ВОПРОСЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ СИСТЕМЫ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ХАРАКТЕРИЗУЮЩИХ ЭКОНОМИЧЕСКУЮ СТАБИЛЬНОСТЬ

Аннотация

The article discusses the issues of ensuring economic stability, as well as the approaches developed by economists to determine this indicator. Based on the studied data, a system for assessing the economic stability of industrial enterprises has been proposed. Key words: economic growth, economic stability, financial analysis, absolute stability. Кириш. Бугунги кунда барча мамлакатлар олдида турган энг долзарб масалалардан бири бу иқтисодий барқарорликни таъминлаш ҳисобланади. Маълумки, иқтисодиётнинг узоқ муддат давомида юқори ўсиш суръатлар билан ўсиши барқарор иқтисодий ривожланишни ифодалайди. Мамлакатда иқтисодий барқарорликни таъминлаш асосида аҳоли турмуш фаровонлиги, турмуш тарзи ва яшаш сифати оширилади, шу билан бирга корхона ва ташкилотлар томонидан ижобий иқтисодий кўрсаткичларга эришилади. V SON - MAY, 2024 384-338884 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz Шунингдек, иқтисодий барқарорликни таъминлашдан кўзланган асосий мақсад барча фаолият соҳаларида юқори иқтисодий ўсиш кўрсаткичларга эришишни таъминлаш билан бирга мамлакатнинг хом-ашё базасини ҳимоя қилиш ҳамда яшил иқтисодиётга ўтиш асосида атроф-муҳитни сақлаб қолишдан иборатдир. Иқтисодий ривожланишнинг барқарорлиги мамлакат иқтисодиётининг шундай ҳолатини ифодалайдики, унга кўра ишлаб чиқариш, ижтимоий ҳамда иқтисодий кўрсаткичлар якуний параметрларининг ривожланиши таъминланади. Умумий ҳолда, иқтисодий барқарорлик тушунчасини қуйидаги икки ёндашув асосида ифодалаш мумкин:  Маълум бир якуний иқтисодий кўрсаткичлар учун белгиланган ўсиш мезонларини таъминлаш.  Иқтисодий ўсишнинг ортиб борувчи, маржинал кўрсаткичлари барқарорлигини сақлаш, масалан, йиллик ЯИМ ўсишининг маълум бир суръатини сақлаб туриш ёки инфляцияни белгиланган чегараларда сақлаш. Мамлакат иқтисодиётининг барқарор ўсиши саноат тармоқларини жадал ривожланиши, корхоналар иқтисодий барқарорлик даражасига ҳамда такрор ишлаб чиқариш жараёнларининг пировард натижаларига бевосита боғлиқ. Мамлакатда таркибий ўзгаришларни самарали амалга ошириш эса корхоналар иқтисодий барқарорлигини таъминлаш, уни ошириш ҳамда баҳолаш механизмларини ишлаб чиқиш заруриятини юзага келтиради. Адабиётлар шарҳи. Маълумки, иқтисодий барқарорлик кўрсаткичини баҳолашнинг умумий қабул қилинган ягона мезони мавжуд эмас. Ушбу кўрсаткични аниқлаш бўйича иқтисодчи олимларнинг турли хил ўзига хос ёндашувлари улар томонидан амалга оширилган илмий-тадқиқот ишларида ифодаланган. Хусусан, корхоналарнинг иқтисодий барқарорлигини динамик меъёр асосида ҳисоблаш ҳамда баҳолаш Сыреожин, Захарченко, Погостинская, Савинская (1993) каби иқтисодчи олимлар томонидан тадқиқ этилган. Корхоналарнинг иқтисодий барқарорлигини молиявий кўрсаткичлар асосида аниқлаш таклифи иқтисодчи олимлар Пардаев ва Исроиловлар (1999) томонидан ишлаб чиқилган бўлиб, молиявий барқарорлик кўрсаткичлари қуйидаги гуруҳларга ажратилган: - ўз маблағлар (хусусий капитал) билан боғлиқ кўрсаткичлар; -четдан жалб этилган маблағлар (капитал) билан боғлиқ кўрсаткичлар; - ҳаракатдаги маблағлар билан боғлиқ кўрсаткичлар; - асосий воситалар билан боғлиқ кўрсаткичлар; - айланма маблағлар билан боғлиқ кўрсаткичлар. Корхоналар иқтисодий ҳолатини таҳлил қилишда иқтисодчи олим, профессор Акрамов (2003) молиявий мустаҳкамлик тушунчаси ва унинг кўрсаткичларини тавсия этган ва унга таъсир этувчи омилларни асослаб берган. Шунингдек, у молиявий барқарорлик тоифаси корхонанинг молиявий ҳолатини зарурий бир хил даражада туриши ва пасаймаслигини ифодаловчи кўрсаткич эканлигини таъкидлайди. Шунингдек, Е.С.Стоянованинг фикрига кўра ликвидлилик, фаол ишбилармонлик, ресурслардан самарали фойдаланиш, сармоя таркиби ва операцион таҳлил асосидаги коэффициентлар иқтисодий барқарорликнинг энг муҳим коэффициентлари ҳисобланади (Сыроежин, 1980). Юқорида иқтисодий барқарорликни баҳолаш бўйича келтирилган талқинлардан шуни хулоса қилиш мумкинки, ушбу кўрсаткични илмий асослаш ва уни ҳисоблаш учун зарур бўлган кўрсаткичларни таснифлаш учун асосан корхоналарнинг молиявий ҳолатини ифодаловчи кўрсаткичлар тизмидан фойдаланиш талаб этилади. Баҳолаш 385 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz жараёнларини амалга ошириш жараёнида эса ўрганилаётган объект (соҳа ва тармоқ)нинг ўзига хос хусусиятлари ва ихтисослигидан келиб чиққан ҳолда ёндашиш талаб этилади. Тадқиқот методологияси. Мақолада илмий абстракциялаш, мантиқий фикрлаш, қиёсий таҳлил, маълумотларни гуруҳлаш, таққослаш усулларидан фойдаланилган Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Корхоналарда ишлаб чиқариш фаолиятини самарали ташкил этиш учун энг асосий вазифалардан бири хўжалик фаолиятини ривожлантириш учун мавжуд янги имкониятларни белгилаб берувчи ўсиш нуқталарини ва стратегик устунликларни шакллантириш ҳисобланади. Иқтисодий адабиётларда корхоналарини ривожлантириш ва хўжалик фаолиятини самарали ташкил этиш масалалари доирасида юзага келиши мумкин бўлган потенциал таъсирларни баҳолашда бир қатор иқтисодий барқарорлик кўрсаткичларидан фойдаланиш мақсадга мувофиқ эканлиги баён этилган. Шунга кўра