KREDITLARNING INFLYATSIYAGA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada inflyatsiya nimaligi tugrisida, kredit haqida va uning inflyatsiyaga qanaqa ta’sir etishi yoritib berilgan. Kalit so’zlar. Ibflyatsiya, kredit, pul massasi, bank, investitsiya, texnologiyalar, Evropa ittifoqi, АКТ. Inflyatsiya – xarid qobiliyatining bosqichma-bosqich yo‘qolishi bo‘lib, vaqt o‘tishi bilan tovarlar va xizmatlar narxlarining keng miqyosda ko‘tarilishida namoyon bo‘ladi. Inflyatsiya darajasi tanlangan tovarlar va xizmatlar savatining bir yil davomida o'rtacha narxining oshishi sifatida hisoblanadi. Yuqori inflyatsiya narxlarning tez o'sishini anglatadi, past inflyatsiya esa narxlarning sekinroq o'sishini anglatadi. Inflyatsiyani deflyatsiya bilan solishtirish mumkin, bu narxlar pasayganda va sotib olish qobiliyati oshganida sodir bo'ladi. Pul massasining o'sishi inflyatsiyaning ildizidir, ammo bu iqtisodiyotdagi turli mexanizmlar orqali amalga oshirilishi mumkin. Inflyatsiyaning boshqa sabablari orasida narxlarning ko'tarilishiga olib kelishi mumkin bo'lgan ta'minotdagi qiyinchiliklar va asosiy tovarlarning etishmasligi kiradi. Inflyatsiya sodir bo'lganda, pul o'zining xarid qobiliyatini yo'qotadi. Bu har qanday sektorda yoki butun iqtisodiyotda sodir bo'lishi mumkin. Inflyatsiyani uch turga bo'lish mumkin: talab inflyatsiyasi, xarajatlar inflyatsiyasi va ichki inflyatsiya. Talab inflyatsiyasi pul va kredit taklifining o'sishi tovar va xizmatlarga bo'lgan umumiy talabni iqtisodiyotning ishlab chiqarish quvvatidan tezroq o'sishini rag'batlantirganda yuzaga keladi. Bu talabni oshiradi va narxlarning oshishiga olib keladi. Xarajat inflyatsiyasi ishlab chiqarish jarayoniga kirish orqali baholarning oshishi natijasidir. Pul va kredit taklifiga qo'shimchalar tovar yoki boshqa aktiv bozorlariga yo'naltirilsa, barcha turdagi oraliq tovarlar uchun xarajatlar oshadi. Bu, ayniqsa, asosiy tovarlarni etkazib berishda salbiy iqtisodiy zarba bo'lganda yaqqol namoyon bo'ladi. Ichki inflyatsiya adaptiv kutishlar yoki odamlar hozirgi inflyatsiya darajasi kelajakda davom etishini kutishlari haqidagi g'oya bilan bog'liq. Tovarlar va xizmatlar narxi oshgani sayin, odamlar kelajakda shunga o'xshash tezlikda doimiy o'sishni kutishlari mumkin. Shuning uchun ishchilar turmush darajasini saqlab qolish uchun ko'proq xarajatlar yoki ish haqi talab qilishlari mumkin. Ularning ish haqining oshishi mahsulot va xizmatlar narxining oshishiga olib keladi va bu ish haqi va narx spirali davom etadi, chunki bir omil ikkinchisini qo'zg'atadi va aksincha. Kredit (lot. creditum – qarz, credo – ishonaman, maqullayman) – pul mablagʻlari, tovar va xizmatlarni kelishilgan ustama (foiz) toʻlab qaytarib berish sharti bilan maʼlum muddatlarga qarzga berish. Qarzga mablagʻ beruvchi tomon kreditor (davlat, bank, korxona, xususiy shaxs va boshqalar), ssuda oluvchi tomon esa debitor (qarzdor) deyiladi. Kredit atamasi kelajakda qiymati yoki asosiy qarzni to'lash evaziga boshqa tomonga pul summasi qarzga beriladigan kredit vositasi turiga ishora qiladi. Ko'pgina hollarda, qarz beruvchi asosiy qiymatga foizlar yoki moliyaviy to'lovlarni ham qo'shadi, qarz oluvchi asosiy qarzga qo'shimcha ravishda to'lashi kerak. Kredit iqtisodiyotda muhim vazifalarni bajaradi, ularning orasida moliya resurslarini qayta taqsimlash asosiy oʻrinda turadi. Kredit yordamida kapitalni bir tarmoqdan 52 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo ikkinchisiga, bir mulkdordan boshqasiga oqib oʻtishi taʼminlanadi. Shu bilan ishlab chiqarishni kengaytirish, iqtisodiy rivojlanishni jadallashtirish, mablagʻlarni kapital qoʻyishning eng foydali va istiqbolli yoʻnalishlarida toʻplash imkoniyatlari yuzaga keladi. Kredit resurslarini banklar tomonidan tartibga solish mexanizmlari yordamidapul aylanmasi toraytiriladi yoki kengaytiriladi, toʻlovga qobil talabning koʻpayishi yoki qisqarishi yuz beradi, bu esa, oʻz navbatida, ishlab chiqarish rivojiga ragʻbat beradi. Pul massasining o'sishi inflyatsiyaning ildizidir. Mamlakatning pul taklifi pul-kredit organlari tomonidan ko'paytirilishi mumkin. Banklar tomonidan ushlab turilgan past stavkalar va zaxiralar, ehtimol, pastroq stavkalarda qarz olishga bo'lgan talabning oshishiga olib keladi va banklar kreditlash uchun ko'proq pulga ega bo'ladi. Natijada iqtisodiyotda ko'proq pul bo'ladi, bu esa inflyatsiyani keltirib chiqaradigan xarajatlar va tovarlarga talabning oshishiga olib keladi. Inflyatsiya sharoitga qarab kreditorlar yoki qarz oluvchilarga foyda keltirishi mumkin. Inflyatsiya tovarlar va xizmatlar narxining umumiy o'sishi va xarid qobiliyatining pasayishi bilan sodir bo'ladi. Bu qarz oluvchilarga foyda keltirishi mumkin, chunki bu ularga qarzlarni qadrsizlangan pul bilan to'lash imkonini beradi. Biroq, u kreditorlarga ham foyda keltirishi mumkin, chunki u narxlarni oshiradi va kreditga talabni oshiradi. Inflyatsiyaning asosiy qoidasi shundaki, u vaqt o'tishi bilan valyuta qiymatining pasayishiga olib keladi. Boshqacha qilib aytganda, hozirgi naqd pul kelajakdagi naqd puldan qimmatroqdir. Sh