкувчининг ўкув фаолиятининг айрим қонуниятларини билиш, инсоннинг кобилиятининг умумий конуниятларини ҳисобга олиш кераклигини таказо этади. Индивиднинг иш кобилияти бир неча факторларга боғлик: авлодидан (ота-онасидан) мерос кобилиятлар, хаётий жараёнда тўпланган тажрибалар ва маълум белгиланган шароитда аниқ фаолиятни бошкара олиш. Бу факторлар канчалар яхши ривожланган бўлса, инсон ишчанлик ( кобилияти)ни намоён қила олади. Одатдаги шароитда инсон ўзининг иш кобилиятининг бир кисмидангина фойдалана олади холос. Заҳирасидаги деб ҳисобланган бошқа қисми фақат ошириб қўйилган максимал талабларга жавоб беришда намаён бўлиши мумкин. Одатдагидан ташқари ташқи шароит муҳим резерв иш кобилиятининг намоён бўлишига имконият яратибгина колмай, одамнинг қобилиятни максимал мобилизация қила билишни тарбиялайди. Максимал мобилизация ўз навбатида, кобилиятини ривожлантириш, шароитга боғлиқ. иккинчи хусусияти ҳаракат фаолиятини ўкитишнинг ҳаракат малакалари тизимини шаклантириш ҳисобланади. Факат ҳаракат фаолияти тизимигина ўкувчи жисмоний тайёргарлигининг характерини белгилайди. Мактаб ўқувчилари жисмоний тарбия дастуридаги ҳаракат фаолиятлари тизими ҳаётий- амалийлиги приципига амал қилинган ҳолда шундай танлаб ажратил- ганки, уларнинг кўпчилигини кундалик турмуш амалиётда қўллаганлар ёки уларни кейинрок қўллашлари мумкин. 32 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Тизимнинг амалиётда кўлланилиши учун ундан бир-бирини такрорлайдиган ёки иккинчи даражали бўлган фаолиятлар чикариб ташланган. Бу жараённи объективлаштириш учун ҳозирги кунда математик хисоблаш (статистика) услубиятидан фойдаланил- мокда. Улар ёрдамида ҳаракат фаолиятлари таркибидаги ўзаро боғлиқ бўлган ва бир- бирига ўхшаш элементлар микдорининг характери ўрганилмоқда. Ўхшаш элементлар микдори ўкувчилар ёши ва жинсий хусусиятларининг чегарасини эътиборга олинмокда. Масалан, 30 метрга югуриш 60 метрга югуриш билан солиштирилганда уни бошқа ҳаракат фаолиятлари билан кўп маротаба боғланишларга эга эканлиги ва шунинг учун у боланинг ривожланиши локомацияси даражасининг умумлаштирилган кўрсаткичи сифатида каралиши мумкин экан. Тирмашиб чик