HAYOT SUG‘URTASINI AMALGA OSHIRISHDA HUQUQIY ASOSLARNING TUTGAN O‘RNI

Аннотация

Hozirgi o‘zaro bog‘langan dunyoda global iqtisodiy va siyosiy jarayonlar alohida davlatlarning iqtisodiy, ijtimoiy va moliyaviy tizimlariga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu dinamika, ayniqsa, sug‘urta xizmatlari va sug‘urta bozori ishtirokidagi savdo munosabatlarida yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Kalit so‘zlar: sug‘urta, hayot sug‘urtasi, global iqtisodiyot, siyosiy jarayonlar, moliyaviy tizimlar. O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng sug‘urta xizmatlari bozorini rivojlantirish borasida sezilarli yutuqlarga erishdi. Qonunchilik bazasining muntazam takomillashtirilayotgani iqtisodiyotni mustahkamlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarga asos bo‘lmoqda Moliyaviy tizim samaradorligini oshirish, ayniqsa sug‘urta sohasida davlat va jamiyat o‘rtasidagi mutanosib munosabatlarni mustahkamlashda muhim ahamiyat kasb etadi. 1-jadval Hayot sug‘urtasi bo‘yicha mamlakatlardagi asosiy huquqiy talablar Hayot sug’urtasi bo’yicha Sug’urta shartlari va Qo’shimcha huquqiy Davlat qonunchilik va himoya qamrovi talablar nazorat organlari Qonunchilik Har bir shtatda o’z Muddatli va umrbod o‘zgarishi bilan sug’urta sug’urtalash, AQSh sug‘urta qamrovini komissiyalari orqali investitsiyali hayot himoya qilish nazorat qilinadi sug’urtasi talablari Sug’urta Sug‘urta biznesi kompaniyalari Sug’urtalanganlarning to‘g‘risidagi qonun moliyaviy Yaponiya mablag’lari himoya (Insurance Business hisobotlarini qilinadi Act) muntazam taqdim etishi kerak Prudential Muddatli va Sug’urta Buyuk Britaniya Regulatory qo’shimcha nafaqa kompaniyalarining 44 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Authority (PRA) va sug‘urtasi moliyaviy holati qat’iy Financial Conduct nazorat ostida Authority (FCA) Federal Financial Sug‘urta Supervisory Umrbod va pensiya kompaniyalari rezerv Germaniya Authority (BaFin) sug‘urtasi fondlarini oshirishlari tomonidan nazorat shart qilinadi Office of the Sug‘urta mahsulotlari Superintendent of Universal va doimiy Kanada soliqqa tortishdan Financial hayot sug‘urtasi qisman ozod qilingan Institutions (OSFI) L’assurance vie Hayot sug‘urtasi Sug‘urtalanganlarning Fransiya qonunchiligi bilan uchun qo‘shimcha himoya fondi mavjud tartibga solinadi himoya Shartnomaning barcha asosiy shartlariga ega bo'lishi kerak Hayotni Eng yaxshi To'lov sug‘urtalash niyyatda shartnomasi shartnomasin qilingan bo'lmasligi ing asosiy bo'lishi kerak kerak elementlari Shartnoma tuzish vaqtida sug'urtalangan shaxsning sug'urta manfaati bo'lishi kerak 1-rasm. Hayotni sug’urtalash shartnomasining asosiy elementlari O‘zbekistonda sug‘urta faoliyatini tartibga solish uchta asosiy tizim atrofida tuzilgan: 1. Umumfuqarolik qonunchiligi Bu O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining birinchi va ikkinchi qismlarini o‘z ichiga olgan bo‘lib, sug‘urta bilan bog‘liq huquqiy munosabatlar uchun asos yaratadi. Unda jismoniy va yuridik shaxslar faoliyatining tashkiliy-huquqiy asoslari, tijorat va notijorat faoliyati o‘rtasidagi farq, tadbirkorlik faoliyatini tartibga solishning umumiy tamoyillari 45 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference yoritilgan. Ushbu qism mamlakatdagi sug'urtaning huquqiy mazmunini tushunish uchun asos bo'lib xizmat qiladi. 2. Maxsus sug'urta qonunchiligi Bu sug'urta sektoriga moslashtirilgan maxsus huquqiy bazalarni o'z ichiga oladi. Ushbu qonunlar sug'urta tashkilotlari faoliyatini va sug'urta faoliyatini amalga oshirishni tartibga soluvchi, sug'urtani iqtisodiy faoliyatning boshqa sohalaridan ajratib turadigan keng qamrovli va batafsil me'yoriy-huquqiy bazalarni taklif etadi. 3. Sohani tartibga solishda vazirliklar va davlat organlari tomonidan sug'urta faoliyatiga oid normativ hujjatlar, qarorlar va idoraviy ko'rsatmalar ham qo'llaniladi. Ushbu qoidalar sug‘urta bozorining qonun doirasida faoliyat yuritishini hamda jamiyat va iqtisodiyot ehtiyojlarini qondirishini ta’minlaydi. Bu uch me’yoriy-huquqiy baza birgalikda O‘zbekistonda sug‘urta sektorini boshqarishda, sug‘urta operatsiyalariga huquqiy ravshanlik, barqarorlik va tizimli yondashuvni ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Fuqarolik kodeksi muhim ahamiyatga ega, ayniqsa uning sug'urta munosabatlariga bag'ishlangan ikkinchi bo'limi. Ushbu bo'lim mamlakatda sug'urta faoliyatini tashkil etish, boshqarish va amalga oshirishning to'liq huquqiy asoslarini taqdim etadi. Maxsus sug‘urta qonunchiligi - sug‘urta masalalarini boshqarish va tartibga solishga qaratilgan O‘zbekiston Respublikasining maxsus qonunlarini o‘z ichiga oladi. Misol uchun, “Sug‘urta faoliyati to‘g‘risida”gi qonun, “Tashuvchining shaxsiy ehtiyojlarini samarali sug‘urta qilish to‘g‘risida”gi qonun, “Ish bilan ta’minlash va farovonlikni ta’minlashni sug‘urtalash to‘g‘risida”gi qonunlar kiradi. Shuningdek, ushbu sohani tartibga solishga oid Prezident farmonlari va hukumat qarorlari ham qonunchilik maqomiga ega hujjatlar hisoblanadi. 1993-yil 6-mayda kuchga kirgan va 2002-yil 28-maygacha amalda boʻlgan “Sugʻurta toʻgʻrisida”gi qonun sugʻurta muno