MINTAQADA ASALARICHILIKNI RIVOJLANTIRISHDA ASALARILARNI KO’PAYTIRISHNING XORIJ TAJRIBASI VA USULLARI

Аннотация

Ushbu maqola mintaqa asalarichiligida klasterlash metodini qo'llash orqali iqtisodiy, geografik va biologik samaradorlikni oshirishning mohiyati va ilmiy asoslarini o'rganishga bag'ishlangan. Klasterlash texnologiyasi asalarichilikda qo'llanilganda, asalarichilik faoliyatining samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va asalarichilikni barqaror rivojlantirish imkoniyatlarini yaratadi. Ushbu maqolada klasterlashning asosiy afzalliklari, ilmiy jihatlari, iqtisodiy samaradorlikka ta'siri va geografik hamda biologik omillar bilan aloqadorligi tahlil qilinadi. Shu bilan birga, ushbu metodni amalga oshirishning mintaqaviy xususiyatlari va qiyinchiliklari haqida ham muhim ma'lumotlar keltiriladi. Kalit so'zlar: Asalarichilik, klasterlash, iqtisodiy samaradorlik, geografik samaradorlik, biologik samaradorlik, barqaror rivojlanish, mintaqaviy xususiyatlar, ilmiy asoslar. Mintaqamizda ekologik muammolar – daraxtlarning kesilishi, dashtlarning haydalishi, neftning to'kilishi, suv havzalarining, atmosfera havosining ifloslanishi, tabiiy ekotizimlarning degradatsiyasiga hissa qo'shishda davom etayotgan muhim tabiiy resurslarning kamayishiga va iqlim o'zgarishiga ta’sir qiladi. Atrof-muhitning degradatsiyasi mamlakat yoki mintaqaning ijtimoiy va iqtisodiy tuzilishiga jiddiy tahdid soladi. Atrof-muhitga texnogen bosimning kuchayishi natijasida asalarilarning ozuqa olish joylari qisqaradi va shu bilan birga asalarilarning chidamliligi pasayadi, bu esa kasalliklarning turli shakllarda rivojlanishiga yordam beradi Koloniya ichida sporlar hamshira va toza asalarilar tomonidan olib boriladi. Kasallik qo'zg'atuvchisi oiladan oilaga aylanib yuruvchi asalarilar, dronlar, o'g'ri asalarilar va asalari parazitlari, shuningdek, zararlangan asbob-uskunalar, asal va asalari noni orqali yuqadi. Kasallikning o'tkir davrida naslning 50% gacha infektsiyalanishi mumkin. Mikoz bilan og'ir infektsiya bilan butun asalarilar koloniyasining o'limi mumkin. (Klochko R.T., Luganskiy S.N., 2006, Ogurtsov A.F., 2008). Mumiyalar juda qattiq, kulrang rangga ega va ohaktoshga o'xshaydi. Kasal lichinkalar oq mog'or bilan unib chiqadi, o'ladi va quriydi, hujayra uzunligi bo'ylab joylashgan oq cho'zinchoq, qattiq bo'rsimon bo'laklarga aylanadi (Roussy L., 1962, Najafov N.I., 2010). R.T.ning so‘zlariga ko‘ra. Klochko, L.S. Malinovskaya, G.I. Ignatieva, A.B. Soxliqova (1996), V.I. Maslennikova, T.P. Golevoy, (2011) zamburugʻi A. apis koʻp yadroli hujayrali qalinligi 4,2 – 12 mkm boʻlgan koʻp hujayrali gifalardan tashkil topgan yupqa sudraluvchi mitseliyni hosil qiladi va jinsiy dimorfizmga ega. Ayol mitseliyasi oq rangda; erkak - sarg'ish- yashil, vaqt o'tishi bilan qorayadi. 27 - 77 mikron diametrli meva tanasi qalin qobiq bilan qoplangan. A.majorning sporokistlari diametri 88,4 dan 168 mikrongacha bo'lishi mumkin (Shevchenko E.V., 2012). N.I.ning so'zlariga ko'ra. Najafova (2010) rivojlanishining dastlabki bosqichida qo'ziqorin sporalari lichinkalarning ichaklariga oziq-ovqat bilan kiradi. Keyin, M.D. ta'kidlaganidek. Mirzoev, A.A. Negmatov, F.D. Xasanov (2012), miselyum o'rta ichak orqali barcha to'qimalarga o'sib chiqadi va asta-sekin butun tanani oq qoplama bilan qoplaydi. 183 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Muhrlangan hujayralarda qo'ziqorin mitseliyasi qopqoq orqali o'sadi va o'lik lichinkalar mumiyalanadi. L.A.Hit (1985), N.Kokorev, B.Chernov (2008), K.V. Bogomolov, V.V. Yarankin (2011) xabar berishicha, askosferoz ko'pincha bahor-yoz davrida namoyon bo'ladi, maksimal rivojlanish iyun-avgust oylarida sodir bo'ladi. O.F.ning so'zlariga ko'ra. Grobova, L.N. Guzevoy, Z.E. Rodionova, T.V. Konovalova, Yu.M. Batueva (1992), muhim sabablardan biri ekanligi qayd etilgan Askosferozning paydo bo'lishi - bu asalarilarning tabiiy qarshiligini zaiflashtiradigan, disbakterioz va metabolik kasalliklarni keltirib chiqaradigan antibiotiklarni va ayniqsa akaritsidlarni nazoratsiz ishlatishdir. Shu munosabat bilan ishchi asalarilar, dronlar va malikalar patogenning tashuvchisi hisoblanadi. F.M.ning so‘zlariga ko‘ra. Alekseenko, V.A. Revenok, M.A. Chepurko (1991), L.N. Borodina (2006), askosferoz qo'zg'atuvchilarini aniqlash uchun tahlil qilish uchun kasal va o'lik lichinkalar, qo'g'irchoqlar, ari nonlari, shuningdek, 50 g gulchanglar bilan 10 g chuqurchalar namunalarini yuborish kerak. N. Kokorev, B. Chernov (2008) ma'lumotlariga ko'ra, oksalat va sut kislotalari kabi ko'plab kimyoviy moddalar, ular davolayotgan ob'ektlarning namligi va kislotaliligini oshirish orqali, aksincha, qo'ziqorinning o'sishi va rivojlanishini qo'zg'atishi mumkin, keyinchalik zoti sezgirligini yo'qotadi. A. Borchert (1939) ma'lumotlariga ko'ra, qo'ziqorin kollektsiyada 15 yil saqlanganidan keyin o'stirilgan. IN VA. Poltev, E.V. Neshataeva (1977) ari koloniyalari uyalarida qo'ziqorin sporalari o'nlab yillar davomida saqlanib qolishi mumkinligiga ishonadi. R.J. Xeyl, D.M. Menapase (1980), N.I. Najafov (