К содержанию
РецензированоRU2026

ИШТИРОКЧИЛИКДА СОДИР ЭТИЛГАН ЖИНОЯТЛАР УЧУН ЖАВОБГАРЛИКНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ

МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ · АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК · ЖАВОБГАРЛИКНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ · Таджиев Азамат Алибаевич · Erkinbayev Akbar Otanazar o‘g‘li (“Тергов фаолияти” кафедраси катта ўқитувчиси)

Международная конференция академических наук · 2026

Аннотация

Суд-тергов амалиётида иштирокчиликда содир этилган жиноятлар учун жавобгарликни белгилаш масаласида, жумладан, айрим холатларда жиноят конунчилигида назарда тутилган иштирокчилик турлари ва шаклларининг нотўғри талкин килиниши ёхуд терговчиларнинг дастлабки тергов давомида жиноятда иштирок этган шахслар килмишларини тўлик ёритиб бера олмаётганлигини , иштирокчиликнинг бажарувчи, ташкилотчи, далолатчи, ёрдамчи каби турлари ёки оддий, мураккаб, уюшган гурух ва жиноий уюшма шаклларининг зарурий белгиларини батафсил исботлаб бера олмаётганлиги суд жароёнида ушбу шахсларга нисбатан жавобгарликни белгилашда бир катор кийинчиликлар келиб чикишига сабаб бўлмокда. Калит сўзлар: оддий иштирокчилик, мураккаб иштирокчилик, уюшган гурух ва жиноий уюшма Миллий қонунчилигимизда иштирокчиликда содир этиладиган жиноятлар учун жазо тизимини либераллаштириш. Жиноятда иштирок этган шахсларнинг жавобгарлик доираси Ўзбекистон республикаси Жиноят кодексининг 30-моддасида айтиб ўтилган. Унга кўра, ташкилотчи, далолатчи, ва ёрдамчилар ҳам Жиноят кодекси махсус кисмининг бажарувчини жавобгарликка тортиш учун белгиланган моддаси билан жавобгарликка тортиладилар. Иштирокчиларнинг содир этилган жиноят учун жавобгарлиги жиноятнинг объектив ва субъектив белгиларига асосан белгиланади. Бунда объектив томон — иштирокчилардан ҳар бирининг жавобгарлиги Жиноят кодексининг умумий қисм қоидалари ва Махсус қисм нормасига асосан белгиланади. Иштирокчиликда содир этилган жиноят ҳар доим қасддан содир этилиб, субъектив томондан иштирокчиларнинг жиноятнинг ижтимоий огоҳлантирилганлиги, уларнинг хавфлилиги хусусида биргаликдаги фаолияти, рухий томони эса кучларни бирлаштириш асосида жиноий 82 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК натижага эришиш ёки унга онгли равишда йўл қўйилишида олдиндан ифодаланади. Иштирокчиларнинг жавобгарлиги доирасини белгилаш учун жиноят таркиби элементларидан ташкари, умумий ва махсус шартлар ҳам бўлиши керак. Умумий шартлар ўз ичига иштирокчиликнинг турини, шаклини тўғри белгилашни, иштирокчилик шакли жиноят таркибининг зарурий белгиси эканлигини ёки унинг жазони оғирлаштирувчи ҳолат эканлиги кабиларни олади. Мамлакатимизда изчил давом этаётган ислоҳотларни чукурлаштириш ва эркинлаштириш жараёнида суд-ҳуқуқ соҳасини янада такомиллаштириш юзасидан бир қатор чора-тадбирлар амалга оширилиб келинмоқда. Маълумки, суд-ҳуқуқ соҳасини такомиллаштиришда хусусан, жиноятда иштирокчилик учун жавобгарликни ва жазони дифференциация қилиш масалаларининг назарий ва амалий жиҳатларини ҳар томонлама ўрганиш, такомиллаштириш жиноий жазоларни килиш таҳлил чукур ҳамда