KICHIK MAKTABGACHA YOSHDAGI O‘QUVCHILARDA BILISH JARAYONLARINING O‘SISHI

Аннотация

This article describes the growth of cognitive processes, stages of mental development and results of psychological research in students of primary school age. The article also provides an explanation of psychological conditions such as attention, memory, intelligence, which are necessary for the development of the cognitive process. Key words: knowledge, memory, perception, mind, student, teacher, school, education, upbringing, opportunity. РОСТА ПОЗНАВАТЕЛЬНЫХ ПРОЦЕССОВ У ДОШКОЛЬНИКОВ Аннотация. В статье описаны рост познавательных процессов, этапы психического развития и результаты психологических исследований у учащихся младшего школьного возраста. В статье также дается объяснение таких психологических состояний, как внимание, память, интеллект, которые необходимы для развития познавательного процесса. Ключевые слова: знание, память, восприятие, разум, ученик, учитель, школа, образование, воспитание, возможность. Psixologiya fanida kichik maktab yoshi davriga 6 yoshdan 10-11 yoshgacha bo’lgan o’quvchilar kiritiladi. Chunki bu davrda bola maktab ta’limiga, fan asoslarini egallashga ham biologik-jismoniy, ham psixologik jihatdan qariyb yetilgan, jismoniy va aqliy mehnat qilish imkoniyatiga ega bo’ladi. Maktab ta’limiga psixologik tayyorgarlik deganda, bolaning ob’ektiv va sub’ektiv jihatdan munosibligi, bilish jarayonlari bilan shaxs xususiyatlarining o’zaro munosibligi nazarda tutiladi. 617 Noyabr, 2024-Yil O’quvchi maktab ta’limiga keng ma’noda psixologik jihatdan ob’ektiv tayyor bo’ladi. Binobarin, uning psixikasi bilim olishga yetarli darajada taraqqiyot bosqichiga erishadi. Ushbu yoshdagi bola o’z idrokining o’tkirligi, ravshanligi, sofligi, aniqligi, uning qiziquvchanligi, dilkashligi, xayrixohligi, ishonuvchanligi, xayolining yorqinligi, xotirasining kuchliligi bilan boshqa yoshdagi o’quvchilardan, jumladan, o’smirlardan ajralib turadi. Maktabta’limiga tayyorgarlik ko’rayotgan bolada diqqat nisbatan uzoq muddatli va shartli ravishda barqaror ko’rinishga ega, deb hisoblash mumkin. Diqqatning xususiyatlari (taqsimlanisha, ko’chishi, kuchi, barqarorligi, bo’linishi, tebranishi va boshqalar) uning roli va syujetli o’yin faoliyatlarida, rasm chizish va ko’rish, yasash mashg’ulotlarida, loy hamda plastilindan narsa yasashda, katta yoshdagilar va tengqurlari nutqini idrokqilish va tushunishda, matematik amallarni bajarishda, hikoya tinglash hamda shaxsan o’zi ham tuzishda bevosita namoyon bo’ladi. Bu davrga kelib, bola o’z diqqatini muayyan ob’ektga, narsa va hodisalarga yo’naltirishga, to’plashda va uni mustahkamlashda hamda taqsimlashda ma’lum darajada ko’nikmani egallagan bo’lib, o’z diqqatini boshqarish, zarur paytda, uni shaxsan tashkil qilishga intiladi. Uning xotirasi qiziqarli ajoyibotlarga, g’aroyibotlarga boy, voyaga yetgan kishini taajjubga soladigan ma’lumotlar va hodisalarni puxta esda olib qolish, esda saqlash, esga tushirish imkoniyatiga egadir. Shu davrgacha bevosita kattalar rahbarligida u yoki bu axborotlarni egallab kelgan bo’lsa, endi o’z xohish irodasi bilan, muayyan motivatsiyaga asoslangan holda zarur ma’lumotlar olishga, o’z oldiga yaqqol maqsad va aniq vazifa qo’yishga harakat qiladi. Ruhiy-axloqiy rivojlanish va xatti-harakatlar qoidalarini oʻzlashtirish jarayoniga kichik maktab yoshidagi davrda axloqiy xatti-harakat poydevori qoʻyiladi, axloqiy rivojlanish va xatti- harakat qoidalari oʻzlashtiriladi. Shaxsning ijtimoiy yoʻnalishi tarkib topa boshlaydi. Kichik maktab yoshidagi oʻquvchilarninng axloqiy onglari 1-sinfdan 4-sinfgacha boʻlgan davr mobaynida muhim oʻzgarishlarga uchraydi. Ushbu yoshning oxirgi davrlariga kelib axloqiy bilimlar tasavvurlar va mulohazalari sezilarli darajada boyiydi, ancha anglangan boʻladi, turli tushunchalarga ega boʻladi, umumlashadi. 1 va 2 sinf oʻquvchilarining axloqiy mulohazalari oʻz xatti-harakatlari tajribasida va oʻqituvchilar hamda ota-onalarning aniq koʻrsatmalari va tushuntirishlariga asoslanadi. 3-4 sinf oʻquvchilari esa axloqiy mulohazalarida oʻz xatti-harakatlari tajribasiga va kattalarning koʻrsatmalariga asoslanish bilan boshqa kishilarning tajribalarini ham analiz qilishga intiladilar. 7-8 yoshdagi oʻquvchilar toʻg’ridan toʻg’ri kattalarni, jumladan, oʻqituvchining koʻrsatmalarini kutib oʻtirmay, ijobiy axloqiy ishlarning qanchasini oʻz tashabbuslari bilan amalga oshiradilar. 618 Noyabr, 2024-Yil Kichik maktab yoshdagi oʻquvchilarda namayon boʻladigan xarakter xususiyatlarini, xatti- harakatlarni tahlil qilar ekanmiz, hamma vaqt ham munosabatlar amalga oshiriladigan barqaror va mustahkam xatti-harakat formalari deb boʻlavermaydi. Kichik yoshdagi oʻquvchilarda xarakter jiddiygina tarkib topa boshlaydi. Kichik maktab yoshidagi oʻquvchilar xarakteri, xatti-harakatlari oʻzining beqarorligi va qarama-qarshiligi bilan farq qilishi mumkin. Shu munosabat bilan ba’zan ulardagi oʻtkinchi ruhiy holatlarni xato ravishda hislatiga qoʻshib yuborish mumkin. Boshlang’ich sinflarda pedagog ishlarni tashkil qilishda Kichik yoshdagi oʻquvchilarning rivo