Необходимость использования современных методов в свободных экономических зонах

Аннотация

The existence of 22 free economic zones in the Republic of Uzbekistan and their various legal and organizational forms make it necessary to implement modern opportunities for the development of these free economic zones. One such modern tool is the introduction of clustering, business incubators and venture financing in free economic zones. The article examines the main problems in the free economic zones of Uzbekistan and the possibilities of implementing a system of clustering, business incubators and venture financing. Keywords: free economic zone, clustering, business incubator, venture financing, privileges and preferences. Кириш. Мамлакатимизда 22 та турли этади. Ушбу илмий мақола ҳам ушбу восита- таснифдаги эркин иқтисодий ҳудудлар таш- ларнинг эркин иқтисодий ҳудудда қўллани- кил этилиб, уларнинг инвестицион жозиба- лиш йўналишларига асосланади. дорлиги ортиб, фаолият йўналишлари кенга- Таҳлил ва натижалар. Ўзбекистон йиб бормоқда. Республикаси ҳуқуқий ҳужжатларига муво- Хорижий мамлакатлар тажрибасида эр- фиқ мамлакатда эркин иқтисодий зоналар- кин иқтисодий ҳудудларнинг фаолияти тад- нинг эркин савдо зоналари; эркин ишлаб чи- қиқ этилганда улар тажрибасида кластер- қариш зоналари; эркин илмий-техникавий лаш тизимидан кенг фойдаланилганини, ва бошқа зоналар тарзида тузилиши мум- технопаркларда инновацион тадқиқотлар кин[6]. Муаллиф томонидан олиб борилган венчур фондлари орқали молиялаштирили- тадқиқотга мувофиқ, эркин иқтисодий ҳу- шини ва мамлакатда тадбиркорликни ри- дудлар учта йирик гуруҳга бўлинади (1- вожлантириш ҳамда молиялаштириш биз- расм). нес-инкубаторларни қўллаб-қувватлаш ор- 1. Махсус эркин иқтисодий ҳудудлар- қали амалга ошишини кўрамиз. ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатиш, эркин Ўзбекистонда ҳам эркин иқтисодий ҳу- савдо ҳудудлари, эркин тадбиркорлик ҳудуд- дудлар фаолиятини ривожлантириш ва ин- лари, агро ва технологик ҳудудлар сингари новацион маҳсулотларни ишлаб чиқариш йирик гуруҳларни ўз ичига олиб, фаолият имкониятларини ошириш мақсадида ишлаб турининг маълум йўналишига ихтисослаша- чиқаришни кластерлаш, инновацион фао- ди. ЭИЗ резидентларига бериладиган имтиёз лиятни венчур молиялаштириш ва бизнес- ва преференциялар ҳам уларнинг фаолия- инкубаторларни ташкил этиш орқали инно- тидан келиб чиққан ҳолда мослаштирилади. вацион тадбиркорликни ривожлантириш Масалан, эркин савдо ҳудудларида портлар- мумкин. Аммо қайси таснифдаги эркин иқти- нинг харажатлари оптималлаштирилади, содий ҳудудда қандай инновацион воситани импорт ўрнини босувчи маҳсулот ишлаб чи- қўллаш илмий таҳлил ва тадқиқотни талаб қаришга йўналтирилган ҳудудларда ЭИЗга Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 4 190 МИНТАҚА ИҚТИСОДИЁТИ олиб кириладиган хом-ашёга ва ишлаб чиқа- вацион тадқиқот ва ишлаб чиқариш учун им- ришга солиқ имтиёзлари тақдим этилади. тиёзлар тақдим этилади. 2. Комплекс ЭИЗлар махсус ЭИЗлар- 3. Эркин иқтисодий ҳудудларнинг нинг бир нечтаси фаолиятини ўзида мужас- учинчи тури трансчеравий ЭИЗлар бўлиб, самлаштиради ва тақдим этиладиган имтиёз ўзида мамлакаларнинг ўзаро чегарадош ҳу- ҳамда преференциялар ҳам шунга мувофиқ- дудларидаги савдо ва логистика имтиёзла- лашади. Масалан, бир пайтнинг ўзида савдо рини мужассамлаштиради. ва ишлаб чиқариш учун имтиёзлар ёки инно- 1-жадвал Эркин иқтисодий зоналарда қўлланиладиган имтиёзлар Эркин иқтисодий зонанинг тури Қўлланиладиган имтиёзлар Махсус эркин иқтисодий зоналар 1. Эркин савдо ҳудудлари Соддалаштирилган виза ва божхона режими, даромад солиғи - Эркин портлар таътиллари - Консигнацион омбор - ер солиғидан имтиёзлар, соддалаштирилган божхона режими - Duty free - божхона божлари ва ижара ҳақидан озод этилиши 2. Хизмат кўрсатиш ҳудудлари - Норезидентларни рўйхатдан ўтказишнинг соддалаштирилган - Оффшор ҳудудлари режими, даромад ва фойда солиғидан озод этилиши - Эркин туризм зоналари - Ер, даромад ва фойда солиғидан имтиёзлар берилади 3. Қишлоқ хўжалик (агро) зоналар Лизинг, ер, даромад ва фойда солиғи, ривожланган инфрату- зилма, субсидиялар 4. Инновацион зоналар - Малакали ходимлар ва тадқиқотчиларни юқори ҳақ тўланади- - Технопарк ган иш ва уй билан таъминланади, пасайтирилган фойда ва - Технополис мулк солиғи 5. Эркин ишлаб чиқариш ҳудудлари импорт хом-ашё ва асбоб-ускуналар учун пасайтирилган бож- - импорт ўрнини босувчи маҳсулот хона божлари, субсидиялар, корхонани расмийлаштиришнинг ишлаб чиқаришга йўналтирилган соддалаштирилган тизими ҳудудлар - ҚҚСни қайтариш тизими, даромад солиғининг пасайтирилган - ставкаси, инновацион асбоб-ускуналарни импорт қилиш учун - Экспортга йўналтирилган маҳсулот пасайтирилган божхона божлари, корхонани расмийлаштириш- ишлаб чиқарувчи ҳудудлар нинг соддалаштирилган тизими 6. Эркин тадбиркорлик ҳудудлари Даромад, фойда, ҚҚСнинг пасайтирилган ставкаси қўлланилади Комплекс зоналар Импорт хом-ашё ва асбоб-ускуналар учун пасайтирилган божхона божлари, субсидиялар, давлат инвестициялари, ер ижарасидан чегирмалар Трансчегаравий эркин иқтисодий зоналар 1. Трансчегаравий - Божхона божлари ва солиқлардан озод этиш, товарларни сақ- лаш учун