либераллаштириш боскичида, мухим аҳамият касб этади. Ушбу вазифаларнинг самараси ўлароқ Ўзбекистон Республикасининг 2015 йил 10 «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига августдаги кўшимчалар киритиш тўғрисида»ги қонунининг қабул ўзгартиш ва қилиниши мамлакатимизда жиноий жазо тизимини янада либераллаштириш бўйича амалга оширилаётган ислоҳотларнинг яққол мантиқий давомидир. Шу билан биргаликда Жиноят кодексининг 56-моддаси "м" банди, яъни жиноятнинг бир гурух шахслар томонидан олдиндан тил бириктирган холда ёки уюшган гурух ёхуд жиноий уюшма томонидан содир этилиши, жазони оғирлаштирувчи ҳолатлар деб ҳисобланишига карамасдан бу кўринишда содир этилиши назарда тутилган жиноятларнинг - 41 тасининг жазо кисмига озодликни чеклаш тариқасидаги жазо тури киритилди ва бу тоифадаги жиноятлар учун тайинланиши мумкин бўлган жазо кисми либераллаштирилди. Суд Жиноят кодексининг 54 ва 58-моддалари асосида озодликни чеклаш тариқасидаги жазони тайилашда иштирокчиликда содир этилган жиноятнинг хусусияти ва ижтимоий хавфлилик даражасини, қилмишнинг сабабини, етказилган зарарнинг хусусияти ва микдорини, айбдорнинг шахсини, жазони енгиллаштирувчи ва оғирлаштирувчи ҳолатларини хамда ҳар бир айбдорнинг жиноят содир этишда иштирок этганлик даражасини 83 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК инобатга олиши белгиланган. Озодликни чеклаш жазо тури суд томонидан маҳкумга нисбатан яшаш жойини у ёки бу сабаб билан тарк этишни бутунлай тақиқлашдан ёки сутканинг муайян вақтида яшаш жойидан чиқишни чеклашдан иборат бўлиб, фақат асосий жазо сифатида қўлланади. Ушбу жазо тури олти ойдан беш йилгача муддатга, вояга етмаганларга эса олти ойдан икки йилгача муддатга тайинланади ва суд томонидан белгиланадиган органлар назоратида ўталади. Жазони ўташ шартлари содир этилган килмишнинг хусусиятидан келиб чикиб, суд томонидан белгиланади. Таъкидлаш жоизки, мамлакатимизда жиноий жазоларни либераллаштириш борасидаги ислоҳотлар инсонпарварлик, одиллик ҳамда бағрикенглик принциплари билан уйгун равишда амалга оширилмокда. Хусусан, жиноят қонунчилигига киритилган озодликни чеклаш тариқасидаги жазо тури билиб-билмай жиноят йўлига кириб қолган, қилмишидан чин кўнгилдан пушаймон бўлиб, ҳаттоки иштирокчиликда жиноят содир этиб тузалиш йўлига қатъий ўтганлар учун муайян имкониятдир. Энг муҳими, мазкур жазо тури юкорида кайд этилган приципларига тўла мос булиб, маҳкумларни ахлоқан тузатиш, уларнинг жинои

Доказательный фрагмент

«Суд-тергов амалиётида иштирокчиликда содир этилган жиноятлар учун жавобгарликни белгилаш масаласида, жумладан, айрим холатларда жиноят конунчилигида назарда тутилган иштирокчилик турлари ва шаклларининг нотўғри талкин…»

Образец извлечения

Демо-превью

Суд-тергов амалиётида иштирокчиликда содир этилган жиноятлар учун жавобгарликни белгилаш масаласида, жумладан, айрим холатларда жиноят конунчилигида назарда тутилган иштирокчилик турлари ва шаклларининг нотўғри талкин… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
оддий иштирокчилик, мураккаб иштирокчилик, уюшган гурух ва жиноий уюшма
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники