ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ РЕГИОНАЛЬНЫХ РЕСУРСОВ ПРИ РАЗРАБОТКЕ СЕЗОННОГО ТУРИСТИЧЕСКОГО ПРОДУКТА

Аннотация

This article analyzes the issues of effective use of regional resources in the development of seasonal tourist products. The research results are determined based on surveys conducted among local residents, tourism companies, and tourists. The results show the economic benefits of seasonal tourism, the creation of new jobs, and the importance of preserving natural resources. The article provides suggestions for the development of seasonal tourism. Key words: seasonal tourism, regional resources, economic benefits, jobs, natural resources, tourism development. V SON - MAY, 2024 711-771115 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz Кириш. Туризм индустрияси ҳозирги кунда жаҳон иқтисодиётининг энг муҳим тармоқларидан бири ҳисобланади. Айниқса, мавсумий туризм туризмнинг бир қисми бўлиб, у муайян йил фаслида ёки иқлимий шароитларга боғлиқ ҳолда амалга ошириладиган туризм фаолиятини ўз ичига олади. Мавсумий туризм орқали турли минтақалар ўзларининг табиий ва маданий бойликларини намоён қилиш имкониятига эга бўладилар. Шу боис, мавсумий туристик маҳсулотларни ишлаб чиқиш ва улардан самарали фойдаланиш орқали минтақавий ривожланишни таъминлаш муҳим аҳамиятга эга. Ушбу мақолада мавсумий туристик маҳсулотларни ишлаб чиқишда минтақавий ресурслардан самарали фойдаланиш масалалари ўрганилади. Минтақавий ресурслар деганда, табиий, маданий, тарихий ва инсон ресурслари тушунилади. Туризм соҳасида бу ресурслардан оқилона фойдаланиш орқали нафақат маҳаллий иқтисодиёт ривожлантирилади, балки туризмнинг устувор соҳаси сифатида жаҳон бозоридаги рақобатбардошлигини ҳам ошириш мумкин. Мақоланинг мақсади мавсумий туристик маҳсулотларни ишлаб чиқишда ва уларни тарғиб қилишда минтақавий ресурсларни самарали фойдаланиш йўлларини таҳлил қилишдан иборат. Бу борадаги тадқиқотлар ва тажрибалар орқали мавсумий туризмнинг ривожланиши учун янги ғоялар ва стратегиялар ишлаб чиқилади. Адабиётлар шарҳи. Мавсумий туризм мавзуси бўйича турли минтақаларда кенг қамровли тадқиқотлар олиб борилган. Еврoпa, Oсиё ва Aмeрикaдаги мамлакатларда мавсумий туризмнинг ривожланиш хусусиятлари ва тенденциялари ҳақида қатор илмий ишлар мавжуд. Ушбу тадқиқотлар мавсумий туризмнинг иқтисодий, ижтимоий ва экологик таъсирини таҳлил қилишга қаратилган. Baum, & Lundtorp, (2001) Европа давлатларида, айниқса, Италия, Испания, Швейцария ва Австрияда мавсумий туризм соҳасида муҳим тадқиқотлар олиб борган. Мисол учун, Италиядаги "туризмнинг мавсумийлиги" ҳақидаги тадқиқотлар, туристик фаолиятнинг йўналишлари ва мавсумий туристик маҳсулотларнинг ишлаб чиқарилишини ўрганишга қаратилган. Шунингдек, Швейцарияда қишки спорт туризми бўйича олиб борилган тадқиқотлар ҳам мавсумий туризмнинг иқтисодий ривожланишга таъсирини кўрсатади. Butler, (2001) Томонидан олиб борилган тадқиқотда Осиё минтақасида, хусусан, Япония, Жанубий Корея ва Хитойда мавсумий туризмнинг ривожланиши ва унинг туризм индустриясидаги ўрни ўрганилган. Япониянинг Сакура байрами, Жанубий Кореянинг қишки олимпиадаси ва Хитойнинг Янги йил байрами каби йирик тадбирлар мавсумий туристик маҳсулотлар сифатида катта аҳамиятга эга. Smith, (2012) Америка қитъасида, айниқса, АҚШ ва Канадада мавсумий туризм бўйича тадқиқотлар борган. Бу мамлакатларда табиий ресурслардан, хусусан, миллий боғлар ва қишки курортлардан самарали фойдаланиш орқали мавсумий туризмни ривожлантириш устида ишлар олиб борилган. Масалан, АҚШдаги Йеллоустоун миллий боғи ёки Канададаги Банф миллий боғи каби табиий мажмуа объектлари мавсумий туризмнинг ривожланишига ёрдам берувчи асосий омиллардан бири ҳисобланади (Cooper, Fletcher & other, 2008). Миллий даражада ҳам туризмни ривожлантириш дастурлари ва лойиҳалари ҳақида маълумотлар мавжуд. Ўзбекистонда ҳам туризм соҳасида кўплаб тадқиқотлар олиб борилган, бироқ мавсумий туристик маҳсулотларни ишлаб чиқиш ва тарғиб қилиш бўйича тадқиқотлар ҳали ҳам етарлича эмас. Мавсумий туризмни ривожлантириш орқали маҳаллий иқтисодиётни қўллаб-қувватлаш ва минтақавий ресурслардан 712 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz самарали фойдаланиш бўйича янги имкониятлар мавжуд (Yekimov, Oleksenko and other, 2023). Тадқиқот методологияси. Тадқиқотда асосий методлар сифатида қуйидагилар қўлланилди:  Таҳлил методи: мавжуд адабиётлар ва тадқиқотлар таҳлили. Сўровнома ва интервьюлар: маҳаллий аҳоли, туризм билан шуғулланувчи компаниялар ва сайёҳлар орасида сўровлар ўтказилди. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Тадқиқотнинг самарадорлигини ошириш мақсадида сўровнома ташкил этилди. Сўровномада қуйидаги респондентлар иштирок этди: 1. Маҳаллий аҳоли: 100 нафар 2. Туризм билан шуғулланувчи компаниялар: 50 нафар 3. Сайёҳлар: 150 нафар Жами: 300 нафар респондент иштирок этди. Сўровнома саволлари қуйидагилардан иборат: Маҳаллий аҳоли учун: Туризм орқали бизнесингизни ривожлантириш имконияти бор деб ҳисоблайсизми? Мавсумий туризм натижасида янги иш ўринлари яратилишига қандай қарайсиз? Табиий ресурсларни муҳофаза қилиш мавсумий туризмда қанчалик муҳим? Туризм билан шуғулланувчи компаниялар учун: Минтақ