ОСНОВНЫЕ ПРОБЛЕМЫ И НЕДОСТАТКИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ НАЛОГОВОГО АДМИНИСТРИРОВАНИЯ

Аннотация

This article discusses large-scale reforms aimed at creating favourable conditions for doing business in the country's tax sphere, further strengthening the confidence of the business community. In addition, Uzbekistan has recognised the importance of reforming its tax system as a country with a growing economy and a desire to attract domestic and foreign investment. At the same time, some important reforms implemented in the tax system of Uzbekistan were studied, foreign experience, scientific and practical conclusions and proposals for its application in our country were developed. Key words: tax policy, tax administration, tax revenue, analysis, risks, efficiency, digital platform, methods and tools, advanced information and communication technologies, analysis, optimization, tax benefits, tax rate. Кириш. Ҳозирда жаҳонда солиқ маъмурчилигини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш механизмларини такомиллаштиришга йўналтирилган қатор илмий тадқиқотлар амалга оширилмоқда. Солиқ сиёсати стратегияси орқали инклюзив ўсиш суръатларига эришиш, солиқ тизимида даромадларни ошириш қобилиятини ошириш ҳамда давлат харажатларининг барқарорлигини таъминлаш, ривожланаётган давлатларнинг фискал сиёсатини кучайтириш, адолатли ва инклюзив солиқ тизимини жорий этиш, солиқ сиёсати стратегиясини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш механизмларини такомиллаштиришда рақамли платформалардан самарали фойдаланиш кабилар бу борадаги илмий тадқиқот ишларининг устувор йўналишларидан ҳисобланади. Ушбу ислоҳотлар нафақат даромадларни йиғишни кучайтиришга, балки бизнеснинг ўсиши, инновациялар ва барқарор ривожланиш учун қулай муҳит яратишга қаратилган. Адабиётлар шарҳи. Гончаренко (2021) фикрича, “солиқларни оптималлаштириш” ҳозирги вақтда жуда мураккаблашиб бормоқда. Солиқ назорати солиқ харажатларини оптималлаштиришга қизиқишда бўлишлари керак, шунда бизнесменлар “солиқдан қочиш” тушунчасини унитадилар Байбородина (2010) “солиқ ислоҳотлари – солиқ тизимини кенг кўламли қайта қуриш ва уни бошқариш механизмини ўзгартириш асосида солиқ муносабатларининг чекланган ёки тубдан ўзгариши сифатида ” таърифлайди. Майбуров (2007) “солиқ ислоҳоти солиқ тизимини тубдан ўзгартиришни давлат солиқ сиёсатининг янги мазмунига мослаштириш ” деб таъкидлайди. Богатыреванинг (2014) фикрича, “солиқ ислоҳоти бу давлат солиқ тизимидаги қонуний равишда белгиланган ўзгариш, бу давлат солиқ сиёсати стратегиясини ўзгартиришга асосланади. Шундай қилиб, солиқ сиёсати тактикасининг ўзгариши солиқ ислоҳотига олиб келмайди. Фақат солиқ тизимига тегишли амалдаги қонунчиликдаги ўзгартиш ва қўшимчалар сифатида кўриб чиқилади. Солиқ сиёсати стратегиясидаги ўзгаришлар мамлакатда солиқ ислоҳотларини амалга ошириш учун асосдир. Дементьева (1689) солиқ сиёсатини давлат иқтисодий сиёсатининг инъикоси эканлигини, у мустақил аҳамиятга эгалиги ва солиқларнинг илмий назариясига асосланиши лозимлигини таъкидлайди. “Амалга оширилаётган солиқ сиёсатининг натижалари кўп жиҳатдан давлат ўз иқтисодий сиёсатига қандай тузатишлар киритишга мажбур эканлигини, солиқ тизимини қандай қуриш кераклигини белгилайди” . 413 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, aprel www.e-itt.uz Карп (2001) Солиқ сиёсати давлатнинг ўрта ва узоқ муддатли истиқболдаги умумий молиявий сиёсатининг таркибий қисми бўлиб, солиқ соҳасидаги давлат фаолияти концепцияси, солиқ механизми, солиқ тизимини бошқариш каби тушунчаларни ўз ичига олади. Журавлева (2007) иқтисодчи олимнинг фикрича, “солиқ салоҳияти” инглизча сўз «tax capacity» – «солиқ қобилияти»га мос келиб, маълум бир маъмурий бирлик доирасида солиқ базасининг давлат, ҳудуд, маҳаллий тузилмалар бюджет тизимига солиқ даромадларини етказиб бериш қобилияти билан аниқланади Халқаро валюта фонди экспертлари Силвани ва Баерларнинг (1997) бу борадаги илмий қарашлари қуйидагича: “солиқ маъмурчилиги стратегияси – узоқ муддатли солиқ маъмурчилиги операцияларининг самарадорлигини оширишга қаратилган тадбирлар сифатида баҳоланиб, мамлакатда солиқ узилиши (тўланиши керак бўлган ва келиб тушган тушумлар ўртасидаги фарқ) ҳажми ва уни камайтириш учун қўлланиладиган чоралар кескинлиги асосида тайёрланиши керак” дея таъкидлашган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Ҳозирги вақтда солиқ тизимига қўйиладиган асосий талаб замонавий солиқ сиёсатининг асоси бўлган иқтисодий самарадорлик ва ижтимоий адолатдан иборат иккита муҳим устувор тамойил доирасида қўйилади. Стиглиц (1997) томонидан таъкидланганидек, “бу муаммонинг саволлари кўп ҳолларда етарлича ўзига хос ва тушуниш учун қийин ҳисобланади”. Ушбу жиҳат солиқ сиёсатини тушуниш учун асос эканлигини ҳисобга олсак, муҳим амалий қизиқиш чуқур илмий ўрганишни талаб қилади. Ислоҳотларни амалга ошириш маълум вақтни талаб қилишини ҳисобга олиб, вақт ўтиши билан давомийлиги ва чўзилишига қараб, қисқа, ўрта ва узоқ муддатли солиқ ислоҳотларига ажратилади, уларнинг барчаси уларни амалга ошириш алгоритми билан бирлаштирилган (1-расмга қаранг). Ижтимоий-иқтисодий ривожланиш устуворликларини трасформация қилиш Солиқ сиёсати концепцияси ва Солиқ сиёсати тактикасини