СТРАХОВОЙ РЫНОК: СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЕ

Аннотация

Мақолада суғурта бозорининг иқтисодиётдаги тутган ўрни, замонавий ҳолати ва ривожланиш тенденциялари ёритилган, ҳамда суғурта бозорининг лозим даражада ривожланишига салбий таъсир кўрсатаётган омиллар, муаммолар ва уларнинг ечимлари бўйича фикр юритилган. Калит сўзлар: суғурта, суғурта бозори, суғурта бозори субъектлари, суғурта турлари, суғурта маданияти. СТРАХОВОЙ РЫНОК: СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЕ Д.э.н, доц. Абдурахмонов Ильес Университет цифровой экономики и агротехнологий Аннотация. В статье освещена роль страхового рынка в экономике, его современное состояние и тенденции развития, а также факторы, проблемы и пути их решения, оказывающие негативное влияние на развитие страхового рынка. Ключевые слова: страхование, страховой рынок, субъекты страхового рынка, виды страхования, культура страхования. INSURANCE MARKET: CURRENT STATE AND DEVELOPMENT TRENDS DSc, assoc. prof. Abdurakhmonov Ilyos University of Digital Economics and Agrotechnologies Annotation. The article highlights the role of the insurance market in the economy, its current state and development trends, as well as factors, problems and ways to solve them that have a negative impact on the development of the insurance market. Key words: insurance, insurance market, subjects of the insurance market, types of insurance, insurance culture. Кириш. Суғурта бозорининг аҳамияти ва ўзига хослиги шундаки, у кўп қиррали бўлиб, корхоналар ва аҳолининг мулкий манфаатларини ҳимоялаш функциясини бажаришга ва давлатнинг кўплаб макроиқтисодий муаммоларини ҳал қилишга қодир бўлган ижтимоий институтдир. Шунингдек, суғурта бозори бюджетнинг харажатлар қисмига тушадиган харажатлар юкини максимал даражада камайтириши, табиий ва техноген офатлар ҳамда бахтсиз ҳодисалар натижасида етказилган зарарларни қоплаши, бундан 309 IV SON - APREL, 2024 309-319 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, aprel www.e-itt.uz бўшаган молиявий ресурсларни эса ижтимоий ва бошқа давлат дастурларига йўналтириш учун самарали имкониятларни яратади, ижтимоий қўшимча пенсия суғуртаси, ҳаётни узоқ муддатли суғурталаш, транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилиш каби ижтимоий аҳамиятга эга суғурта турларини амалга ошириш орқали эса аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш тизимининг узвий элементи бўлган жамиятдаги иқтисодий барқарорликни таминлашга кўмаклашади. Шу сабабдан миллий суғурта бозорини ривожлантириш давлат, бизнес ва жамият учун муҳим вазифалардан бири ҳисобланади. Адабиётлар шарҳи. Методологик нуқтаи назардан суғурта бозори кўплаб таркибий элементларни ўз ичига олган мураккаб иқтисодий тизим сифатида намоён бўлади. Замонавий иқтисодий фан “суғурта бозори” тушунчасининг ягона, умумий қабул қилинган талқини ёки ёндашувини акс эттирмайди. Шунинг учун унинг моҳиятини ўрганиш унинг институционал асосларинии талқин этишни назарда тутади. Қўйида биз айрим тадқиқотчи олимларнинг фикрларини келтириб ўтамиз. Вершин ва Разуковалар (2022) ўз тадқиқотларида қуйидагиларни эътироф этишади, яъни замонавий шароитда жисмоний шахсларнинг нормал ҳаёти ва тижорат ташкилотлари фаолиятига салбий таъсир қилиши мумкин бўлган кўплаб рисклар мавжуддир. Бунда турли форс-мажор ҳолатлар юзага келганда хўжалик юритувчи субъектлар манфаатларини ҳимоя қилишни таъминлашнинг самарали усулларидан бири бу суғурта ҳисобланади. Жисмоний ва юридик шахсларга маълум ҳолатлар натижасида юзага келиши мумкин бўлган зарарнинг ўрнини қоплаш кафолатини олиш имконини берадиган молиявий бозор фаолиятининг айнан шу туридир. Шундай қилиб, суғурта “жисмоний ва юридик шахсларни салбий оқибатлардан ҳимоя қилишга ёрдам берадиган иқтисодий муносабатлардир” деб таъкидлашади. Полякова ва бошқалар (2018) суғурта бозори тушунчасига алоҳида ёндашишади ҳамда қўйидагиларни таъкидлашади, яъни “суғурта бозори” тушунчасига унинг асосий мақсадларидан келиб чиқиб эътибор қаратиш лозим, суғурталовчининг тайёр маҳсулотни истеъмолчининг талаби даражасидан келиб чиққан ҳолда, унинг сифатини, тақдим этилаётган суғурта хизматининг ишончлилигини ҳисобга олган ҳолда тегишли эквивалентга (пул суммасига) алмаштиришдир. Шу сабабли, суғурта бозорини суғурта ҳодисалари содир бўлган тақдирда ўз мулкий ва ижтимоий манфаатларининг суғурта ҳимоясига муҳтож бўлган суғурталанувчилар (суғурталанган шахслар, наф олувчилар) ўртасида ривожланадиган аниқ иқтисодий муносабатларни шакллантириш, амалга ошириш ва ривожлантириш соҳаси сифатида кўриб чиқиш таклиф этилади. Захарова ва Паськолар (2011) суғурта бозорига қуйидагича таъриф беришга ҳаракат қилишади, жумладан, суғурта бозори – бу махсус ижтимоий-иқтисодий муҳит, пул муносабатларининг маълум бир соҳаси бўлиб, унда сотиш ва сотиб олиш объекти суғурта ҳимояси ҳисобланади, ҳамда у талаб ва таклиф асосида шаклланади. Шунингдек, уни қуйидаги жиҳатдан кўриб чиқиш мумкиндир: − жамиятнинг суғурта ҳимоясини таъминлаш учун суғурта фондини шакллантириш ва тақсимлаш бўйича пул муносабатларини ташкил этиш шакли сифатида; − тегишли суғурта хизматларини кўрсатишда иштирок этувчи суғурта ташкилотлари