Направления для использования цифровой экономики на основе моделирования управленческих предприятий

Аннотация

Мақолада хизмат кўрсатиш соҳасининг айрим турларини ривожлантириш масалалари илмий мулоҳазалар асосида ўрганиб чиқилди. Хорижий ва миллий тадқиқотчиларнинг илмий тадқиқотлари асосида хизмат кўрсатиш атамаларига аниқлик киритилиб, хизмат кўрсатиш хусусиятлари таснифланди. Ўзбекистон Республикасида хизматлар ҳажмининг 2010-2019 йиллардаги динамик қаторига асосланган ҳолда кўрсаткичларнинг ўзгариш қонуниятлари аниқланди ва аниқланган қонуниятлар асосида кўрсаткичларнинг 2023 йилгача ўзгариш даражаси прогноз қилинди. Калит сўзлар: хизматлар соҳаси, сервис, глобаллашув, инвестиция, колсалтинг хизматлари, молиявий хизматлар, туризм, рақамли иқтисодиёт Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 5 48 РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ Аннотация. В статье рассмотрены вопросы развития отдельных видов отраслей экономики, особенно сферы услуг, на основе научных обзоровлитературных источников. На основе научных исследований зарубежных и национальных исследователей были уточнены термины сферы обслуживания и классифицированы особенности их теоретических трактовок в сфере обслуживания. На основе динамического ряда объемов услуг в Республике Узбекистан за 2010-2019 годы определены закономерности изменения показателей и на основании выявленных в исследовании результатов прогнозируется изменение их показателей до 2023 года. Ключевые слова: сфера услуг, сервис, глобализация, инвестиции, консалтинговые услуги, финансовые услуги, туризм, цифровая экономика. Annotation. The article deals with the development of certain types of economic sectors, especially the service sector, based on scientific reviews of literary sources. On the basis of scientific research by foreign and national researchers, the terms of the service sector were clarified and the features of their theoretical interpretations in the service sector were classified. Based on the dynamic range of service volumes in the Republic of Uzbekistan for 2010-2019, the regularities of changes in indicators have been determined and based on the results identified in the study, changes in their indicators are projected until 2023. Key words: service sphere, service, globalization, investment, consulting services, financial services, tourism, digital economy, digital economy. Бугунги кунда хизматлар соҳаси жаҳон олимлардан бири Ф. Котлер хизматлар соҳасига иқтисодиётининг етакчи тармоқларидан бири- қуйидагича таъриф беради: Хизмат – бу бир то- га айланди. Шу муносабат билан Ўзбекистонда мон бошқасига таклиф қилиши мумкин бўлган хизматлар соҳасини модернизациялаш, соҳани ҳар қандай фаолиятдир[2]. барқарор ривожлантириш учун меъёрий-ҳуқу- О.П. Ефимова ўзининг тадқиқотларида қий ҳужжатлар базасини такомиллаштиришга, хизматга шундай изоҳ беради: “Хизмат – ҳара- халқаро стандартларга мувофиқ хизматлар кўр- кат ёки фаолият, истеъмолчилар эҳтиёжини сатишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Ҳозир- қондиришнинг бошқа кўринишидаги фойдали ги кунда иқтисодиётнинг муҳим тармоқлари- таъсир натижасидир [3]”. дан бири бўлган хизматлар соҳасининг ўрни С.Н. Коробкованинг талқини бўйича– хиз- жуда катта ва аҳамиятлидир. Бу ишлаб чиқа- мат бу – ҳаракат, иш ёки иш бажаришдир[4]”. ришнинг мураккаблашуви, истеъмол бозорини Мамлакатимиз иқтисодчиларидан И.С. кунлик ва шахсий талабдан келиб чиққан ҳолда Тухлиев: “Хизматлар - бу кўзга кўринмас товар- товарлар билан тўлдириш, жамият ҳаётини нинг ўзига хос туридир[5]” - дейди ва ушбу ён- янгиловчи илмий-технологик тараққиётнинг дашувда у хизматни товар хусусиятини ифода- жадал ўсиши билан боғлиқдир. Буларнинг бар- лаган, яъни, хизматлар ишлаб чиқариш, моддий часини ахборот, молиявий, транспорт, консал- ишлаб чиқариш жараёнларидаги меҳнат муно- тинг ва бошқа хизмат турларисиз амалга оши- сабатларини ўзида акс эттиради, аммо ишлаб риб бўлмайди. Иқтисодиётни модернизация- чиқариш жараёни натижаси номоддий шаклга лаш шароитида мамлакатимизда барқарор ва эга бўлади, деб таъкидлаган. самарали иқтисодиётни шакллантириш бора- Бизнинг фикримизча, хизмат тушунчаси сида амалга ошириб келинаётган ислоҳотлар “инсонларнинг, хўжалик юритувчи субъектлар- бугунги кунда ўзининг ижобий натижаларини нинг, давлатнинг ва жамиятнинг маълум бир намоён этмоқда. Хусусан, хизмат кўрсатиш со- эҳтиёжини қондиришга йўналтирилган киши- ҳасининг жадал суръатларда ривожланиши ларнинг наф келтирадиган хизмат жараёни би- натижасида аҳоли фаровонлигини таъминлаш лан боғлиқ онгли фаолияти тушунилади”. ва иш билан бандлик масалаларини ҳал қилиш Хизматлар бозори деганда, иқтисодий имконияти яратилмоқда. Шу муносабат билан объектлар ўртасида хизматлар алмашуви соҳа- хизматлар соҳасининг истиқболда ривожлани- си тушунилади. Адабиётларда хизмат кўрсатиш ши ҳамда ялпи ички маҳсулот ҳажмига сези- фақат ноишлаб чиқариш соҳасидаги корхона- ларли таъсир кўрсатиши мумкин бўлган тар- ларга мансуб деган нотўғри фикр мавжуд. моқларига алоҳида эътибор қаратилмоқда[1]. Бундай қараш, бизнинг фикримизча Хизматлар соҳасини назарий тадқиқ иқтисодиётни Фимер-Кларк модели бўйича қилишда энг аввало “хизматлар”, “хизматлар мавжуд тақсимотни ама