Проблемы финансовой безопасности текстильных предприятий Узбекистана

Аннотация

In this article has been revealed the role of the textile industry in Uzbekistan in the country's economy. In addition, the factors affecting the financial security of textile enterprises were identified and scientific and practical recommendations were developed to address them. Keywords: economic security, financial security, textile industry, sewing, financial independence. Кириш. Ўзбекистоннинг тўқимачилик са- Корея Республикаси, Хитой, Сингапур, Эрон, ноати иқтисодиётнинг тез ривожланаётган сег- Исроил, АҚШ ва бошқа давлатлар. 2016 йилда ментларидан бири бўлибгина қолмай, балки янги сотиш бозорларига чиқишга муваффақ чет эл инвестицияларини жалб қилиш, маҳсу- бўлган давлатлар – Покистон, Грузия, Хорватия, лот экспорт қилиш борасида етакчи соҳа ҳисоб- Нигерия ва қатор бошқа давлатлар ҳисоб- ланади. ланади. Россия ва МДҲ давлатлари Ўзбекистон Ўзбекистоннинг тўқимачилик маҳсулот- тўқимачилик корхоналарининг маҳсулотлари- лари дунёнинг 50 дан зиёд мамлакатларига ни энг кўп ҳажмда импорт қилувчи давлатлар- экспорт қилинади. Асосий экспорт бозорлари – дир. Экспортнинг 51 фоизи айнан шу давлат- бу МДҲ давлатлари, биринчи ўринда, Россия, ларга тўғри келади, 21 фоизи Жанубий Осиё шунингдек Лотин Америкаси давлатлари, ЕИ, мамлакатларига, 12 фоизи Европага, 8 фоизи Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 5 23 САНОАТ ИҚТ ИСОДИЁТИ Яқин Шарқ ва Африкага экспорт қилинади. гини, ликвидлилигини ва такрор ишлаб чиқа- Тўқимачилик ва тикув-трикотаж маҳсулоти ришни кенгайтириш қобилиятини сақлаган экспорти кўрсаткичлари 2016 йилда 1,2 млрд. ҳолда, режали ривожлантириш қобилияти ту- АҚШ долларини ташкил этди. [12] шунилади.[7] Муаммони ўрганганлик даражаси. МДҲ Горячева К.С.нинг таърифига кўра, давлатларида молиявий хавфсизликни ўрга- молиявий хавфсизлик - бу биринчидан, корхона ниш билан кўплаб иқтисодчи олимлар шуғул- томонидан фойдаланиладиган молиявий воси- ланишган. Масалан Украина олимлари ораси- талар, технологиялар ва хизматлар тўплами- дан И.А.Бланк[1], А.Г.Загородний[2], Г.Л.Вознюк нинг мувозанати ва сифати, иккинчидан, ташқи ларни алоҳида кўрсатиш мумкин. Рус олимла- ва ички таҳдидларга қаршилик кўрсатиш, учин- ридан В.К. Сенчагов[3], В.А. Богомолов[4], чидан, корхона молиявий тизимининг молия- В.Ф.Гапоненко[5] ва бошқ. молиявий хавфсиз- вий манфаатлари, мақсад ва вазифалари-ни ликни ўрганишга муҳим ҳисса қўшишган. етарли миқдорда молиявий ресурслар билан Дастлаб, “молиявий хавфсизлик” тушун- таъминлашни амалга ошириш қобилияти, тўр- часи иқтисодий хавфсизликнинг бир қисми тинчидан, бутун молия тизимининг ривожла- сифатида кўриб чиқилган ва мустақил элемент нишини таъминлайдийдиган молиявий ҳолат- сифатида ажратилмаган. Шунинг учун “молия- дир[8]. вий хавфсизлик” тушунчасининг вужудга ке- Маҳаллий олимлардан Ҳ.П. Абулқосимов- лиш тарихини иқтисодий хавфсизлик тарихи нинг таърифига кўра: “Молиявий хавфсизлик сифатида кўриб чиқиш мумкин. мамлакат ва унинг ҳудудлари ижтимоий- MaBiCo молиявий-таҳлилий марказининг иқтисодий барқарорлиги ва ривожланиши учун энциклопедиясида молиявий хавфсизлик зарур молиявий шароит ва ресурсларнинг яра- (ингл. financial security) деганда, корпоратив тилганлиги, молиявий тизимнинг яхлитлигини тузилмаларни, микродаражада хўжалик юри- сақлаш ҳамда ички ва ташқи иқтисодий манфа- тувчи субъектларнинг молиявий фаолиятини атлар таҳдидига муваффақиятли қаршилик ҳимоя қилиш бўйича кўриладиган чора-тадбир- кўрсатишни ифодалайди. Бу хавфсизлик пул, лар, усуллар ва воситалар тўплами бўлган ту- бюджет, кредит, солиққа тортиш ва валюта шунча тушунилади[11]. тизимларида вужудга келадиган таҳдидлар- Иқтисодчи олим Гукова А.В.нинг фикри- нинг олдини олиш, улардан муҳафазаланишни ча, корхона молиявий хавфсизлигининг моҳия- ўз ичига олади”[9]. ти корхона корпоратив стратегиясининг мақ- Бошқа яна бир маҳаллий молиячи олим садларига мувофиқ, ноаниқ ва рақобат муҳити- Бурханов А.У. томонидан молиявий хавфсизлик да молиявий стратегияни мустақил равишда ва корхонанинг молиявий хавфсизлигига чу- ишлаб чиқиш ва амалга ошириш қобилиятига қурроқ таъриф берилган: асосланган. Яъни, молиявий хавфсизлик кор- - мамлакат молиявий хавфсизлиги – мо- хонанинг шундай ҳолатики, у: лиявий муносабатлар субъектларининг барча 1) узоқ муддатли даврда корхонанинг даражадаги молиявий манфаатларини ҳимоя молиявий мувозанатини, барқарорлигини, тў- қилиш; лов қобилиятини ва ликвидлигини таъмин- - миллий иқтисодиёт ва унинг тармоқла- лашга имкон беради; рини молиявий ресурсларга бўлган талаблари- 2) корхонани барқарор кенгайтириш учун ни қондириш ва тегишли мажбуриятларни корхонанинг молиявий ресурсларга бўлган амалга ошириш учун ликвидли активлар билан эҳтиёжларини қондиради; таъминлаш; 3) корхонанинг етарли молиявий муста- - молия тизимининг барқарорлиги ва қиллигини таъминлайди; салбий таъсирларга чидамлилик ҳолати; 4) корхонага молиявий зарар етказишни - миллий иқтисодий тизим фаолиятини ёки капитал таркибини салбий ўзгартиришни самарали ташкил этиш ва домий иқтисодий ёки корхонани мажбуран тугатишни кўзда ўсишни таъминлаш бўйича молиявий и