XIX ASR OXIRI – XX ASR BOSHLARIDA AFG’ONISTON MAVZUSINI YORITISHDA SKARABEY TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISHNING SAMARALI USULLARI

Аннотация

This article reveals the effective methods of the scarab technological method, which was used to organize the teaching process on the topic of Afghanistan at a high level for young students at the end of the 19th century - the beginning of the 20th century. Keywords: Scarab, method, pedagogue, technology, brainstorming, working in small groups, logical thinking, problem situation, Afghanistan, Durand, deal, Gandamak. ЭФФЕКТИВНЫЕ МЕТОДЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ТЕХНОЛОГИИ СКАРАБЕЯ В ОСВЕЩЕНИИ ТЕМАТИКИ АФГАНИСТАНА КОНЦА XIX - НАЧАЛА ХХ ВЕКА Аннотация. В данной статье раскрываются эффективные приемы технологического метода «Скарабей», который использовался для организации учебного процесса по теме «Афганистан» на высоком уровне для студенческой молодежи в конце XIX – начале XX века. Ключевые слова: Скарабей, метод, педагог, технология, мозговой штурм, работа в малых группах, логическое мышление, проблемная ситуация, Афганистан, Дюран, сделка, Гандамак. Bugungi kunda davlatimizning har tomonlama rivojlanib boroyotganligi, jahonning eng yirik davlatlar qatoriga chiqib borayotganli kishini quvontiradi. Shunday ekan dunyoning rivojlangan davlatlarining rivojlanish tendensiyasini o’rganish ulardagi yutuqlarni yurtimizda joriy etish qo’yilgan iqtisoy, ijtimoiy, va siyosiy sohalardagi kamchiliklaridan xulosa chiqarish 894 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 bizning bugungi kundagi asosiy vazifalarimizdan hisoblanadi. Shunday ekan ta’lim sohasida ham xalqaro tajribalardan foydalanilgan holda yangi-yangi metodlar asosida dars jarayonlarini tashkil etish kerakligi dorzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Davlatimizda bu borada keng imkoniyatlar yaratib berayotganligi oliy ta’limda, texnikum va maktablar binolarining yangidan barpo etilayotganli, dars jarayonini tashkil etish uchun zamonaviy texnologik vositalarning ko’plab miqtorda ajratilishi kabilar ahamiyatga molik hisoblanadi. Buning natijasida har bir pedagok dars jarayonlarida zamonaviy ilm fan yutuqlaridan foydalanishi, yengi metodlarni qo’llay olishi muhim vazifalardan qatoridan joy olgan. Shulardan kelib chiqib, yoshlarimizni muammoli vaziyatlarda mantiqiy fikrlash, ochiq va erkin o’z nutqini ifodalashda Skarabey texnologiyasidan ham foydalanish samarali hisoblanadi. Aynan XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Afg’oniston tarixini o’tishda ushbu metod samarali hisoblanib, mavzu o’quvchilarning xotirasida tezda muhrlanishiga yordam beradi. “Skarabey” interaktiv texnologiya bo’lib, u o’quvchilarda fikriy bog’liqlik, mantiq, xotiraning rivojlanishiga imkoniyat yaratadi, qandaydir muammoni hal qilishda o’z fikrini ochiq va erkin ifodalash mahoratini shakllantiradi. Mazkur texnologiya o’quvchilarga mustaqil ravishda bilimning sifati va saviyasini xolis baholash, o’rganilayotgan mavzu haqidagi tushuncha va tasavvurlarni aniqlash imkonini beradi. U, ayni paytda, turli g’oyalarni ifodalash hamda ular orasidagi bog’liqliklarni aniqlashga imkon yaratadi[1]. “Skarabey” texnologiyasi har tomonlama bo’lib, undan o’quv materialining turli bosqichlarini o’rganishda foydalaniladi. Masalan: 1. Boshida – o’quv faoliyatini rag’batlantirish sifatida («Aqliy hujum»); Bunda Afg’oniston tarixining o’tgan asrlar bosqichidan savollar berilib, mavzuning keng qamrovli bo’lishini ta’minlaydi. Buning natijasida o’quvchilar XIX asr Afg’oniston tarixini o’rganishda qiyinchilikka uchramay mavzu mohiyatini tezda anglaydilar. Misol uchun Afg’onistonda davlatchilik asoslari qachon paydo bo’lgan edi? Durroniylar sulolasi qanday barham topdi? Nima uchun Buyuk Britaniya Afg’onistonni bosib olishga yoki o’ziga vassal davlatga aylantirishga erisha olmadi? Amir Do’stmuhammad Buyuk Britaniya va Rossiyaga nisbatan qanday siyosat yuritgan edi?[2] O’quvchilar mazkur savollarga guruhlarga bo’linib javob beradilar va Afg’oniston tarixining o’tgan asrlar davri yodga solinadi. 2. Mavzuni o’rganish jarayonida – uning mohiyati, tuzilishi va mazmunini belgilash; ular orasidagi asosiy qismlar, tushunchalar, aloqalar xarakterini aniqlash; mavzuni yanada chuqurroq o’rganish, yangi jihatlarini ko’rsatish; 895 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 XIX asr oxiri – XX asr boshlaridagi Afg’oniston tarixini o’rganishda e’tiborga molik masala qo’shni davlat ekanligi. Bu davrda bizda Buxoro amirligi davlati (1756-1920-yy) mavjud bo’lib ikki davlat o’rtasida siyosiy, iqtisodiy, savdo, madaniy aloqalarning mavjud bo’lganli. Bunda qo’shimcha ma’lumot sifatida Afg’onistonning Buxoro amirligi bilan munosabatlari haqida ham fikr bildirish[3] mavzu mohiyatini yorishda chuqurroq yondashilganligini anglatadi. Keyingi masala aynan Afg’oniston masalasida nega ikki mustamlakachi davlatlar Buyuk Britaniya va Rossiya birdek kurashdi? Ikkinchi ingliz-afg’on urushida ham afg’onlarning g’alabasi nimalar sabab bo’ldi?[4] Nega Rossiya O’rta Osiyo xonliklariga hujum qilganda biz g’alaba erisha olmadik? Kabi jihatlarni qiyosiy tahlil qilish,