КОМПЛЕКСНЫЙ-ИННОВАЦИОНОГО МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ РЕГИОНАЛЬНОЙ ПРОМВШЛЕНОСТИ (НА ПРИМЕРЕ НАМАНГАНСКОЙ ОБЛАСТИ)

Аннотация

In this article , the industrial development mechanism developed to increase the industrial potential of Namangan region is proposed. Scientific proposals and practical recommendations aimed at complex-innovative development of Namangan region have been developed. The connection between the industry and the socio-economic development of the region, its impact on economic growth and the well-being of the population is scientifically based. The current state of socio-economic development trends in the region is evaluated. The main factors and characteristics of the development of economic growth and increase in population income are described with a deep analysis of the existing natural economic potential. Key words: innovation, mechanism, diversification, modernization, investment, GDP, GRP, Specialization, Complexity, Mass, Region, Employment, Infrastructure. Кириш. Наманган вилоятининг ижтимоий-иқтисодий салоҳияти,ҳозирги даврдаги тараққиётда эришаётган ютуқларини Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш.Мирзиёев қуйидагича таърифлайди: “Наманган вилояти юртимизнинг тез ва илдам тараққий этиб бораётган ўлкаларидан бири саналади.(07.02.2022) Дарҳақиқат, кейинги йилларда Наманган вилоятида ҳам кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари сони йилдан-йилга кўпайиб бормоқда. Масалан, ўтган йили 1650 дан ортиқ янги кичик бизнес субъекти ташкил этилиб, уларнинг умумий сони 15731 тага, вилоят ялпи ҳудудий маҳсулотдаги улуши 80,2 фоизга, саноатдаги улуши 61,9 фоизга етди. Ҳудудда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни жадал ривожлантириш, рағбатлантириш ва қўллаб-қувватлаш мақсадида жорий йилнинг 2022 йилнинг январь-март ойлари давомида 95 млрд.сўм миқдорида кредит маблағлари ажратилган (Қарор, 2022). Адабиётлар шарҳи. Япон иқтисодичиси Томако Широяманинг “Modern Global Trade and the Asian Regional Economy“ номли монографиясида ҳудудлар ривожлаништиинг асосий драйвери саноат ривожланиши билан бевосита боғлиқлиги ёзилган (Широяма, 2020) Шунингдек, Armstrong, Taylorнинг (2021) “Regional economics and policy” китобида ҳудудларни комплекс-инновацион ривожлантиришда университет-бизнес тамойили муҳим эканлигини эътироф этган. Саноат соҳасида Портернинг (2008) саноат тармоғининг ривожланиш даражаси ва бозордаги ҳиссаси ўртасидаги муносабат бўйича фикрлари муҳим аҳамиятга эга. У саноат корхоналарининг фаолияти ва фойда олишида уларнинг тармоқдаги ривожланиш даражаси ҳамда бозордаги ҳиссаси энг асосий кўрсаткичлар сифатида қаралмаслиги лозим деб ҳисоблаган. Бундай кўрсаткичлар эҳтимолий пул оқимлари ва молиявий воситаларга талабни аниқ кўрсатувчи ишончли кўрсаткичлар эмаслиги, саноат корхоналарининг самарали фаолиятида рақобат кураши стратегияси алоҳида ўрин эгаллашини таъкидлаган. Технологик укладлар бир неча босқичдан иборатлиги уларнинг мураккаб ички тузилмага эгалигини кўрсатади. Глазьевнинг (2010) фикрича, асосий технологик бирликлар технологик тузилманинг ядросини ташкил этади. Бундай ядроларни яратишда иштирок этувчи технологик янгиликлар―асосий омил номини олган. Ташувчи тармоқларда янгиликларнинг тарқалиши билан боғлиқ ҳаракатланувчи саноат тармоқлари юзага келади. Ўз навбатида, бундай тармоқларга ―асосий омилни 475 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart www.e-itt.uz интенсив равишда истеъмол этувчи ҳамда ундан фойдаланишга энг яхши мослашувчи тармоқлар киради. Улар янги технологик укладларнинг ёйилиши ҳамда ишлаб чиқаришни оммавий янгилаб боришида муҳим ўрин тутади. Замонавий коммуникация, робот технологиялари, янги технологик кашфиёт ва бошқалар янги технологик уклад омили ҳисобланади. Ривожланган мамлакатларда бешинчи технологик уклад маҳсулотлари ЯИМнинг катта қисмини ташкил этмоқд (Кушлин, 2008). Санто (2011) инновацияни ―ғоялар ва кашфиётлардан амалда фойдаланиш асосида энг зўр маҳсулот ва технологияларни ишлаб чиқаришга олиб келувчи техник ва иқтисодий жараѐн деб таъриф берган ҳолда, инновация иқтисодий фойда олишга қаратилган бўлса, у ҳолда янги маҳсулотнинг бозорда пайдо бўлиши ва қўшимча даромадга олиб келади, деб таърифлаган. Розенберг ва Бирдцелл (2020), Растворцева (2020) ғарб мамлакатлари саноатининг иқтисодий ривожланишини узлуксиз имкониятларни ўрганиш ва кейинги ўсишга ижобий таъсир этувчи ўзгаришларга мослашиш,яъни инновация орқали амалга ошганлиги билан боғлайдилар. Друкернинг (2009) фикрича эса, инновация тадбиркорларнинг алоҳида воситаси бўлиб, у орқали улар бизнес ва хизматнинг янги турини амалга оширишга ҳаракат қиладилар. Тадқиқот методологияси. Статистик гуруҳлаш, тизимли ва қиёсий таҳлил, математик моделлаштириш, кузатув, эксперт хулосаси каби усуллардан фойдаланилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Наманган вилояти ва унинг туман, шаҳарлари саноат мажмуасини ўрганиш таҳлилига кўра, саноат мажмуасининг ҳозирги ривожланиши экстенсив характерга эга бўлишига қарамай, мавжуд салоҳият юқори технологик маҳсулотларни ишлаб чиқариш имконини беради. Бу эса тармоқдаги рақобатбардошликни оширади ва минтақа саноатини ривожлантириш стратегиясини ишлаб чиқиш заруратини белгилайди. Умуман о