SAHNA HAQIQATI VA KINEMATOGRAFIK HAQIQAT

Аннотация

The representation of truth in works of art has always been an important issue. Stage art (theater) and cinematography have their own unique approaches in this regard. This article examines the distinctive aspects of stage reality, its differences from cinematic reality, and the commonalities between them. Key words: genre, audience, cinema, immersiveness, address, theater. ПРАВДА СЦЕНЫ И КИНЕМАТОГРАФИЧЕСКАЯ ПРАВДА Аннотация. Изображение действительности в произведениях искусства всегда было важной проблемой. Исполнительское искусство (театр) и кинематография имеют в этом отношении свои подходы. В данной статье анализируются особенности сценической реальности, ее отличия от реальности кинематографической, а также сходства между ними. Ключевые слова: жанр, аудитория, кино, иммерсивность, обращение, театр. Har qanday janrda rol ijro etuvchi teatr va kino aktyori "yaxshi" aktyor sanaladi, agar rejissyor ham, tomoshabin ham uning yaratgan personajiga ishonsa. Aktyorlik darslarida va o‘qish jarayonida janr, ko‘rinish, immersivlik va adresatsiya jihatdan turlicha teatr loyihalarini yaratishda biz tomoshabin aktyorlik ishini qanday qabul qiladi, deb o‘zimizdan qayta-qayta so‘rardik. Javob aniq: tomoshabin sahnada va ekranda sodir bo‘layotgan voqealarga aktyorning o‘z obrazini ishonarli (yoki aniqroq aytganda, haqiqatga yaqin) o‘ynashga erishish uchun qanday yo‘llar va to‘siqlarga uchraganini tahlil qilmasdan, faqatgina o‘zining ichki hissiyotiga, idrokiga tayangan holda munosabat bildiradi. Demak, tomoshabin uchun aynan o‘sha daqiqada va aynan o‘sha joyda aktyorning samimiy ekanligiga ishonish muhimdir. 502 Noyabr, 2024-Yil Albatta, bu fikr kashfiyot emas, balki K.Stanislavskiyning aktyorlarni o‘qitishda qo‘llagan aktyorlik tamoyillari o‘z ahamiyatini yo‘qotmaganligining isbotidir. Sahna Haqiqatining Xususiyatlari 1. Tomoshabin bilan bevosita muloqot Teatr tomoshabini har doim jonli ijro jarayoniga guvoh bo‘ladi. Sahna haqiqatini his qilishda aktyorlarning bevosita o‘yini katta ahamiyatga ega. 2. Shartlilik (Konvensiyalar) Sahna san’atida tomoshabin hodisalarning haqiqiyligini tasavvur qilishi uchun ba’zi narsalarni shartli ravishda qabul qiladi (masalan, minimal dekoratsiya yoki belgilar orqali voqelikni ifodalash). 3. Jonlilik va vaqtda bir xillik Teatrda har bir sahna real vaqt rejimida sodir bo‘ladi. Voqealar davomida xatoliklar tuzatilmaydi va ijroda jonlilik saqlanadi. Kinematografik Haqiqatning Xususiyatlari 1. Texnologiyalarning roli Kino haqiqatni yaratishda kamera burchaklari, montaj, maxsus effektlar kabi texnik vositalardan foydalanadi. Bu haqiqatni ta’sirchanroq qilishga imkon beradi. 2. Hikoya tuzilmasi Kino voqealarni uzluksiz emas, balki epizodlarga bo‘lib, montaj orqali ulash imkoniyatini beradi. Bu orqali vaqt va makon chegaralari kengayadi. 3. Reallik va illuziya Kinematografiya real voqealarni aks ettirishi yoki fantastik olamlarni yaratishi mumkin. Tomoshabin tasvirlangan voqealar haqiqat yoki uydirma ekanini bilsa-da, unga ishonadi. Sahna va Kino Haqiqatining Mushtarak Jihatlari 1. Emotsional ta’sir Ikkala san’at turi ham tomoshabinni hissiyot orqali jalb qilishga intiladi. Bu jarayonda aktyorlik mahorati asosiy rol o‘ynaydi. 2. Mualliflik g‘oyasi Teatr va kino ijodkorlari ham o‘z asarlari orqali ma’lum g‘oyalarni yetkazishga intiladi. 3. Tomoshabinning tasavvuri Har ikkala san’at shakli tomoshabinning tasavvuriga tayanadi, garchi bu narsa sahnada shartlilik orqali, kinoda esa texnologiyalar orqali erishilsa-da. 503 Noyabr, 2024-Yil K.S. Stanislavskiy sahna haqiqati degan tushunchani kiritdi. Stanislavskiyning fikriga ko‘ra, sahnadagi haqiqat ko‘proq xayolparastlikdir, u hayot haqiqatidan shunisi bilan farq qiladi- ki, u "aslida bo‘lmagan, lekin yuz berishi mumkin bo‘lgan voqea-hodisa"ni nazarda tutadi. Sahna haqiqati va e’tiqodi oldindan tayyorlanishni talab qiladi: “avvalo, haqiqat va ishoch xayoliy hayot tekisligida, badiiy to‘qimada tug‘iladi, so‘ngra ular sahnaga ko‘chiriladi. […] eng avvalo, o‘z ichida qandaydir bir dastakni aylantirishi, keyin xayoliy hayot tekisligiga ko‘chishi kerak”. Atrof-muhit va sahnaviy to‘qimaning shartliligini har qanday darajasida bilan aktyor o‘z qahramoni xatti-harakatlarining "insoniy" asoslash jarayonidan o‘tishi va ularga ishonishi kerak: "Sahnadagi hamma narsa aktyorning o‘zi uchun ham, hamkasblari uchun ham, tomoshabinlar uchun ishonchli bo‘lishi kerak. Hamma narsa ijodkor artistning o‘zi sahnada boshdan kechirgan hissiyotlarga o‘xshash bo‘lib, his-tuyg‘ularning haqiqiy hayotda mavjud bo‘lishiga ishontirishi kerak» [1. 12]. Stanislavskiyning so‘zlariga ko‘ra, his etilayotgan his-tuyg‘ular va harakatlar haqiqatiga bo‘lgan ishonchga bo‘ysunish orqali teatr aktyori sahnada tinimsiz ishlaydi. Mixail Chexov sahna haqiqati haqida aktyorning ichki zarurati sifatida yozadi, u buni badiiy muhitda, o‘z personaji va voqealarga munosabatida aktyorning "yuksak meni"da ko‘radi [2.]. Kinematografik va sahnadagi haqiqat, bu san’at turlarining o‘zaro juda yaqinligiga q