СУЩНОСТЬ И ВИДЫ ИНВЕСТИЦИОННЫХ РИСКОВ

Аннотация

Мақолада инвестицион рискларнинг моҳияти ва турлари бўйича илмий қарашлар ва таърифлар келтирилган. Таърифлар асосида инвестицион рискларни гуруҳлаштириш ва таснифлаш бўйича таклифлар берилган. Шунингдек таснифлаш мезонлари ва бошқариш омиллари баён этилган. Калит сўзлар: инвестиция, риск, риск омиллари, ноаниқлик, инвестицион риск, инвестицион рискларнинг гуруҳланиши. СУЩНОСТЬ И ВИДЫ ИНВЕСТИЦИОННЫХ РИСКОВ Хакимзада Мафтуна Юсуф кизи Ташкентский финансовый институт Аннотация. В статье представлены научные взгляды и определения о природе и видах инвестиционных рисков. На основе определениие даны предложения по группировке и классификации инвестиционных рисков. Также описаны критерии классификации и факторы управления. Ключевые слова: инвестиции, риск, факторы риска, неопределенность, инвестиционный риск, группировка инвестиционных рисков, NATURE AND TYPES OF INVESTMENT RISKS Hakimzada Maftuna Yusuf kizi Tashkent Financial Institute Annotation. The article presents scientific views and definitions on the nature and types of investment risks. Based on the definition, proposals for grouping and classifying investment risks are given. Classification criteria and management factors are also described. Key words: investments, risk, risk factors, uncertainty, investment risk, grouping of investment risks. Кириш. Инвестицион фаолиятнинг барча шакл ва кўринишлари риск билан боғлиқдир. Унинг муваффақиятли амалга оширилиши кўп жиҳатдан қуйидаги муаммони ҳал қилишдаги муваффақият даражаси билан белгиланади: рискларни самарали бошқариш мақсадида даромад ва рискнинг оптимал нисбатини топишдир. II SON - FEVRAL, 2024 665-6 6 7 6 1 5 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, fevral www.e-itt.uz Миллий бойликнинг ўсишини таъминлашнинг асосий воситаларидан бири инвестицион фаолияти бўлиб, бунда лойиҳа кўрсаткичларини ҳар томонлама таҳлил қилиш, шу жумладан инвестиция рискларини аниқлаш муҳим аҳамиятга эга. Инвестицион рисклар инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш жараёнида фойданинг тўлиқ олинмаслиги ёки йўқотилиши эҳтимоли туфайли юзага келади. Бу ҳолда риск объекти инвесторнинг мулкий манфаатларидир, яъни инвестиция қилган шахснинг ўз маблағларидир. Инвестицион рискларни маблағларни жалб қилиш усули ва лойиҳанинг ўзига хос хусусиятларига қараб таснифлаш мумкин. Корхоналар ўз фаолияти давомида юзага келиш жойи ва вақтга кўра бир-биридан фарқ қилувчи турли хил рисклар, уларнинг даражасига таъсир этувчи ташқи ва ички омиллар мажмуи билан дуч келадилар. Шу муносабат билан уларни таҳлил қилиш усуллари ва тавсифлаш усуллари фарқланади. Рискларнинг барча турлари ўзаро боғлиқ ва корхона фаолиятига бирдек таъсир қилади. Ушбу ҳолатлар рискларни оптималлаштириш бўйича қарорлар қабул қилишни қийинлаштиради, ҳамда муайян рисклар таркибини, шунингдек уларнинг пайдо бўлиш сабаблари ва омилларини чуқур таҳлил қилишни талаб қилади. Адабиётлар шарҳи. Тадқиқотчи олимлар Серая ва бошқалар (2018) инвестицион риска қўйидагича таъриф беришади, инвестицион риск – бу замонавий иқтисодиётдаги беқарор вазият, давлат ҳокимияти ва ўзини-ўзи бошқариш органларининг ҳаракатлари туфайли инвесторлар инвестицияларининг қадрсизланиши рискидир. Сафаров (2022) ўз тадқиқотларида бу борада қўйидагиларни таъкидлайди, яъни ҳар қандай ташкилот ўз фаолиятида инвестиция риски эҳтимолини ҳисобга олиши ва уни камайтириш ёки ундан бутунлай қочиш чораларини кўриши керак. Инвестицион рисклар – бу инвестиция фаолиятини амалга ошириш жараёнида фойдани олаолмаслик ёки йўқолиши эҳтимоли билан боғлиқ рисклардир. Шалаев ва бошқалар (2017) инвестиция вариантларини танлашда риск энг муҳим мезонлардан бири бўлиши ва шунга қараб объект танланиши керак. Бироқ, риск шароитида тўғри инвестиция қарорини қабул қилиш учун ҳар томонлама баҳолаш ва таҳлил керак. Шунга кўра, бу унинг пайдо бўлишига таъсир қилувчи омилларни таҳлил қилишни, шунингдек, рискнинг ўзига хос хусусиятларини ва муайян шароитларда намоён бўлишини ҳисобга олишни талаб қилади. Тадқиқотчи Кадирбаев (2016) фикрига кўра, инвестицион рискларни тўлиқроқ ўрганиш учун инвестицияларни таснифлашнинг энг муҳим масалаларини кўриб чиқиш муҳимдир. Энг аввало, инвестициялар инвестиция объекти мезонига кўра таснифланиши, ҳамда ушбу тасниф реал ва молиявий инвестицияларни ажратишга асосланади деб таъкидлайди. Жумладан, Тяхт (2009) инвестицион рисклар ташкилотнинг ташқи ва ички муҳитидаги ўзгарувчиларнинг инвестиция лойиҳасини амалга оширишга таъсири натижасида режалаштирилган фойдани олмаслик эҳтимоли сифатида тавсифланиши мумкин деб таъкидлайди. Козловский ва Кулик (2013) инвестицион фаолият билан боғлиқ рисклар ҳар қандай корхона фаолиятининг объектив, доимий омили бўлиб ҳисобланади, шу сабабли инвестиция менежерларидан жиддий эътибор талаб қилади. Корхонанинг инвестиция фаолиятини бошқариш жараёнида риск омилини ҳисобга олиш деярли барча бошқарув қарорларини тайёрлаш билан бирга кечади. Бочков (2018) ўз илмий асарларида қўйидагиларни таъкидлайди, яъни корхонага нисбатан “инвестицион риск” тушунчаси унинг инвестиция фаолияти натижасид