ЗНАЧИМОСТЬ РАЗВИТИЯ ДОРОЖНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ В СФЕРЕ ТУРИЗМА

Аннотация

This article analyzes the relationship between the tourism sector and the development of road infrastructure in Uzbekistan. The article also examines ongoing reforms in the development of road infrastructure. Proposals and recommendations were developed to improve road infrastructure. Key words: road infrastructure, tourism, road safety, export, transport services, tourist flow, economic effect. 352 IV SON - APREL, 2024 352-358 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, aprel www.e-itt.uz Кириш. Туризм соҳаси дунё бўйлаб турли мамлакатлар иқтисодиётлари учун муҳим аҳамиятга эга, бу эса унинг кенг кўламдаги иқтисодий, ижтимоий ва маданий таъсирлари билан белгиланади. Туризм, хусусан, миллий даромаднинг ўсиши, иш билан таъминлаш даражасининг ошиши ва инвестицияларнинг жалб этилиши каби омиллар орқали иқтисодиётга бевосита ҳисса қўшади. Бу соҳа маҳаллий ҳамда халқаро даражада, хусусан ривожланаётган мамлакатларда, иқтисодий тараққиётнинг асосий драйверларидан бири ҳисобланади. Туризмнинг иқтисодиётга таъсири фақатгина меҳмонхоналар ва ресторанларга чекланмай, балки кенгроқ инфраструктура лойиҳалари, жамоат хизматлари, савдо ва транспорт соҳаларини ҳам қамраб олади. Шунингдек, туризм маданий мерос ва табиий ресурсларнинг сақланишига ёрдам беради, бу эса узоқ муддатли барқарорликни таъминлайди ва келажак авлодлар учун бойликларни сақлаб қолади. Туризм соҳасининг ривожланиши учун зарур бўлган асосий омиллардан бири бу — ишончли ва самарали йўл инфратузилмаси. Сифатли йўл ва транспорт инфратузилмаси туристларга турли манзилларга осон ва қулай етиб бориш имконини беради, шу билан бирга маҳаллий иқтисодиётнинг ривожланишига ҳам ҳисса қўшади. Шу сабабли, йўл инфратузилмаси инвестициялари туризм соҳасининг ривожланиши ва кенгайиши учун муҳим аҳамият касб этади. Жаҳон иқтисодиётида туризмнинг улушини кўриб чиқар эканмиз, бу соҳа глобал маҳсулотлар экспортининг катта қисмини ташкил этади ва миллионлаб одамлар учун иш ўринларини яратади. Хусусан ушбу соҳа жаҳон ЯИМсининг 3 фоизини ташкил этади. Туризмнинг иқтисодий таъсирини таҳлил қилганда, бу соҳа маҳаллий ҳамжамиятларнинг фаровонлигига катта ҳисса қўшиши ва глобал иқтисодий интеграциясини амалга оширишини инобатга олиш лозим. Шу билан бирга, туризм соҳасининг ривожланиши мамлакатлар ўртасидаги маданий алмашинувларни фаоллаштиради ва дунё халқлари ўртасида ўзаро тушуниш ва ҳурматни мустаҳкамлайди. Шундай экан, туризм соҳасида йўл инфратузилмасининг ривожланиши нафақат туристлар учун қулайлик яратиш, балки иқтисодий ўсиш ва ижтимоий тараққиётни таъминлашда ҳам муҳим аҳамиятга эга бўлади. Бу мақола орқали биз туризм соҳасининг иқтисодиётдаги роли ва йўл инфратузилмасининг бу жараёндаги аҳамиятини чуқурроқ таҳлил қилиб, келгусида соҳани янада ривожлантириш йўлларини кўриб чиқамиз. Адабиётлар шарҳи. Туризм соҳасининг ривожланиши йўл ва транспорт инфратузилмасининг ривожланиши билан боғлиқлиги борасида кўплаб олимлар тадқиқотлар олиб борганлар. Хусусан, Kanwal ва унинг издошлари тадқиқотларида йўл ва транспорт инфратузилмасининг ривожланиши маҳаллий жамоатчиликнинг туризмни қўллаб- қувватлашини ижобий омили эканини кўрсатди. Бу ҳолат, Хитой-Покистон иқтисодий коридорида (CPEC) Киннаур юқори баландликдаги туризм манзилининг ривожланиши мисолида кўриб чиқилди (Kanwal et al., 2020). Тадқиқотда, транспорт воситаларининг мавжудлиги ва уларнинг сифати Киннаур каби юқори баландликдаги туризм манзиллари учун жуда муҳим экани қайд этилган. Муаллифлар GARMIN қўл GPSдан фойдаланиб, зарар кўрган йўлларни аниқлаш ва 280 нафар сайёҳнинг транспорт воситалари ҳақидаги фикрларини қайд этиш орқали тадқиқот ўтказганлар. Тадқиқот натижалари Киннаурдаги туризм ривожланишининг асосий тўсиқларидан бири сифатида Миллий Автомагистралнинг ёмон ҳолатида эканини кўрсатмоқда. Мақола транспорт инфратузилмасининг туризм ривожланишига таъсирига кенг қамровли ёндашувни тақдим этган бўлишига қарамай, айрим жиҳатлар бўйича чуқурлаштирилган таҳлил ва таклифлар келтирилиши мумкин эди. Масалан, мақолада 353 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, aprel www.e-itt.uz мавжуд транспорт инфратузилмасининг экологик таъсири, шунингдек, барқарор транспорт ечимлари ва технологияларнинг жорий этилиши каби масалалар кўпроқ эътиборга молик бўлиши мумкин эди. Бундан ташқари, мақолада сайёҳлар ва маҳаллий аҳолининг транспорт инфратузилмасига қарашлари ва эҳтиёжлари ўртасидаги мувозанатни сақлаш бўйича таклифлар келтирилиши мумкин эди. Бу ўз навбатида, транспорт инфратузилмасининг туризм сектори ва маҳаллий иқтисодиётга бўлган ижобий таъсирини оширишга хизмат қилар эди. Ivankovа ва унинг ҳамкасблари йўл транспорт инфратузилмаси ва туризм харажатлари ўртасидаги боғлиқликни Европа ИҚТ мамлакатлари мисолида таҳлил қилганлар (Ivanková et al., 2021). Тадқиқотда, йўл инфратузилмасининг ривожланиши ва туризм харажатлари ўртасидаги алоқаларни баҳолаш мақсадида кластер таҳлили, дескриптив анализ, корреляция ва регрессион таҳлилдан фойдаланилган. Муаллифлар томонидан келтирилган асосий хулоса шундан иборатки, ривожланаётган мамлакатла