НАУЧНЫЕ ВЗГЛЯДЫ НА ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПОВЫШЕНИИ ЭФФЕКТИВНОСТИ КОРПОРАТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ

Аннотация

In this article, there are scientific views on the use of digital technologies to improve the efficiency of corporate management in foreign developed countries and joint-stock companies operating in our country, the study of the world experience in this area, the legal basis of corporate management and increasing its efficiency in our country, scientific definitions of efficiency indicators and their analysis, the impact of efficiency indicators on corporate management. , important indicators of efficiency, factors for evaluating the efficiency of corporate management, and issues of increasing the role of digital technologies in increasing the efficiency of corporate management are analyzed and the author's views are expressed. Keywords: corporate governance, efficiency, digital economy, digital technologies, key performance indicators, ecology, social policy, OESR, profit, profitability, total efficiency index, etc. Кириш. Бугунги кунда дунё амалиётида акциядорлик жамиятлари фаолиятида корпоратив бошқарувга ишонч, ошкоралик ва ҳисобдорлик, хаққонийлик ва жавобгарлик мезонлари, рақамли технолгиялардан самрали фойдаланиш, инвестицион муҳитни яхшилаш, экология, сиёсий ва корпоратив бошқарувнинг (ЕСG) тамойилларига риоя қилиш, молиявий барқарорлик ва барқарор иқтисодий ўсишни таъминлашда муҳим аҳамият касб этмоқда. Маълумки акциядорлик жамиятларини бошқаришда ва жамият фаолиятига хорижий ва маҳаллий инвестицияларни жалб қилишда жамият фаолияти тўғрисидаги ахборотларнинг очиқлик даражаси ва унда рақамли технолгияларнинг ролини ошириш замонавий корпоратив бошқарув стандартлари ва тамойилларнинг асосий хусусиятларидан бири сифатида кўрилмоқда. Иқтисодий Ҳамкорлик ва Ривожланиш ташкилоти (OECD) маълумотига кўра, ташкилотга аъзо давлатларда акциядорларга ахборотларни етказиш муддати ўртача 15-21 кунни ташкил этса, аъзо давлатларнинг 5 фоизида, яъни Япония, Жанубий Корея, Янги Зеландия ва Исландияда 15 кундан кам, Канада, Италия, АҚШ, Венгрия, Голландия ва Чехияда 30 кунни, Хитой Халқ Республикасининг Гонконг автоном ҳудудида эса акциядорларга ахборотларни етказиш муддати 20 иш кунини ташкил этади. Ўзбекистонда эса 2021 йилнинг 21 мартидан бошлаб, "Акциядорларнинг умумий йиғилишини ўтказиш тўғрисидаги хабар акциядорларнинг умумий йиғилиши ўтказиладиган санадан камида йигирма бир кундан кечиктирмай, лекин узоғи билан ўттиз кун олдин Корпоратив ахборотнинг ягона порталида, жамиятнинг расмий веб-сайтида ва оммавий ахборот воситаларида эълон қилинади, шунингдек акциядорларга электрон почта орқали юборилиши белгиланган (Қонун, 2019)". Тажрибалар таҳлил шуни кўрсатмоқдаки, бугунги куннинг энг долзарб масалаларидан бири иқтисодиёт тармоқларини, шунингдек акциядорлик жамиятларининг фаолиятини жадал ва шаффоф ривожлантириш ва унинг экологик ва ижтимоий барқарорликка ҳамда корпоратив бошқарувнинг самарадорлигини оширишга асосларидан бири рақамли технологиялардан фойдаланиш бўлиб ҳисобланмоқда. Мамлакатимизда унинг хуқуқий базаси яратилгандир.Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 19 апрелдаги ПҚ-163-сонли қарорида, 2024 йил 1 июлдан бошлаб, давлат иштирокидаги йирик корхоналарда: 394 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyul www.e-itt.uz корпоратив бошқарув тизимини такомиллаштириш, жумладан бошқарув органлари фаолияти самарадорлигини янада ошириш учун кузатув кенгашига бўйсунадиган корпоратив котибият ташкил этилиши; корпоратив бошқарувнинг янгиланган қоидалари ва ахлоқ кодекси жорий этилиши; кузатув кенгашининг баённомаларини масофадан ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда электрон овоз бериш бюллетенлари орқали расмийлаштириш имконияти яратилиши (Қaрор, 2024) белгиланган. Бундай вазифаларнинг белгиланиши рақамли иқтисодиёти ривожланаётган мамлакатимиз учун ҳам жуда муҳим аҳамиятга эга. Иқтисодиёт тармоқларида, шунингдек акциядорлик жамиятлари фаолияти ва уни бошқаришда рақамли технологиялардан фойдаланиш бир қатор таркибий ўзгаришларга ва жамият фаолиятининг ривожланишни ва уни рағбатлантириши, компаниялар даромадларини ошириш, бошқарув жараёнларининг ижобий натижадорлигини ва самарадорлигини таъминлаш, маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва хизматлар кўрсатиш таннархни пасайтириш, жамиятларнинг бозорлардаги рақаботбардошлгини таъминлаш, уларнинг мавқейини кенгайтириш ва янги иннавацион хизматлар ва маҳсулотлар яратиш, мамлакатмизда бизнес муҳитни яхшилашга ҳамда корпоратив бошқарув самарадорлигини таъминлашга хизмат қилади. Адабиётлар шарҳи. Корпоратив ва стрaтегик бошқaрув, хуcуcaн компaниялaр фaолияти caмaрaдорлигини бошқaришнинг нaзaрий вa методологик acоcлaри мacaлaлaри хорижлик олимлaр Друкер (2012), Меттел (2012), Трикер (2020), Роберт (2016) вa бошқaлaр томонидaн ўргaнилгaн. МДҲ ва мaмлaкaтимиз олимларидан Бакирова (2008), Голубков (2019), Гaпоненко (2019), Грант (2011) вa Ходиев, Суюнов (2021), Хамудилин, Кенжабаев (2023) ва бошқaлaр томонидaн тaдқиқ этилгaн. Шу билaн биргa, корпоратив корхонaлaрини бошқaриш жaрaёнидa улaр фaолияти caмaрaдорлигини бошқaришнинг зaмонaвий уcуллaрини қўллaш мac