АНАЛИЗ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ СМАРТ-ТЕХНОЛОГИЙ ПРИ НАЛОГООБЛОЖЕНИИ КОНФИДЕНЦИАЛЬНОЙ ЗАНЯТОСТИ И ДОХОДОВ В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

The dissertation article explores the essence and highlights the structural elements of the informal sector of the economy, and reveals the content of the category of the informal economy from the point of view of taxation. Based on a review of theoretical literature, international practice and analysis of the situation in Uzbekistan, proposals and practical recommendations for the effective use of taxation mechanisms in containing and reducing the size of the shadow economy have been formed. Keywords: informal economy, uncontrolled economy, shadow economy, criminal economy, informal employment, taxpayers, tax instruments, taxation mechanisms, tax burden. Кириш. Мамлакатда солиқ юкини солиқ ту ловчилар у ртасида адолатли тақсимлаш ва бозорда ҳалол рақобат муҳитини шакллантиришда самарали солиқ маъмуриятчилигини ташкил этиш муҳим аҳамият касб этади. Солиқ назоратининг самарадорлиги эса солиқ ту ловчилар ва солиқ объектларини ту лиқ қамраб олинганлиги, солиқ мажбуриятлари ҳисобини ту ғри ва аниқ юритилиши ҳамда солиқ назоратини муваффақиятли амалга оширилиши билан белгиланади. Иқтисодии фаолият турлари ва шакллари кундан-кунга кенгаи иб борае тган замонавии дуне да солиқ базасини ту лиқ қамраб олишни фақатгина ахборот-технологиялари е рдамида, бизнес жарае нларни автоматлаштирган ҳолда амалга ошириш мумкин. Солиққа оид муносабатларни рақамлаштириш, идоралараро у заро электрон ахборот алмашишни кенгаи тириш ва замонавии таҳлил механизмларини и у лга қу и илиши солиқ объектларини ту лиқ қамраб олиш ва солиққа оид ҳуқуқбузарликларни олдини олишни таъминлаи ди. Дарҳақиқат, У збекистон Республикаси Президентининг 2010 и ил 8 январдаги “Республика солиқ органлари тизимини янада модернизация қилиш чора-тадбирлари ту ғрисида” ПҚ-1257-сон қарорига мувофиқ Давлат солиқ қу митасининг Ягона интеграциялаштирилган ахборот-ресурс базаси ташкил этилди. Ягона интеграциялаштирилган ахборот-ресурс базаси У збекистон Республикаси Солиқ кодексининг эски таҳрирдаги 84-моддасига ҳамда У збекистон Республикаси Президентининг 2012 и ил 30 октябрдаги “У збекистон Республикаси давлат солиқ хизмати идоралари ахборот-коммуникация тизими фаолияти самарадорлигини янада ошириш чора-тадбирлари ту ғрисида”ги ПҚ-1843-сон қарорига мувофиқ 50 дан ортиқ вазирлик ва идоралар билан интеграция қилиниб, давлат солиқ хизмати органлари фаолиятини янада автоматлаштириш ва солиқ ту ловчилар учун электрон хизматлар жории қилиш имкониятини тақдим этди. Маълумотлар базаларини у заро интеграция қилиш натижасида давлат ру и хатидан у тган тадбиркорлик субъектлари, бюджет ва бюджетдан ташқари махсус жамғармаларга ту ловлар, ку чмас-мулк объектлари ва улар бу и ича олди-сотди шартномалари ва бошқа шу каби 120 турдаги бошқа вазирлик ва идораларга тааллуқли маълумотларни электрон тарзда қабул қилиш и у лга қу и илди. Қу шимчасига, У збекистон Республикаси Президентининг 2020 и ил 30 октябрдаги “Яширин иқтисодие тни қисқартириш ва солиқ органлари фаолияти самарадорлигини ошириш бу и ича ташкилии чора-тадбирлар ту ғрисида” ПФ-6098-сон Фармони билан реал вақт режимида идоралараро электрон алоқа орқали солиқ органларига тақдим этиладиган қу шимча маълумотлар ру и хати тасдиқланган. Мазкур Фармонга мувофиқ У збекистон 357 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, mart www.e-itt.uz Республикаси Молия вазирлиги, «У збекистон республика товар-хомаше биржаси» АЖ, Кадастр агентлиги, «Ҳудудии электр тармоқлари» АЖ, Молия вазирлиги Ғазначилиги, «У зтрансгаз» АЖ ва «Ҳудудии газ тармоқлари» томонидан ҳам солиқ органларига қу шимча маълумотлар тақдим қилиниши белгиланди. Бугунги кунда Давлат солиқ қу митасининг Ягона интеграциялашти-рилган ахборот-ресурс базаси орқали 45 та электрон давлат хизматларидан, 40 дан ортиқ солиқ маъмуриятчилигига оид дастурии маҳсулотлар фои даланилмоқда. Солиқ ту ловчилар учун жории этилган электрон хизматлар доирасида солиқ ва молиявии ҳисоботларни тақдим этиш, солиқларни ту лаш, солиқ органларидаги шахсии карточка маълумоти билан танишиш, ортиқча ту ловни қаи тариб олиш е ки бошқа солиқ турига у тказиш, ҳисобварақ-фактура юбориш каби мажбуриятлар электрон тарзда бажарилиши мумкин. Бироқ, давлат солиқ хизмати органларининг маълумотлар базаси бир қатор вазирлик ва идоралар билан интеграция қилинганлиги, солиққа оид муносабатлар электрон ку ринишга у тказилганлигига қарамаи , иқтисодие тимизда солиққа оид ҳуқуқбузарлик ҳолатлари етарлича ку зга ташланмоқда. Адабиётлар шарҳи. Тадқиқот жарае нида адабие тларни у рганиш натижалари шуни ку рсатдики, хуфие на иытисодие т улушини камаи тиришда фуқороларнинг бандлилиги даражаси, солиққа оид ҳуқуқбузарликларни олдини олиш ва уларнинг ку ламини камаи тириш бу и ича муаллифларда турли фикр ва мулоҳазалар мавжуд. Жумладан, Артеменко ва бошқаларнинг (2017) фикрича, солиқ риски – давлат, ҳудудии муниципиалларнинг у з фаолиятидаги режалаштирилмаган молиявии и у қотишдир. Солиқ рискларининг юзага келиши ва жиловланмаслиги ҳар қандаи мамлакатнинг иқтисодии ҳолати учун катта и у қотишга сабаб бу лади. Шу сабабдан, ва