IJTIMOIY TARMOQLARNING SHAXS RUHIYATIGA TA’SIRI

Аннотация

The article provides information about social networks, the history of their creation, their influence on the psyche of a person, and the rules of their use. Key words. Social networks, social network term, cyberbullying, internet addiction, missed opportunity syndrome, mental health. Bugun ijtimoiy tarmoqlar insonlarning bir-birlari bilan muloqot qilishlaridan ko‘ra ko‘proq axborot manbayiga aylanib borayotgani hech kimga sir emas. Ijtimoiy tarmoqlar ommabopligining asosiy sababi - istalgan mavzu bo‘yicha muloqotning mavjudligi, masofadan qat’i nazar, istalgan vaqtda ma’lumot va fayllar almashinuvi, turli qiziqish va sohalardagi guruhlarga birlashish imkoniyatini paydo qiladi. Asosiy qism. Dastlab “Ijtimoiy tarmoq” atamasi (ing. social network) - ijtimoiy obyektlar (odamlar yoki tashkilotlar) guruhi va ular orasidagi aloqalardan iborat ijtimoiy tuzilma ma’nosini anglatgan va zamonaviy Internet tarmoqlari paydo bo‘lishidan ancha oldin, XX asrning ikkinchi yarmida Manchester maktabi sotsiologi Jeyms Barns tomonidan kiritilgan. Ijtimoiy tarmoqlarning paydo bo‘lishining zaruriy shartlari mehmonlar ro‘yxati (har bir tashrif buyuruvchi xabar qoldirishi mumkin bo‘lgan oxirgidan birinchigacha ko‘rsatilgan xabarlar ro‘yxatidan iborat veb-ilovalar), forumlar (xabarlar tematik guruhlangan, har bir tashrif buyuruvchi ma’lum bir mavzu bo‘yicha undan oldingi xabarlarga javoban xabar qoldirishi mumkin) va bloglar (har bir a’zo shaxsiy kundalikka o‘xshash jurnal yuritadigan, uning xabarlari xronologik tartibda tartiblanuvchi va boshqa tashrif buyuruvchilar xabarlarga sharh qoldirishlari mumkin, foydalanuvchi esa “do’stlar” ro‘yxatini yaratishi mumkin yoki uning jurnaliga kirishni cheklashi) muhim rol o‘ynagan. Asta-sekin, ushbu muloqot shakllari asosida ijtimoiy tarmoqlar shakllana boshladi, ularning o‘ziga xos xususiyati ishtirokchilar o‘rtasida aniq o‘rnatilgan aloqalarning mavjudligi bo‘lgan. 96 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference XX asrning 70-yillarida dastlabki email pochtalar paydo bo‘la boshladi. Bu 1971 yil 2 oktyabrda - masofaviy komputerga yuborilgan birinchi xabar kuni sodir bo‘ldi va ijtimoiy tarmoqning birinchi foydalanuvchilari ARPA Net-dagi harbiy xizmatchilar edi. Bu Internet va zamonaviy ijtimoiy Internet tarmoqlarini yaratish yo‘lidagi birinchi qadam edi. 1988-yilda fin talabasi Jarko Oikarinen tomonidan dastlabki ijtimoiy tarmoq IRC (Internet Relay Chat) ixtirosi bo‘ldi - real vaqt rejimida aloqa uchun xizmat ko’rsatish tizimi yaratildi. Bu zamonaviylikdan yiroqda dastlabki ijtimoiy tarmoqlar edi va G’arbda mashhur bo‘ldi. 1995-yilda Classmates Online, Inc. egasi Rendi Konrad tomonidan yaratilgan birinchi, zamonaviy ijtimoiy tarmoq Classmates.com paydo bo‘ldi. Ushbu sayt ro‘yxatdan o‘tgan tashrif buyuruvchilarga do‘stlar, sinfdoshlar, sinfdoshlar va boshqa tanishlar bilan munosabatlarni topishga yordam berdi. Hozir ushbu tarmoqda asosan AQSh va Kanadadan 40 milliondan ortiq odam ro‘yxatdan o‘tgan. 1997-yilda SixDegrees.com resursi ijtimoiy doiralarning tarmoq modeli tamoyili asosida ishlay boshladi. Portalda ro‘yxatdan o‘tgandan so‘ng, foydalanuvchilar shaxsiy profillar yaratishlari, do‘stlar qidirishlari va xabarlar almashishlari mumkin edi. Biroq, 2003-yil hozir tanish bo‘lgan ijtimoiy tarmoqlarning ommaviy paydo bo‘lishining boshlanishi deb hisoblanadi. Dastlab, biznes va shaxsiy aloqalarni topish uchun LinkedIn platformasi ishga tushirildi. Keyin MySpace xizmati paydo bo‘ladi, bu yerda foydalanuvchi profillar, qiziqishlar hamjamiyatlari, bloglar, videolar, fotosuratlar, audiolarni joylashtirishi mumkin edi. Bir yil o‘tgach, bugungi kunda eng yirik Facebook tarmog’i va 2005-yilda YouTube videoxostingiga asos solingan. 2006-yil bahorida Rossiyada eng ommabop ijtimoiy platformalar, Internetning rus tilidagi segmenti Odnoklassniki (OK), VKontakte (VK) paydo bo‘ldi. 2010-yilda fotosuratlarni joylashtirish va almashish uchun Instagram ilovasi ishlab chiqildi. Xizmat tez rivojlandi, 2012-yilda Facebook tomonidan sotib olindi va tez orada deyarli to‘liq ijtimoiy tarmoqqa aylandi. 2011-yilda Google o‘zining ijtimoiy platformasini ishga tushirdi. Barcha ijtimoiy tarmoqlar bir qator umumiy xususiyatlarga ega: ro‘yxatdan o‘tishda foydalanuvchining ro‘yxatdan o‘tganligi (ya’ni, hisob qaydnomasi) mavjudligi, foydalanuvchi o‘zi haqidagi ba’zi ma’lumotlarni ko‘rsatadi, bu orqali uni aniqlash mumkin; sessiyani ochish orqali tizimga kirish (foydalanuvchi ismni belgilaydi va parolni kiritish orqali o‘z shaxsini tasdiqlaydi); muhitni o‘rnatish (masalan, o‘zi, qiziqishlari haqida qo‘shimcha ma’lumotni ko‘rsatish). Ijtimoiy tarmoqlar orqali foydalanuvchilar yangi tanishlar orttiradilar, sobiq do’stlarini qidiradilar, yo‘qolgan aloqalarni 97 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference tiklaydilar va aloqalarni saqlaydilar. Hatto taniqli insonlar va mashhurlar bilan aloqa qilish va muloqot qilish