Пути совершенствования теоретических и практических аспектов денежно-кредитной политики

Аннотация

Ушбу мақолада дунёнинг турли мамлакатларида амалга оширилаётган пул-кредит сиёсатининг назарий ва амалий жиҳатлари таҳлил қилинган ҳамда уларнинг ўзига хос хусусиятлари аниқланган. Таянч сўзлар: депозит сиёсати, инфляция, ломбард ставкаси, миллий валюта,очиқ бозор сиёсати, пуллар таклифи, пулларга бўлган талаб, ҳисоб ставкаси, қайта молиялаш. Аннотация. В данной статье анализированы теоретические и практические аспекты денежно-кредитной политики, проводимые в различных странах мира и выявлены их особенности. Ключ слова: депозитный политика, инфляция, ломбардный ставка, национальный валюта,открытый рынок политики, предложение деньги, спрос о денгах, расчётный ставка, рефинансирование. Annotation. This article analyzes the theoretical and practical aspects of monetary policy carried out in different countries of the world and identifies their features. Key words: deposit policy, inflation, lombard rate, national currency, open market policy, money supply, demand for money, settlement rate, refinancing. Тараққий этган мамлакатлар тажриба- минлаш ва миллий валютанинг алмашув курс- сини ўрганиш натижалари кўрсатадики, пул- лари барқарорлигига эришиш имконини бера- кредит сиёсатини такомиллаштириш мамла- ди. Бу эса, ўз навбатида, мамлакат иқтисоди- катда баҳолар барқарорлигига эришиш, мам- ётининг барқарор ўсишини таъминлашда му- лакат банк тизимининг ликвидлилигини таъ- ҳим аҳамият касб этади. Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 5 92 БАНК ИШИ Шу жиҳатдан олганда, Ўзбекистон Марказий банкининг мажбурий захира ставка- Республикаси Президентининг 2017 йил 7 си эса, 2,0 фоизни ташкил этди) [3]., захира февралдаги ПФ-4947-сонли фармони билан ажратмалари суммаси тижорат банкларининг тасдиқланган “Ўзбекистон Республикасини “Ностро” вакиллик ҳисобрақамидан олиб янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар қўйилмоқда. стратегияси”да илғор халқаро тажрибада қўл- 3. Мамлакат Марказий банкининг очиқ ланиладиган инструментлардан фойдаланган бозор операцияларининг мавжуд эмаслиги. ҳолда пул-кредит сиёсатини такомиллашти- Ўзбекистон Республикаси Марказий риш, шунингдек валютани тартибга солишда банки ўзининг очиқ бозор операцияларининг замонавий бозор механизмларини босқичма- объектлари сифатида фақат Ҳукуматнинг қим- босқич жорий этиш ва миллий валютанинг матли қоғозларини тан олади. Ҳукуматнинг барқарорлигини таъминлашни макроиқтисо- қимматли қоғозлари эса, давлат бюджети про- дий барқарорликни янада мустаҳкамлаш ва фицит билан бажарилаётганлиги сабабли, 2013 юқори иқтисодий ўсиш суръатларини сақлаб йил 1 январдан бошлаб эмиссия қилинмаяпти. қолишнинг зарурий шартларидан бири сифа- Бунинг натижасида Марказий банкнинг очиқ тида белгилаб берилганлиги жуда муҳим ва бозор операциялари ҳам барҳам топди. долзарб воқелик ҳисобланади[1]. Таъкидлаш жоизки, Ҳукуматнинг қим- Айни вақтда, Ўзбекистон Республикаси матли қоғозлари бундан буён ҳам эмиссия Марказий банки томонидан амалга оширила- қилинмаслиги мумкин. Бунинг сабаби шундаки, ётган пул-кредит сиёсатини такомиллаштириш Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. билан боғлиқ бўлган ва ўз ечимини кутаётган Мирзиёев мамлакатимизни 2016 йилда ижти- долзарб муаммоларнинг мавжудлигини эъти- моий-иқтисодий ривожлантиришнинг асосий роф этишни мақсадга мувофиқ, деб ҳисоблай- якунлари ва 2017 йилга мўлжалланган иқтисо- ман. Ана шундай долзарб муаммолардан бири - дий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишла- бу пул-кредит сиёсати инструментларидан рига бағишланган Вазирлар Маҳкамасининг фойдаланиш амалиётининг такомиллашма- кенгайтирилган мажлисидаги маърузасида ганлигидир. давлат бюджети дефицитига йўл қўйиб бўл- Мазкур муаммонинг моҳияти қуйидаги- маслигини алоҳида таъкидлаб, жумладан шун- ларда намоён бўлади: дай дедилар: “бу борада фақат бюджет про- 1. Республика Марказий банкининг дис- фицити ҳақида сўз бориши мумкин ва зарур. Бу конт ва ломбард кредитлари мавжуд эмас. Бу муҳокама қилишни эмас, балки сўзсиз бажа- эса, Марказий банкнинг қайта молиялаш сиё- ришни талаб этадиган стратегик вазифа- сати орқали банк тизимининг ликвидлилигига, дир” [4]. кредитларнинг баҳосига ва пуллар таклифига Хориж тажрибасини ўрганиш натижалари таъсир этиш имкониятини чеклаб қўйган. кўрсатадики, Ҳукуматнинг қимматли қоғоз- 2. Марказий банкнинг мажбурий захира лари билан бир вақтнинг ўзида бошқа турдаги ставкалари юқори бўлиб, бунинг натижасида қимматли қоғозлардан ҳам (корпоратив обли- тижорат банклари депозит базасининг мустаҳ- гациялар, тижорат банкларининг депозит сер- камлигига ва ликвидлилигига нисбатан салбий тификатлари, Марказий банкнинг қимматли таъсир юзага келмоқда. қоғозлари) Марказий банк очиқ бозор опера- 2009 йилнинг сентябрь ойидан бошлаб цияларининг объектлари сифатида фойдала- Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг нилади. мажбурий захира ставкалари тижорат банк- Пул-кредит сиёсатини такомиллаштириш лари депозитларининг муддатларига боғлиқ билан боғлиқ бўлган долзарб муаммолардан равишда қуйидаги тартибда табақалашти- яна бири бўлиб, пул массасининг ўсиш суръ- рилди: атларининг юқори эканлиги ҳисобла