XOTIN QIZLARGA NISBATAN TAZYIQ LARNI OLDINI OLISHDA HIMOYA ORDERINING O‘RNI

Аннотация

В статье основное внимание уделяется понятию угнетения и насилия в отношении женщин и девочек, причинным факторам, каким доказательствам является охранный ордер и какие ограничения на него могут быть наложены. Ключевые слова: притеснение, насилие, жертва притеснения и насилия, охранный ордер. Annotation. The article focuses on the concept of oppression and violence against women and girls, the causative factors, what kind of evidence a protection warrant is, and what restrictions can be placed on it. Key words: harassment, violence, victim of harassment and violence, protection order. Tarixda ayollarni kamsitish evaziga erkaklarning ustunligini namoyon qilish oddiy hol sifatida qabul qilingan. Hatto erkaklar tomonidan ayollarning jazolanishi qonunan mustahkamlab qo‘yilgan. Lekin XX asrning 70-yillariga kelib, oiladagi zo‘ravonlik masalasi muhokama va e’tirozlarga sabab bo‘la boshlagan. Shunda ham gap faqat jismoniy zo‘ravonlik xususida borgan. Tarixga nazar solsak, ijtimoiy taraqqiyotning har bir bosqichida zo‘ravonlikka asoslangan munosabatlarni ko‘rish mumkin. Zero zo‘ravonlik ham ijtimoiy munosabatlarning bir ko‘rinishi sifatida azaldan barcha jamiyatlarda mavjud bo‘lib kelgan. Har yili sayyoramiz bo‘ylab yarim milliondan ortiq odam zo‘ravonlikdan vafot etadi, ko‘pchiligi jamoaviy va shaxslararo nizolar natijasida tan jarohatlari oladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, zo‘ravonlik dunyo bo‘ylab 15 yoshdan 44 yoshgacha bo‘lgan odamlar o‘limining asosiy sabablaridan biridir. Bugungi kunga kelib tazyiq va zo`ravonlik ko`proq oilalarda kuzatilmoqda.Ayollarga nisbatan turmush o`rtog`i tomonidan zo`ravonlik va 108 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference tazyiq o`tkazilishi sog`liqni saqlash va inson huquqlariga jiddiy putur yetkazmoqda.Shuning uchun ham ayollarga nisbatan qilinayotgan oilaviy zo`ravonlik global muammolardan biriga aynalib ulgurdi.Yurtimizda ham oiladagi tazyiq va zo`ravonliklardan ayollarni himoya qilish muhim ahamiyat kasb etmoqda.Shu sababli 2019 –yilning 2-sentabrida ilg`or rivojlangan mamamlakatlar tajribalari asosida ishlab chiqilgan “Xotin qizlarni tazyiq va zo`ravonlikdan himoya qilish tog`risida”gi O`RQ 561-son Qonun qabul qilindi. Ushbu Qonuning 3-maddasiga ko`ra, tazyiq va zo`ravonlikka shunday ta`rif beriladi: tazyiq — sodir etilganligi uchun ma’muriy yoki jinoiy javobgarlik nazarda tutilmagan, xotin-qizlarning sha’ni va qadr-qimmatini kamsitadigan harakat (harakatsizlik), shilqimlik, ta’qib etish; zo‘ravonlik — xotin-qizlarga nisbatan jismoniy, ruhiy, jinsiy yoki iqtisodiy ta’sir o‘tkazish yoki bunday ta’sir o‘tkazish choralarini qo‘llash bilan tahdid qilish orqali ularning hayoti, sog‘lig‘i, jinsiy daxlsizligi, sha’ni, qadr-qimmati va qonun bilan himoya qilinadigan boshqa huquqlari hamda erkinliklariga tajovuz qiladigan g‘ayrihuquqiy harakat (harakatsizlik) tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchi — o‘ziga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etilishi tahdidi ostida bo‘lgan yoki tazyiq va zo‘ravonlik natijasida jabrlangan ayol jinsidagi shaxs.1 Demak, bizning fikrimizcha“Zo`ravonlik – biror insonga nisbatan jismoniy , ruhiy, iqtisodiy va jinsiy ta`sir o`tkazish yoki ta`sir o`tkazish uchun qo`rqitish orqali ularning sog`lig`i,sha`ni , qadr qimmati va qonun bilan himoya qilinadigan boshqa inson huquqlariga tajovuz qiladigan harakat yoki harakatsizlik;Tazyiq esa- uni sodir etganligi uchun ma`muriy yoki jinoiy javobgarlik nazarda tutilmagan,insonning sha`ni va qadr-qimmatini kamsitadigan harakat yoki harakatsizlik” ekan. Zo‘ravonlik va tazyiqqa sabab bo‘luvchi umumiy omillarga quyidagilarni kiritish mumkin: ta’lim va madaniyat darajasining pastligi jinsiy zo‘ravonlikni sodir etish va jinsiy zo‘ravonlikka duchor bo‘lish ehtimolini oshiradi; 1 “Хотин қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги ЎРҚ-561-сон Қонуни. https://lex.uz/docs/4494709 109 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference bolalik davrida zo‘ravonlikni boshdan kechirish zo‘ravonlik qilish va unga duchor bo‘lish ehtimolini oshiradi; oilada kuzatilgan zo‘ravonlik tufayli zo‘ravonlik qilish va unga duchor bo‘lish ehtimoli oshadi; shaxsning antisotsial jihatdan buzilishi zo‘ravonlik qilish ehtimolini oshiradi; spirtli ichimliklar yoki narkotik moddalarni iste’mol qilish zo‘ravonlik qilish va unga duchor bo‘lish ehtimolini oshiradi; erkaklarning zararli odatlari va xulq-atvor normalari, shu jumladan, ko‘pxotinlilikka moyillik va zo‘ravonlikni oqlaydigan munosabatlar zo‘ravonlik qilish ehtimolini keskin oshiradi; erkaklarga imtiyozli yoki yuqori lavozimni, ayollarga esa pastroq lavozimni belgilovchi ijtimoiy normalar erkaklar tomonidan amalga oshirilgan zo‘ravonlik holatlarini oqlash va bunga yo‘l ochib berish; ayollarning ishga joylashishdagi imkoniyatlarining cheklanganligi ularni tazyiq ostida yashashga ko‘nikishiga sabab bo‘ladi; gender tengligining quyidarajasi, ya’n