Эконометрическая оценка эффективности производства мяса при рациональном использовании пастбищ

Аннотация

Ушбу мақолада Қорақалпоғистон Республикасида яйловлардан фойдаланиш самарадорлиги корреляцион-регрессион таҳлиллар асосида баҳоланган. Олинган натижаларга кўра чорва моллари сони билан яйловлар орасидаги тескари, ҳар бир қорамолдан олинган гўшт миқдори орасида мусбат боғлиқлик мавжудлиги аниқланди. Калит сўзлар: чорвачилик, қорамоллар, пичанзор ва яйловлар, озуқа-ем, эконометрик моделлар. Аннотация: В данной статье приведена оценка на основе проведенных корреляционно-регрессионного анализа эффективности использования пастбищ в Республике Каракалпакстан. На основе полученных результа- тов определилось, что между количеством поголовья скота и пастбищ обратная, а так же между объемом мяса получаемого с каждого поголовья существует отрицательная связь. Ключевые слова: скот, крупный рогатый скот, сенокосы и пастбища, корма, эконометрические модели. Annotation: In this paper evaluated the effectiveness of pasture use in the Republic of Karakalpakstan on the basis of correlation-regression analysis. The results showed that there was an inverse relationship between the number of livestock and pastures, a positive correlation between the amount of meat obtained from each cattle. Key words: livestock, cattle, hayfields and pastures, forage, econometric models. Аҳолини қишлоқ хўжалиги маҳсулот- даромадларини ошириш бўйича қатор чора- ларига бўлган талабини тўлақонли қонди- тадбирлар амалга оширилиб келинмоқда. риш, бозорлардаги барқарорликни таъмин- Мазкур йўналишда амалга оширилаёт- лаш, хусусан аҳоли даромадлари ошаётган ган чора-тадбирлар ҳуқуқий асосини таъ- бир даврда уларни чорвачилик маҳсулотла- минлашда Ўзбекистон Республикаси Прези- рига талабини янада тўлароқ қондириш эва- дентининг 2019 йил 7 ноябрдаги “Қорақал- зига юқори колорияга эга бўлган маҳсулот- поғистон Республикасида чорвачилик тар- лар билан таъминлаш, қишлоқ аҳолиси моқларини жадал ривожлантириш чора-тад- бирлари тўғрисида”ги ПҚ-4512-сон Қарори Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 4 156 САНОАТ ИҚТИСОДИЁТИ алоҳида аҳамият касб этади[1]. Ушбу қарор- да соҳа самарадорлигини таъминлаш ўз да ҳудудий жиҳатдан катта бўлган ҳамда навбатида, етиштирилган маҳсулотларни чорвачилик маҳсулотлари етиштиришда сақлаш ва қайта ишлаш инфратузилмасини ўзига хос устунликларга эга Қорақалпоғис- ҳам мавжуд бўлишини талаб қилади. тон Республикасини Бўзатов, Мўйноқ, Тахта- Бизнинг фикримизча Тахтакўприк ва кўпир ва Қўнғирот туманларини чорвачи- Қораузак туманларида чорва моллари учун ликка ихтисослаштириш, ушбу ҳудудларда яйлов ерлар ва озуқа базасини шаклланти- замонавий чорвачилик комплексларини иш- риш имконияти мавжудлиги, ушбу туман- га тушириш, яйлов ва пичанзорлардан сама- ларда чорвачилик маҳсулотларини қайта рали фойдаланиш ҳисобига аҳолининг чор- ишлаш, жумладан сут маҳсулотларини қайта вачилик маҳсулотлари, айниқса, гўшт ва сут ишлаш, чарм маҳсулотларини ишлаб чиқа- маҳсулотларига бўлган эҳтиёжини таъмин- ришни йўлга қўйиш масаласига ҳам алоҳида лаш даражасини яхшилаш ҳамда даромади- эътибор қаратишни талаб қилади. ни ошириш бўйича бир қатор чора-тадбир- Қорақалпоғистон Республикасида чор- ларни амалга ошириш белгиланган. вачиликни ривожланиши бўйича мавжуд ҳо- Туманлар чорвачиликнинг ўзига хос латни инобатга олган ҳолда, яйловлар билан бўлган ҳайвонот ва ўсимлик дунёсига эга бў- қорамоллар, қўй эчкилар сони ҳамда чорва- либ, улардан самрали фойдаланишни йўлга чилик маҳсулотлари етиштиришдаги маҳ- қўйиш жуда муҳим долзарб масалалардан сулдорлик орасидаги жуфт корреляция ҳисобланади. коэффициентларини ҳисоблаш асосида таҳ- Қорақалпоғистон Республикаси яйлов- лил қилиб ўтмоқчимиз (2-жадвал). лари чўл ва ярим чўл табиий-иқлим минта- Корреляцион таҳлил натижаларига кў- қасида жойлашган. Ем-хашакбоп ўтларнинг ра яйловлар ҳажми билан қорамоллар ҳамда ҳосилдорлиги қумли тупроқларда ўртача 2,5 қўй ва эчкилар сони орасидаги юқори кор- ц/га, гипсли тупроқларда 1,5 ц/га қуруқ мас- реляцион боғлиқлик мавжуд. Бироқ бошқа сани ташкил этади. Чорва моллари бош со- томондан натижалар чорвачилик маҳсулот- нининг динамикаси барқарор ўсиш суръати- лари етиштириш, уларнинг маҳсулдорлиги га эга, айниқса, деҳқон хўжаликларида юқо- билан яйловлар ҳажми орасида тескари кор- ри ўсиш кўрсаткичи кузатилади. Яйлов май- реляцион боғлиқлик мавжудлигини кўрсат- дони барқарорлиги сақланмоқда, улар ту- моқда. Фақат гўшт етиштиришдаги маҳсул- манлар бўйича тенг тақсимланмаган[2,12-б]. дорлик билан яйловлар ҳажми орасидаги Қорақалпоғистон Республикасида бу- корреляция коэффициентлари катта бўлма- гунги кунда 1709 минг гектар пичанзор ва ган мусбат қийматга эга бўлмоқда. яйловлар мавжуд бўлиб, қорамоллар Яйлов майдони, қорамоллар ҳамда қўй 1057947 бошни, қўй ва эчкилар 1031788 ва эчкилар сони билан чорвачилик маҳсулот- бошни ташкил қилади (1-жадвал). лари етиштириш маҳсулдорлиги орасидаги Келтирилган маълумотлар асосидаги корреляция коэффициентлари манфий қий- қиёсий таҳлил натижаларига кўра қорамол- матга эга бўлмоқда. Бундан кўринадики ҳу- лар сони билан пичанзор ва яйловларни ту- дудда яйловлардан