ВАЖНОСТЬ НАЛОГОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ И ЕЕ ИСТОРИЧЕСКАЯ ЭВОЛЮЦИЯ

Аннотация

Ушбу мақола солиқ ҳисоботининг тарихий эволюцияси ва замонавий аҳамиятини ҳар томонлама ўрганади. У қадимий цивилизациялардан замонавий иқтисодларгача бўлган солиққа тортишнинг келиб чиқишини кузатиб боради, асосий босқичларни, қонунчиликдаги ислоҳотларни ва вақт ўтиши билан солиқ ҳисоботи амалиётини шакллантирган технологик ютуқларни ўрганади. Шунингдек, солиқ ҳисоботининг фискал бошқарув, даромадларни шакллантириш, ижтимоий тенглик, шаффофлик ва иқтисодий ривожланишга кўмаклашишдаги аҳамияти таҳлил қилинади. Калит сўзлар: Солиқ ҳисоботи, тарихий эволюция, солиққа тортиш тизимлари, фискал бошқарув, даромадларни шакллантириш, ижтимоий тенглик, шаффофлик, иқтисодий ривожланиш, қонунчиликдаги ислоҳотлар, технологик ютуқлар, мувофиқлик, ҳисобдорлик, солиқ сиёсати, глобаллашув, рақамлаштириш, солиқдан қочиш, муаммолар, имкониятлар. ВАЖНОСТЬ НАЛОГОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ И ЕЕ ИСТОРИЧЕСКАЯ ЭВОЛЮЦИЯ Турсунова Гульноза Ровшановна Ташкентский государственный экономический университет Аннотация. В данной статье всесторонне исследуется историческая эволюция и современное значение налоговой отчетности. В нем прослеживается происхождение налогообложения от древних цивилизаций до современной экономики, рассматриваются основные вехи, законодательные реформы и технологические достижения, которые с течением времени сформировали практику налоговой отчетности. В нем также анализируется важность налоговой отчетности для содействия финансовому управлению, получению доходов, социальной справедливости, прозрачности и экономическому развитию. Ключевые слова: налоговая отчетность, историческая эволюция, системы налогообложения, налогово-бюджетное управление, получение доходов, социальная справедливость, прозрачность, экономическое развитие, законодательные реформы, технологические достижения, соблюдение требований, подотчетность, налоговая политика, глобализация, цифровизация, уклонение от налогов, проблемы, возможности. II SON - FEVRAL, 2024 634-64 63 3 4 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz IMPORTANCE OF TAX REPORTING AND ITS HISTORICAL EVOLUTION Tursunova Gulnoza Rovshanovna Tashkent State University of Economics Annotation. This article comprehensively explores the historical evolution and modern importance of tax reporting. It traces the origins of taxation from ancient civilizations to modern economies, examining major milestones, legislative reforms, and technological advances that have shaped tax reporting practices over time. It also analyzes the importance of tax reporting in promoting fiscal management, revenue generation, social equity, transparency and economic development. Key words: tax reporting, historical evolution, taxation systems, fiscal management, revenue generation, social equity, transparency, economic development, legislative reforms, technological advances, compliance, accountability, tax policy, globalization, digitization, tax avoidance, challenges, opportunities. Кириш. Солиқ ҳисоботлари солиққа тортишга оид жараёнда фаол иштирок этувчи воситалардан бири ҳисобланади. Албатта, барча ҳисобот шакллари сингари солиқ ҳисоботлари ҳам илмий тадқиқотлар учун таҳлилий амалларни бажариш жараёнида муҳим аҳамияга эга. Солиқ ҳисоботи замонавий жамиятларнинг асоси бўлиб, ҳукуматлар давлат хизматлари, инфратузилма ва ижтимоий таъминот дастурларини молиялаштириш учун зарур бўлган даромадларни йиғиш механизми бўлиб хизмат қилади. Қадимги цивилизациялардан замонавий иқтисодларга қадар солиқ ҳисоботининг эволюцияси нафақат бошқарув ва иқтисодий тузилмаларнинг ўзгарувчан динамикасини, балки молиявий шаффофлик ва ҳисобдорликка доимий эҳтиёжни ҳам акс эттиради. Ушбу муқаддима солиқ ҳисоботининг тарихий йўналиши ва замонавий аҳамиятини ўрганиш учун замин яратади, унинг солиқ-бюджет сиёсатини шакллантириш, қонунчиликка риоя этилишини рағбатлантириш ва ижтимоий-иқтисодий ривожланишни ривожлантиришдаги ҳал қилувчи ролини таъкидлайди. Адабиётлар шарҳи. Биз ушбу тадқиқот жараёнида тадқиқот предметига мос равишда умумий равишда солиқ ҳисоботларига аҳамият бериб, бугунги кунда ушбу тушунчанинг моҳиятига эътибор қаратмоқчимиз. Мазкур мавзу доирасида тадқиқотлар ҳали кўп ҳам ўрганилмаган. Чунки солиқ ҳисоботига оид масалалар одатда амалиётда кўп қўлланилиб, илмий жиҳатдан унчалик кўп тадқиқ этилмайди. Шу сабабли ҳам ушбу тушунча кўпинча амалий маълумотларда мавжуд бўлиб, назарий жиҳатидан кўриб чиқилмаган. Солиқ ҳисоботи каби тушунчалар бўйича олиб борилган илмий тадқиқотларнинг айримларига эътибор қаратган ҳолда баъзи тадқиқотларни кўриб чиқсак. Хусусан, Жаҳон банкининг ҳисоб-китобларига кўра, ривожланаётган мамлакатлардаги фирмаларнинг 54 фоизи солиққа тортиладиган даромадлар тўғрисида кам ҳисобот беришади (The World Bank. 2015), Артаванис ва бошқалар (2015) эса Европа мамлакатлари бўйлаб даромад йўқотишларининг тахминан 36 фоизини ҳисоблашди. Майдев (2001) бухгалтерия ҳисоби бўйича солиқ тадқиқотчилари кенгроқ фикр юритишлари ва иқтисод ва молиядан кўпроқ назария ва далилларни ўз ичига олишлари зарурлигини таъкидла