“MA’NAVIY MA’RIFIY” ISHLAR BO‘YICHA MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI SIFATINI OSHIRISH

Аннотация

This article talks about the principles of education, types of education used in the organization of preschool education, and moral feelings. “Biz “Tarbiya go‘daklikdan boshlanadi” degan hikmatli so‘zga amal qilib, ta’lim-tarbiya sohasidagi o‘zgarishlarni uning eng quyi bosqichi – maktabgacha ta’lim tizimidan boshlashimiz kerak”. “Shavkat Mirziyoyev” Maktabgacha pedagogika yosh avlodni ma’naviy ahloqiy rivojlanishida tarbiyani muhim omil deb hisoblaydi. Maktabgacha tarbiya davri bolaning ma’naviy shakllanishiga eng muhum bosqichidir.Maktabgacha ta’lim yoshidagi bollarni qiziqish va qobilyatlari-ma’naviy manbalar va xozirgi zamon talablari extiyojlarini nazarda tutgan xolda aniq bir maqsadga qaratilgan o‘zaro amaliy va nazariy muloqatda namoyon bo‘ladi. Ta'lim va tarbiyaning o‘rtasida ochiq-oydin farq bor. Ta'lim, tarbiyaning bir juz'idir. Tarbiya esa ta'limni o‘z ichiga oladi, aksincha emas. Demak, tarbiya o‘z-o‘zidan ta'limga nisbatan komil va keng qamrovlidir. Islomiy tarbiyaning ma'nosi esa jamiyatda har taraflama komil inson shaxsiyatini barpo qilish va albatta, bu tarbiya ruhiy, aqliy va jismoniy taraflarni o‘z ichiga oladi.1 Pedagogik adabiyotlarda "Tarbiya" atamasi keng va tor maʼnolarda ishlatiladi. Keng maʼnoda tarbiya inson shaxsini shakllantirishga, uning jamiyat ishlab chiqarishi va ijtimoiy, madaniy, maʼrifiy hayotida faol ishtirokini taʼminlashga qaratilgan barcha taʼsirlar, tadbirlar, harakatlar, intilishlar yig'indisini anglatadi. Bunday tushunishda tarbiya faqat oila, maktab, bolalar va yoshlar tashkilotlarida olib boriladigan tarbiyaviy ishlarni emas, balki butun ijtimoiy tuzum, uning yetakchi g'oyalari, adabiyot, sanʼat, kino, radio, televideniye va boshqalarni ham oʻz ichiga oladi. Shuningdek, keng maʼnodagi tarbiya tushunchasi ichiga taʼlim va maʼlumot olish ham kiradi.2 TARBIYA TAMOYILLARI – tarbiyaning maqsadga yo‘naltirilganligi va g‘oyaviyligi; – tarbiyada demokratik va insonparvarlik g‘oyalarining ustunligi; – tarbiya milliy, umumbashariy qadriyatlarning ustunligi: – tarbiyada izchillik va tizimlilik; – tarbiyani ijtimoiy hayot bilan qo‘shib olib borish; – tarbiyani mehnat bilan bog‘lash; 1 https://kun.uz/news/2016/11/04/talim-va-tarbia-birining-urnini-biri-tuldiruvci- nematlardir?q=%2Fuz%2Fnews%2F2016%2F11%2F04%2Ftalim-va-tarbia-birining-urnini-biri-tuldiruvci-nematlardir 2 https://uz.wikipedia.org/wiki/Tarbiya 51 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo – tarbiyalanuvchi shaxsini hurmat qilish; – tarbiyada o‘quvchining yosh va alohida xususiyatlarini hisobga olish; – jamoa va jamoa yordamida tarbiyalash; – tarbiyada o‘quvchi xulqidagi ijobiy sifatlarga tayanib, salbiy tomonlarni yo‘qotish. • Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida qo‘llanadigan tarbiya turlari • Aqliy tarbiya 1. Axloqiy tarbiya 2. Ekologik tarbiya 3. Mehnat tarbiyasi 4. Huquqiy tarbiya 5. Jismoniy tarbiya 6. Iqtisodiy tarbiya va buni yana davom ettirish mumkin. • Maktabgacha yoshidagi bolalarga manaviy marifiy va axloqiy tarbiya berishda xar xil metod va usullarni qo‘llash muxim axamiyyatga egadur. Manaviy axloqiy tarbiya metodlari guruhlarga bo‘linadi: 1-Guruh: Axloqiy ongni, Axloqiy tassavvur va bilimlarni, ularni bajarish xoxishini shakillantirishga qaratilgan metodlar. 2-Guruh: Madaniy hulq atvor, ijobiy munosabatlarni shakllantirishga qaratilgan metodlar 3-Guruh: Axloqiy xis-tuyg‘ular va munosabatlarni rag‘batlantirishga qaratilgan yordamchi metodlar. Koreya Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida musiqa,rasm xisoblash faoliyatlari integratsion shaklida tashkil etiladi. Koreya Maktabgacha ya’lim tashkilotlarida ma’naviy- axloqiy sifatlarni shakillantirishga katta e’tibor beriladi, ta’lim-tarbiya jarayonini uzviylikda olib boriladi. Xitoy Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida Bolalar tarbiyasi integratsion ko‘rinishga ega ya’ni jismonan, aqlan, estetik rivojlanishlariga ko‘mak beradi. Bolalar bog‘chasida o‘zaro urishlar erkaliklar kattalar talabiga bo‘ysinmaslikka yo‘l qo‘yilmaydi, yomon intizom ilk ko‘rinishdayoq bartaraf etiladi. Yaponiya Maktabgacha ta’lim tizimi ham o‘ziga xosligi bilan ajralib turadi. Ijtimoiy munosabatlar, salomatlik, xavfsizlik, atrof muhit his-tuyg‘ularini ifodalash yo‘nalishlarini o‘z ichiga qamrab olgan. Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki • Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim tarbiya berishning asosiy maqsad va vazifalari bolalarni aqliy va jismoniy jihatdan rivojlantirish va maktabga tayyorlash ularning ruhiyati shaxsiy qobilyati, intilish va ehtiyojlari milliy va umuminsoniy qadryatlar xududiy hususiyatlarni hisobga olgan holda rivojlanishini ta’minlash, ularni maktab ta’limiga tayyorlashdan iboratdir. Maktabgacha ta’lim yoshdagi bolalarni xar tomonlama yetuk inson qilib tarbiyalash jamiatimizda nafaqat pedagoglarni balki butun millatdoshlarimizni ham vazifasidir. 52 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo